Ślub za granicą a rozpad małżeństwa – czy trzeba go rejestrować w Polsce?

Czy ślub zawarty za granicą trzeba rejestrować w Polsce?

Co do zasady – nie ma ogólnego przepisu, który nakazywałby każdemu obywatelowi polskiemu po zawarciu małżeństwa za granicą obowiązkowo przenieść ten akt do polskiego rejestru stanu cywilnego. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego przewiduje możliwość transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego, czyli jego przeniesienia do polskiego rejestru, ale nie ustanawia powszechnego obowiązku w każdej sprawie.

Podstawą jest art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym zagraniczny dokument stanu cywilnego będący dowodem zdarzenia i jego rejestracji może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji.

To oznacza, że sam fakt rozstania małżonków albo nawet długiego braku wspólnego pożycia nie tworzy jeszcze obowiązku rejestracji ślubu w Polsce.

Brak rejestracji nie oznacza, że małżeństwo „nie istnieje”

To najważniejsza praktyczna kwestia. Jeżeli małżeństwo zostało ważnie zawarte za granicą zgodnie z prawem miejsca zawarcia, to co do zasady wywołuje skutki prawne także wobec obywatela polskiego. Sam brak transkrypcji do polskiego USC nie sprawia, że można traktować się jako osobę niezamężną lub nieżonatą.

W polskim porządku prawnym akt stanu cywilnego ma szczególną moc dowodową. Wynika to z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym.

Jeżeli więc ślub za granicą był ważny, to do czasu skutecznego rozwiązania małżeństwa przez rozwód albo ustania małżeństwa z innej przyczyny nadal pozostaje się w związku małżeńskim.

Kiedy transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa bywa potrzebna?

Choć nie zawsze jest obowiązkowa, transkrypcja bywa w praktyce bardzo przydatna, a czasem wręcz niezbędna. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy polski organ ma oprzeć swoje działanie na danych z polskiego rejestru stanu cywilnego.

Zgodnie z art. 104 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego transkrypcja jest obligatoryjna, jeżeli obywatel polski posiadający akt stanu cywilnego sporządzony za granicą ubiega się o:

• dokonanie czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, albo
• wydanie polskiego dokumentu tożsamości, albo
• nadanie numeru PESEL

– a zdarzenie nie zostało wcześniej zarejestrowane w polskim rejestrze stanu cywilnego.

W praktyce może to dotyczyć np. chęci uzyskania dokumentów po zmianie nazwiska, potrzeby ujawnienia stanu cywilnego w polskich rejestrach, załatwiania spraw spadkowych, majątkowych albo rodzinnych.

Co z rozwodem orzeczonym za granicą?

Jeżeli małżeństwo zostało później rozwiązane za granicą, to dla pełnej oceny skutków w Polsce trzeba ustalić, w jakim państwie zapadło orzeczenie, kiedy zostało wydane i czy podlega uznaniu w Polsce z mocy prawa, czy wymaga odrębnej procedury.

W sprawach z państw członkowskich Unii Europejskiej znaczenie mają przepisy unijne dotyczące uznawania orzeczeń małżeńskich. Dla nowszych orzeczeń zasadnicze znaczenie ma rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. dotyczące jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej. W odniesieniu do orzeczeń wydanych wcześniej mogą nadal mieć zastosowanie wcześniejsze regulacje unijne, w szczególności rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 – zależnie od daty wszczęcia postępowania i daty orzeczenia.

Jeżeli rozwód orzeczono poza UE albo sytuacja jest bardziej złożona, konieczna może być odrębna analiza przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o uznawaniu zagranicznych orzeczeń.

W praktyce samo twierdzenie „rozwiodłam się za granicą” nie zawsze wystarczy polskiemu urzędowi. Często potrzebne będą dokumenty urzędowe, odpis orzeczenia, zaświadczenie o prawomocności, tłumaczenie przysięgłe, a niekiedy także wcześniejsze uporządkowanie wpisu samego małżeństwa w polskim rejestrze.

Czy można ponownie wziąć ślub w Polsce bez rejestracji poprzedniego ślubu?

Nie wolno zawrzeć kolejnego małżeństwa, jeżeli poprzednie ważnie zawarte małżeństwo nadal trwa. Wynika to z art. 13 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym nie może zawrzeć małżeństwa osoba pozostająca już w związku małżeńskim.

Jeżeli ktoś zawrze kolejne małżeństwo mimo pozostawania w ważnym związku małżeńskim, może ponosić odpowiedzialność karną za bigamię. Podstawą jest art. 206 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym kto zawiera małżeństwo, pomimo że pozostaje w związku małżeńskim, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Nie ma tu znaczenia sam brak wpisu w polskim USC. Decydujące jest to, czy poprzednie małżeństwo rzeczywiście trwało w sensie prawnym. Dlatego brak transkrypcji nie „czyści” stanu cywilnego.

Dodatkowo małżeństwo zawarte mimo istnienia przeszkody małżeńskiej może być unieważnione. Podstawą jest art. 13 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Jeżeli chcesz upewnić się, czy w dokumentach i rejestrach nie ma rozbieżności co do stanu cywilnego drugiej osoby, pomocny może być materiał o tym, jak ustalić, czy doszło do rozwódu i jakie dokumenty mają znaczenie urzędowe.

Jak wygląda transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa?

Wniosek składa się do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego w Polsce albo przez konsula – zależnie od dostępnej ścieżki i miejsca pobytu. Podstawą działania kierownika USC jest art. 104 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Do wniosku zwykle potrzebne są:

• zagraniczny odpis aktu małżeństwa,
• jego tłumaczenie wykonane przez tłumacza przysięgłego, chyba że dokument jest sporządzony na formularzu wielojęzycznym albo zwolniony z tłumaczenia na podstawie przepisów szczególnych,
• dokument tożsamości wnioskodawcy,
• w niektórych przypadkach dodatkowe dokumenty wyjaśniające różnice w danych osobowych.

Jeżeli dokument pochodzi z państwa będącego stroną Konwencji haskiej z dnia 5 października 1961 r., może być potrzebna klauzula apostille. W innych przypadkach może być wymagana legalizacja, chyba że umowa międzynarodowa albo przepisy unijne znoszą ten obowiązek. To zależy od państwa, z którego pochodzi dokument.

Czy po rozstaniu trzeba informować polski urząd o ślubie?

Samo rozstanie nie jest zdarzeniem stanu cywilnego i nie rodzi obowiązku zgłaszania go do USC. Jeżeli jednak później doszło do rozwodu, a chcesz korzystać z tego faktu w Polsce, zwykle trzeba zadbać o to, aby polskie rejestry i dokumenty mogły ten stan odzwierciedlić.

Inaczej mówiąc: nie ma ogólnego obowiązku „zgłoszenia, że już nie mieszkamy razem”, ale może pojawić się potrzeba formalnego ujawnienia ślubu i rozwodu, gdy chcesz załatwić konkretną sprawę w Polsce.

Podsumowanie

Jeżeli zawarła Pani małżeństwo za granicą i obecnie małżeństwo faktycznie się rozpadło, to sam ten fakt nie oznacza obowiązku rejestracji ślubu w Polsce. Jednak dopóki małżeństwo nie zostało skutecznie rozwiązane, nadal istnieje przeszkoda do zawarcia kolejnego małżeństwa w rozumieniu art. 13 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli za granicą zapadł już wyrok rozwodowy albo inne orzeczenie rozwiązujące małżeństwo, trzeba ocenić, w jaki sposób ten rozwód funkcjonuje w Polsce i jakie dokumenty będą potrzebne w konkretnej sprawie. W wielu przypadkach dopiero przy nowym ślubie, zmianie dokumentów, sprawie spadkowej lub rodzinnej okazuje się, że wcześniejsza transkrypcja i uporządkowanie akt są praktycznie niezbędne.

FAQ

Czy sam brak wspólnego mieszkania oznacza, że małżeństwo już nie ma skutków prawnych?

Nie. Rozstanie faktyczne nie rozwiązuje małżeństwa. Skutki ustają dopiero po rozwodzie, unieważnieniu małżeństwa albo śmierci małżonka.

Czy polski USC sam dowie się o ślubie zawartym za granicą?

Co do zasady nie następuje automatyczny wpis do polskiego rejestru tylko dlatego, że ślub odbył się za granicą. Dane trafiają do polskiego rejestru dopiero po odpowiedniej procedurze, np. transkrypcji.

Czy bez transkrypcji mogę w Polsce wziąć kolejny ślub?

Nie, jeśli poprzednie małżeństwo nadal trwa. Brak wpisu w polskim USC nie usuwa przeszkody małżeńskiej z art. 13 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy zagraniczny rozwód zawsze automatycznie działa w Polsce?

Nie zawsze w ten sam sposób. Zależy to m.in. od państwa, daty orzeczenia oraz właściwych przepisów unijnych albo krajowych o uznawaniu orzeczeń zagranicznych.

Czy do transkrypcji potrzebne jest tłumaczenie przysięgłe?

Najczęściej tak. Wyjątki zależą od rodzaju dokumentu, państwa jego pochodzenia i tego, czy obowiązują uproszczenia wynikające z prawa unijnego albo umów międzynarodowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz.U. 2014 poz. 1741.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

4. Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. dotyczące jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej.

5. Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r.