Porozumienie w sprawie alimentów

Czy sąd uwzględni porozumienie rodziców przy rozwodzie?

W sprawie o rozwód sąd nie ogranicza się do samego rozwiązania małżeństwa. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dziecko, sąd musi rozstrzygnąć także sprawy dziecka. Wynika to z art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten nakazuje sądowi w wyroku rozwodowym orzec o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z małżonków ma ponosić koszty utrzymania i wychowania dziecka.

Ten sam art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli porozumienie jest zgodne z dobrem dziecka. Oznacza to, że porozumienie rodziców ma duże znaczenie praktyczne, ale nie wiąże sądu bezwarunkowo.

Jeżeli rodzice są zgodni, warto powołać się na porozumienie już w pozwie rozwodowym, a następnie dołączyć je jako załącznik. Drugi małżonek może potwierdzić jego treść w odpowiedzi na pozew albo na rozprawie. W praktyce dobrze przygotowane porozumienie może skrócić spór i ułatwić sądowi wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z rzeczywistą sytuacją rodziny.

Porozumienie w sprawie alimentów a obowiązek sądu

Porozumienie rodziców może obejmować także alimenty, ale sąd nadal musi zbadać, czy ustalona kwota rzeczywiście odpowiada sytuacji dziecka i rodziców. Podstawą obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Zakres alimentów określa art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z przepisu tego wynika, że wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, czyli dziecka, oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, czyli rodzica. Nie chodzi wyłącznie o faktycznie osiągane dochody, ale także o realne możliwości zarobkowe przy uwzględnieniu wieku, wykształcenia, doświadczenia, stanu zdrowia i sytuacji zawodowej rodzica.

Art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje dodatkowo, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka może polegać w całości albo w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie. Dlatego sąd bierze pod uwagę nie tylko pieniądze, ale również faktyczną opiekę nad dzieckiem, udział w codziennym wychowaniu, organizowanie leczenia, nauki, dojazdów czy zajęć dodatkowych.

Czy sąd może zakwestionować ustaloną kwotę alimentów?

Tak. Sąd może nie zaakceptować kwoty wskazanej przez rodziców, jeżeli uzna, że porozumienie nie zabezpiecza usprawiedliwionych potrzeb dziecka albo nadmiernie obciąża jednego z rodziców w sposób oderwany od jego możliwości. Wynika to z obowiązku sądu do oceny dobra dziecka na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z zasad ustalania alimentów z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ryzyko zakwestionowania porozumienia rośnie zwłaszcza wtedy, gdy kwota alimentów jest bardzo niska, rodzice nie przedstawiają kosztów utrzymania dziecka albo porozumienie wygląda na próbę formalnego obejścia obowiązku alimentacyjnego. Sąd może również zadawać pytania, gdy jedno z rodziców deklaruje bardzo małe dochody, ale z okoliczności sprawy wynika, że jego realne możliwości zarobkowe są większe.

Warto pamiętać, że świadczenia rodzinne i wychowawcze nie powinny zastępować alimentów należnych od rodzica. Art. 135 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje świadczenia, których nie uwzględnia się przy ustalaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych, m.in. świadczenie wychowawcze oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Co powinno zawierać porozumienie rodziców?

Dobre porozumienie nie powinno ograniczać się do jednego zdania o wysokości alimentów. Im bardziej konkretne i realistyczne ustalenia, tym większa szansa, że sąd uzna je za zgodne z dobrem dziecka. Porozumienie warto sporządzić na piśmie, opatrzyć datą i podpisać przez oboje rodziców.

Jeżeli rodzice chcą, aby sąd nie orzekał o kontaktach, mogą złożyć zgodny wniosek. Taką możliwość przewiduje art. 58 § 1b Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trzeba jednak rozważyć, czy brak szczegółowego orzeczenia o kontaktach będzie bezpieczny. Gdy relacje rodziców są napięte, precyzyjne uregulowanie kontaktów często zapobiega późniejszym sporom.

Czy prywatna ugoda alimentacyjna ma moc prawną?

Prywatne porozumienie podpisane przez rodziców jest dowodem ich ustaleń i może być istotnym argumentem w sprawie rozwodowej. Nie oznacza jednak automatycznie, że na jego podstawie można od razu prowadzić egzekucję komorniczą, gdy rodzic przestanie płacić.

Do egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Zasada ta wynika z art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Tytułem egzekucyjnym może być m.in. prawomocny wyrok sądu, ugoda zawarta przed sądem, zatwierdzona przez sąd ugoda zawarta przed mediatorem albo akt notarialny spełniający warunki z art. 777 § 1 pkt 4 albo pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli więc zależy Państwu na tym, aby alimenty mogły być egzekwowane bez wytaczania kolejnego procesu, warto zadbać o to, aby ustalenia zostały wpisane do wyroku rozwodowego, ugody sądowej, zatwierdzonej ugody mediacyjnej albo aktu notarialnego z odpowiednim oświadczeniem o poddaniu się egzekucji.

Mediacja i ugoda w sprawach rodzinnych

W sprawie rozwodowej sąd może skierować strony do mediacji. Podstawę stanowi art. 436 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji. Zgodnie z art. 436 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przedmiotem mediacji mogą być także uzgodnienia dotyczące zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi oraz spraw majątkowych podlegających ugodzie.

Ugoda zawarta przed mediatorem może po zatwierdzeniu przez sąd mieć moc ugody zawartej przed sądem. Wynika to z art. 183¹⁴ § 1–3 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności. Sąd odmówi zatwierdzenia ugody, jeżeli jest ona sprzeczna z prawem albo zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności.

W praktyce mediacje rozwodowe bywają szczególnie przydatne wtedy, gdy rodzice zgadzają się co do kierunku rozwiązania, ale potrzebują doprecyzować harmonogram kontaktów, koszty dodatkowe albo sposób podejmowania decyzji o dziecku.

Jak dołączyć porozumienie do pozwu rozwodowego?

W pozwie rozwodowym należy wskazać konkretne żądania dotyczące alimentów, władzy rodzicielskiej i kontaktów. Wymogi pozwu wynikają z art. 187 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który wymaga m.in. dokładnego określenia żądania oraz wskazania faktów, na których powód opiera żądanie. Ogólne wymogi pisma procesowego określa art. 126 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Najbezpieczniej jest nie poprzestawać na samym załączeniu porozumienia. W treści pozwu warto napisać, że strony zawarły pisemne porozumienie, wskazać jego datę, opisać najważniejsze ustalenia i wnieść o ich uwzględnienie w wyroku. Jeżeli alimenty mają być zasądzone w konkretnej kwocie, żądanie powinno być wyraźne, np. przez wskazanie miesięcznej kwoty, terminu płatności, odsetek ustawowych za opóźnienie oraz rachunku bankowego.

Jeżeli po złożeniu pozwu sytuacja dziecka albo rodzica istotnie się zmieni, porozumienie można aktualizować. Po wydaniu wyroku rozwodowego zmiana alimentów jest możliwa na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli nastąpiła zmiana stosunków, np. wzrosły koszty utrzymania dziecka, pogorszył się stan zdrowia dziecka albo znacząco zmieniły się możliwości zarobkowe rodzica.

Kiedy porozumienie może nie wystarczyć?

Porozumienie może nie zostać zaakceptowane, jeżeli nie odpowiada dobru dziecka, jest zbyt ogólne, nie uwzględnia realnych kosztów utrzymania albo nie daje podstaw do oczekiwania, że rodzice będą współdziałać. Sąd może również przeprowadzić dowody, np. z dokumentów dotyczących kosztów dziecka, zaświadczeń o dochodach, zeznań stron albo opinii specjalistów, jeżeli będzie to potrzebne do oceny sytuacji dziecka.

Znaczenie ma także charakter relacji między rodzicami. Jeżeli konflikt jest silny, a porozumienie nie wyjaśnia zasad odbioru dziecka, wakacji, świąt czy podejmowania decyzji o leczeniu i edukacji, sąd może uznać, że konieczne jest bardziej szczegółowe rozstrzygnięcie. Każda sprawa zależy od konkretnego stanu faktycznego, w szczególności wieku dziecka, jego potrzeb, dotychczasowego modelu opieki i sytuacji finansowej rodziców.

FAQ

Podsumowanie

Porozumienie w sprawie alimentów, kontaktów i władzy rodzicielskiej jest bardzo przydatne w sprawie rozwodowej, ale nie zastępuje oceny sądu. Sąd uwzględni je wtedy, gdy będzie zgodne z dobrem dziecka, konkretne i realne. Najważniejsze jest prawidłowe opisanie potrzeb dziecka, możliwości rodziców oraz zasad codziennej opieki.

Jeżeli porozumienie ma dotyczyć alimentów, warto zadbać o jego precyzję i o to, aby później mogło być wykonane. W zależności od sytuacji najlepszym rozwiązaniem może być wpisanie ustaleń do wyroku rozwodowego, zawarcie ugody sądowej, zatwierdzenie ugody mediacyjnej albo sporządzenie aktu notarialnego z poddaniem się egzekucji.

Źródła

• Art. 58 § 1, § 1a i § 1b, art. 133 § 1, art. 135 § 1–3 oraz art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 126 § 1, art. 187 § 1, art. 436 § 1–2, art. 183¹⁴ § 1–3, art. 776 oraz art. 777 § 1 pkt 4–5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.