Ślub za granicą i sprowadzenie małżonka do Polski

Ślub zawarty za granicą a jego skutki w Polsce

Jeżeli zawrze Pan ważne małżeństwo cywilne w Togo zgodnie z prawem miejsca zawarcia, to co do zasady będzie ono wywoływało skutki także w Polsce. Wynika to z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe, zgodnie z którym forma czynności prawnej jest wystarczająca, jeżeli odpowiada prawu właściwemu dla tej czynności albo prawu państwa, w którym czynność została dokonana. W przypadku małżeństwa znaczenie ma także ocena, czy nie zachodzą przeszkody małżeńskie według prawa ojczystego każdego z nupturientów.

Trzeba jednak odróżnić ważność małżeństwa od wpisania go do polskich rejestrów. Sam fakt zawarcia ślubu za granicą nie powoduje automatycznej zmiany wpisów w polskim rejestrze stanu cywilnego. W praktyce, aby posługiwać się polskim odpisem aktu małżeństwa, zmienić nazwisko w polskich dokumentach albo sprawnie załatwiać sprawy urzędowe, zwykle potrzebna jest transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa.

Jak przygotować ślub cywilny za granicą

Przed wyjazdem trzeba sprawdzić dwa porządki prawne: prawo państwa, w którym ślub ma być zawarty, oraz polskie wymogi dotyczące dokumentów obywatela polskiego. W praktyce zagraniczny urząd albo tamtejszy organ stanu cywilnego może żądać od obywatela polskiego dokumentu potwierdzającego, że zgodnie z prawem polskim może zawrzeć małżeństwo.

Przy planowaniu ceremonii na Ukrainie pomocne jest zestawienie dokumentów potrzebnych do ślubu na Ukrainie.

W Polsce podstawą jest art. 79 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, który przewiduje wydanie przez kierownika USC zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa za granicą. Jeżeli uzyskanie takiego zaświadczenia napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, zastosowanie może mieć tryb sądowy przewidziany w art. 89 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Przed wyjazdem warto ustalić zwłaszcza:

• jakie dokumenty wymaga urząd w państwie zawarcia ślubu,
• czy polskie dokumenty muszą mieć apostille albo legalizację,
• czy potrzebne są tłumaczenia przysięgłe na język urzędowy danego państwa,
• czy obecność tłumacza podczas ceremonii jest obowiązkowa,
• jak szybko po ślubie wydawany jest lokalny akt małżeństwa.

W kontekście późniejszego pobytu w Polsce dobrze już na etapie planowania uwzględnić również formalności związane ze legalizacją pobytu małżonka spoza UE, ponieważ samo zawarcie małżeństwa nie kończy spraw administracyjnych.

Transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa w Polsce

Jeżeli po ślubie otrzyma Pan zagraniczny akt małżeństwa, najczęściej właściwym rozwiązaniem będzie jego transkrypcja, czyli wierne przeniesienie treści zagranicznego dokumentu do polskiego rejestru stanu cywilnego. Podstawą jest art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym zagraniczny dokument stanu cywilnego będący dowodem zdarzenia i jego rejestracji może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji.

Wniosek składa się do wybranego kierownika USC w Polsce albo za pośrednictwem konsula. Co do zasady można działać osobiście, przez pełnomocnika albo – jeśli urząd to dopuszcza – korespondencyjnie w zakresie dostarczenia dokumentów, ale w praktyce sposób złożenia wniosku warto potwierdzić wcześniej w konkretnym USC lub konsulacie.

W praktyce urząd wymaga zwykle:

• wniosku o transkrypcję,
• oryginału zagranicznego aktu małżeństwa,
• urzędowego tłumaczenia aktu na język polski,
• dokumentu tożsamości wnioskodawcy,
• pełnomocnictwa – jeżeli sprawę prowadzi pełnomocnik,
• dowodu uiszczenia należnej opłaty skarbowej lub opłaty za pełnomocnictwo, jeśli jest wymagana.

Jeżeli zagraniczny akt nie zawiera danych potrzebnych do sporządzenia polskiego aktu, kierownik USC może żądać ich uzupełnienia na podstawie innych aktów stanu cywilnego albo innych dokumentów. Znaczenie mają tu art. 107 i art. 108 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Apostille, legalizacja i tłumaczenie dokumentów

Samo tłumaczenie zagranicznego aktu małżeństwa nie zawsze wystarcza. W zależności od państwa pochodzenia dokumentu może być potrzebna apostille albo legalizacja. To nie wynika z jednej ogólnej normy z ustawy o aktach stanu cywilnego, lecz z zasad obrotu dokumentami urzędowymi między państwami, w tym z Konwencji haskiej z dnia 5 października 1961 r. znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych – jeżeli dane państwo jest jej stroną. Jeżeli nie jest stroną konwencji, może być konieczna pełna legalizacja konsularna.

Tłumaczenie na język polski powinno spełniać wymogi z art. 31 ust. 1–3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. Dokument obcojęzyczny przedkładany kierownikowi USC podlega tłumaczeniu przez:

• tłumacza przysięgłego wpisanego na listę Ministra Sprawiedliwości,
• tłumacza przysięgłego uprawnionego w państwie członkowskim UE lub EOG,
• konsula.

Jeżeli ślub będzie zawarty w państwie spoza UE, zwłaszcza tam, gdzie praktyka urzędowa jest mniej przewidywalna, warto od razu uzyskać kilka egzemplarzy aktu małżeństwa. Jeden często przydaje się do procedury polskiej, a kolejne do spraw wizowych lub pobytowych.

Czy transkrypcja jest zawsze obowiązkowa

Nie w każdej sytuacji brak transkrypcji oznacza nieważność małżeństwa. Natomiast w praktyce transkrypcja staje się konieczna wtedy, gdy obywatel polski chce posługiwać się polskim aktem stanu cywilnego lub dokonać czynności wymagających wcześniejszego ujawnienia małżeństwa w polskim rejestrze.

Art. 104 ust. 5 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego przewiduje obowiązek transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego m.in. wtedy, gdy obywatel polski posiada akt stanu cywilnego potwierdzający zdarzenie za granicą i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego albo ubiega się o polski dokument tożsamości lub numer PESEL wymagający aktualizacji danych stanu cywilnego.

Dlatego, jeśli po ślubie planuje Pan zmianę nazwiska, wymianę dokumentów, meldunek małżonki, działania wizowe lub pobytowe, transkrypcję najlepiej potraktować jako standardowy etap postępowania.

Sprowadzenie małżonka do Polski po ślubie

Po ślubie trzeba osobno rozwiązać kwestię wjazdu i pobytu małżonka spoza UE. Sam akt małżeństwa nie daje automatycznego prawa do wjazdu do Polski ani do zamieszkania w Polsce na stałe.

Jeżeli małżonka przebywa poza Polską, najpierw trzeba ocenić podstawę wjazdu: ruch bezwizowy, wiza Schengen, wiza krajowa albo inny tytuł pobytowy. To zależy od obywatelstwa, celu pobytu i aktualnych zasad konsularnych. Po legalnym wjeździe do Polski można rozważyć wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy jako członek rodziny obywatela polskiego.

Podstawą jest art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Zgodnie z tym przepisem zezwolenia na pobyt czasowy udziela się cudzoziemcowi będącemu małżonkiem obywatela polskiego, jeżeli pozostaje z nim w uznawanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim. Zezwolenie to udzielane jest co do zasady na okres do 3 lat – art. 159 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.

W sprawach związanych ze sprowadzeniem małżonka do Polski pomocne mogą być także materiały o tym, jak wygląda pobyt czasowy dla małżonka oraz formalna legalizacja pobytu małżonka spoza UE, ale każdą sprawę trzeba ocenić pod kątem konkretnego stanu faktycznego.

Jakie warunki trzeba spełnić przy pobycie czasowym małżonka obywatela polskiego

W postępowaniu pobytowym wojewoda bada nie tylko sam akt małżeństwa, lecz także to, czy małżeństwo jest rzeczywiste i czy nie zostało zawarte wyłącznie dla obejścia przepisów. Ma to szczególne znaczenie przy małżeństwach międzynarodowych.

Podstawy odmowy mogą wynikać m.in. z art. 169 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, jeżeli związek został zawarty w celu obejścia przepisów tej ustawy. Organ może brać pod uwagę okoliczności wskazane w art. 169 ust. 2, np. brak wspólnego pożycia, sprzeczne wyjaśnienia małżonków, brak znajomości podstawowych danych o współmałżonku czy przyjęcie korzyści majątkowej za zawarcie małżeństwa.

Do wniosku o pobyt czasowy zazwyczaj dołącza się:

• wypełniony formularz,
• akt małżeństwa uznawany w Polsce, najlepiej po transkrypcji,
• kopię ważnego dokumentu podróży cudzoziemca,
• fotografie,
• dokumenty potwierdzające wspólne zamieszkanie lub prowadzenie wspólnego gospodarstwa, jeżeli organ ich zażąda,
• potwierdzenie opłaty skarbowej.

W zależności od przebiegu sprawy organ może wzywać do osobistego stawiennictwa, złożenia dodatkowych dokumentów lub udziału w przesłuchaniu. Jeżeli cudzoziemiec złoży wniosek w Polsce w terminie i bez braków formalnych albo uzupełni je w wyznaczonym czasie, jego pobyt może być uznawany za legalny do czasu ostatecznego zakończenia postępowania na zasadach z art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach.

Na co uważać w praktyce

W sprawach takich jak ślub w Togo, Ghanie, Nigerii czy innym państwie spoza UE najwięcej problemów pojawia się nie przy samym ślubie, lecz przy dokumentach. Najczęstsze trudności to:

• rozbieżności w pisowni imion i nazwisk,
• brak pełnych danych rodziców w akcie,
• nieprawidłowa legalizacja dokumentu,
• tłumaczenie wykonane przez osobę nieuprawnioną,
• wątpliwości urzędu co do autentyczności aktu,
• złożenie wniosku pobytowego po upływie legalnego pobytu.

Jeżeli planuje Pan najpierw ślub, a potem szybkie przeniesienie życia rodzinnego do Polski, najlepiej działać etapami: najpierw poprawny ślub i komplet dokumentów, potem transkrypcja, a następnie procedura wjazdowo-pobytowa. To zwykle skraca całość i zmniejsza ryzyko odmowy albo wielokrotnych wezwań do uzupełnień.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te zasady działają w praktyce przy różnych wariantach sprawy.

FAQ

Czy ślub w Togo będzie ważny w Polsce?

Co do zasady tak, jeśli został ważnie zawarty zgodnie z prawem miejsca zawarcia i nie zachodzą przeszkody małżeńskie według prawa właściwego dla nupturientów. Osobno trzeba jednak zadbać o wpisanie małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego, jeżeli jest to potrzebne do załatwiania spraw w Polsce.

Czy po ślubie małżonka automatycznie dostanie prawo pobytu w Polsce?

Nie. Małżeństwo z obywatelem Polski nie daje automatycznego prawa pobytu. Potrzebny jest legalny wjazd oraz odpowiednia procedura pobytowa, najczęściej wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy na podstawie art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

Czy trzeba robić transkrypcję aktu małżeństwa?

W praktyce bardzo często tak. Jest to szczególnie potrzebne wtedy, gdy chce Pan uzyskać polski odpis aktu małżeństwa, zmienić dane w dokumentach albo prowadzić sprawy urzędowe wymagające ujawnienia małżeństwa w polskim rejestrze.

Jakie dokumenty są najczęściej potrzebne do polskiego USC?

Zwykle: oryginał zagranicznego aktu małżeństwa, prawidłowe tłumaczenie przysięgłe, dokument tożsamości oraz – zależnie od państwa – apostille albo legalizacja. Konkretne wymagania może doprecyzować wybrany USC.

Czy urząd może badać, czy małżeństwo nie jest fikcyjne?

Tak. W sprawie pobytu czasowego wojewoda może oceniać, czy małżeństwo nie zostało zawarte w celu obejścia przepisów, na podstawie art. 169 ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach.

Źródła

1. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego – ISAP.

2. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach – ISAP.

3. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe – ISAP.

4. Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r.