Oszustwa internetowe co grozi sprawcy i jak naprawić szkodę?

Kiedy internetowa sprzedaż staje się oszustwem?

Odpowiedzialność za oszustwo internetowe nie zależy wyłącznie od wysokości pojedynczej kwoty. Jeżeli sprawca już w chwili przyjmowania zapłaty nie zamierzał wysłać towaru, świadomie wprowadzał kupujących w błąd albo posługiwał się fikcyjnymi danymi, może odpowiadać z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Podstawowa kara za oszustwo wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Przy drobniejszych, nietypowych i mniej nagannych przypadkach sąd może rozważać wypadek mniejszej wagi z art. 286 § 3 K.k., ale przy oszukaniu wielu osób nie jest to oczywiste. Seryjność, z góry przygotowany schemat i wcześniejsza karalność działają na niekorzyść sprawcy.

W języku potocznym pokrzywdzeni często mówią o pozwach, ale w sprawie karnej chodzi przede wszystkim o zawiadomienia o przestępstwie, postępowanie przygotowawcze, akt oskarżenia i ewentualne wnioski o naprawienie szkody. Równolegle pokrzywdzony może dochodzić roszczeń cywilnych, ale odpowiedzialność karna nie zależy od samego wniesienia pozwu.

Jeżeli w sprawie występuje przelew na konto oszusta, fałszywa oferta albo problem odzyskania pieniędzy po płatności, szersze tło praktyczne omawia hub klastra K18.

Wiele oszustw internetowych a czyn ciągły

Jeżeli oszustwa były popełniane w krótkich odstępach czasu, według podobnego schematu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, prokurator lub sąd może rozważać kwalifikację z art. 12 § 1 K.k. jako jeden czyn ciągły. W praktyce znaczenie mają daty transakcji, liczba pokrzywdzonych, podobieństwo ofert, użyte konta, komunikatory, dane kontaktowe i to, czy działania były spontaniczne, czy wcześniej zaplanowane.

Aktualnie trzeba też pamiętać o art. 57b K.k. Skazując za przestępstwo z zastosowaniem art. 12 § 1 K.k., sąd wymierza karę powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia. Przy oszustwie z art. 286 § 1 K.k. oznacza to, że kwalifikacja jako czyn ciągły może podnieść minimalny wymiar kary.

Inna możliwość to uznanie, że poszczególne zachowania stanowią odrębne przestępstwa wobec różnych pokrzywdzonych. Wtedy sąd ocenia zbieg czynów i wymierza karę z uwzględnieniem całokształtu działalności sprawcy. Przy 20 osobach pokrzywdzonych ryzyko surowszej oceny jest realne, nawet jeżeli pojedyncze szkody wynosiły po 100–150 zł.

Stałe źródło dochodu z oszustw internetowych

Szczególnie niebezpieczna dla sprawcy jest kwalifikacja z art. 65 § 1 K.k., czyli uznanie, że z popełniania przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu. Nie wystarcza samo ustalenie, że sprawca chciał uzyskać korzyść majątkową, bo to jest już element oszustwa. Potrzebne są dodatkowe okoliczności, takie jak regularność, powtarzalność, zorganizowany sposób działania i traktowanie procederu jako źródła wpływów.

W orzecznictwie podkreśla się, że stałe źródło dochodu nie musi być jedynym źródłem utrzymania, ale musi mieć cechę pewnej powtarzalności i stabilności. Dlatego w obronie znaczenie mogą mieć argumenty pokazujące, że działania były incydentalne, krótkotrwałe, nieprzemyślane, bez stałego planu zarobkowania i bez trwałej organizacji procederu. Ostateczna ocena zawsze zależy jednak od dowodów.

Jeżeli art. 65 § 1 K.k. zostanie zastosowany, sąd korzysta z reguł surowszego wymiaru kary przewidzianych dla sprawcy określonego w art. 64 § 2 K.k. Przy podstawowym oszustwie może to istotnie podnieść dolną i górną granicę realnie rozważanej kary.

Zwrot pieniędzy a wymiar kary za oszustwo

Najważniejszym działaniem praktycznym jest natychmiastowe zaprzestanie procederu i dobrowolne naprawienie szkody. Należy ustalić wszystkich pokrzywdzonych, kwoty, daty płatności, numery rachunków i formę kontaktu, a następnie zwrócić pieniądze w sposób możliwy do udokumentowania. Potwierdzenia przelewów, korespondencja i dowody przeprosin powinny zostać zachowane.

Zwrot pieniędzy nie powoduje automatycznego umorzenia sprawy, ponieważ oszustwo z art. 286 § 1 K.k. jest co do zasady ścigane z urzędu. Ma jednak duże znaczenie przy wymiarze kary. Sąd bierze pod uwagę zachowanie sprawcy po popełnieniu czynu, starania o naprawienie szkody, pojednanie z pokrzywdzonym i realne zadośćuczynienie.

W razie skazania sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 46 K.k., a na wniosek pokrzywdzonego zasadniczo powinien to zrobić. Dobrowolne naprawienie szkody w całości przy przestępstwach przeciwko mieniu może również otwierać drogę do nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia na podstawie art. 295 K.k. Przy częściowym, ale znacznym naprawieniu szkody również można argumentować za łagodniejszym potraktowaniem.

Wyrok w zawieszeniu a kolejne oszustwo

Wcześniejszy wyrok z warunkowym zawieszeniem wykonania kary znacząco zwiększa ryzyko. Zgodnie z art. 75 § 1 K.k. sąd zarządza wykonanie zawieszonej kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Jeżeli nowa kara nie jest bezwzględną karą pozbawienia wolności, sąd może mimo to rozważać zarządzenie wykonania wcześniejszej kary na podstawie art. 75 § 2 K.k., jeżeli uzna, że doszło do rażącego naruszenia porządku prawnego albo uchylania się od obowiązków. Nie jest więc prawidłowe założenie, że każdy nowy wyrok automatycznie odwiesza poprzedni, ale ryzyko jest poważne.

Znaczenie ma chronologia: kiedy popełniono nowe czyny, kiedy uprawomocnił się poprzedni wyrok, jaki był okres próby oraz czy sprawca wykonywał obowiązki z wyroku, np. naprawienie szkody, dozór kuratora, informowanie sądu lub inne obowiązki probacyjne.

Jak realnie wpłynąć na łagodniejszy wymiar kary?

W sprawach o oszustwa internetowe najczęściej pomaga połączenie kilku działań: zakończenie procederu, pełny zwrot pieniędzy, przeproszenie pokrzywdzonych, zebranie potwierdzeń zapłaty, uporządkowanie listy wszystkich transakcji, stawiennictwo na wezwania i spójna linia obrony. Jeżeli okoliczności nie budzą wątpliwości, można rozważyć wniosek o uzgodnienie kary z prokuratorem albo dobrowolne poddanie się karze, ale tylko po analizie akt i dowodów.

Nie należy ukrywać kolejnych pokrzywdzonych ani wybiórczo spłacać tylko tych, którzy już zawiadomili Policję. Taka strategia zwykle pogarsza ocenę postawy sprawcy. Jeżeli środków nie wystarcza na jednorazową spłatę wszystkich osób, warto przygotować realistyczny harmonogram i konsekwentnie go wykonywać.

Przy ocenie tego, jaka kara może grozić za podobne zachowania, przydatne są także materiały omawiające konsekwencje wyłudzeń. Gdy problem dotyczy niewysłania zapłaconego towaru, warto odróżnić odpowiedzialność karną od zwykłego sporu o wykonanie umowy, w czym pomaga perspektywa sprzedawcy.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 383, w szczególności art. 12, art. 46, art. 57b, art. 60, art. 65, art. 69, art. 75, art. 286 i art. 295.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 490, w szczególności przepisy dotyczące konsensualnego zakończenia postępowania.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 czerwca 2013 r., sygn. akt II AKa 161/13.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 26 marca 2013 r., sygn. akt II AKa 49/13.