Szantażowanie przez partnera zdjęciami i nagraniami

Szantażowanie zdjęciami i nagraniami przez partnera

W opisanej sytuacji nie chodzi o zwykły konflikt po rozstaniu. Partner posiada intymne zdjęcia i nagrania, grozi ich ujawnieniem, a groźby mają powstrzymać Panią przed dochodzeniem swoich praw, w tym alimentów. Takie zachowanie należy potraktować poważnie, nawet jeżeli materiały nie zostały jeszcze opublikowane.

Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch kwestii. Po pierwsze, samo grożenie publikacją może być przestępstwem, jeżeli wywołuje realną i uzasadnioną obawę. Po drugie, faktyczne rozpowszechnienie nagiego lub seksualnego wizerunku bez zgody pokrzywdzonego jest odrębnym przestępstwem. W podobnych sprawach znaczenie ma także to, czy sprawca wykorzystuje groźby po to, aby wymusić określone zachowanie, na przykład rezygnację z pozwu o alimenty, wycofanie żądań, dalsze pozostawanie w relacji albo milczenie.

Jeżeli problem dotyczy szantażowanie zdjęciami w mediach społecznościowych, pomocne może być również omówienie podobnej sprawy: analogiczna sytuacja pokazuje, jak reagować, gdy sprawca grozi publikacją prywatnych materiałów przez Internet.

Rozpowszechnianie nagiego wizerunku bez zgody

Podstawowym przepisem w sprawach dotyczących intymnych zdjęć i nagrań jest art. 191a § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z aktualnym brzmieniem tego przepisu karze podlega ten, kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej, używając w tym celu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, albo taki wizerunek bez zgody tej osoby rozpowszechnia. Grozi za to kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Przepis obejmuje więc dwie różne sytuacje. Pierwsza dotyczy samego utrwalania wizerunku, ale tylko wtedy, gdy sprawca używa przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, na przykład wykonuje ukryte nagranie albo zdjęcia bez wiedzy osoby pokrzywdzonej. Druga dotyczy rozpowszechniania, czyli udostępnienia nagiego lub seksualnego wizerunku bez zgody osoby widocznej na materiale. W tym drugim przypadku nie ma znaczenia, czy materiał powstał za zgodą, czy bez zgody pokrzywdzonego. Zgoda na wykonanie zdjęcia nie oznacza zgody na jego wysłanie innym osobom, opublikowanie w Internecie, pokazanie rodzinie, pracodawcy albo znajomym.

Rozpowszechnianie oznacza takie udostępnienie materiału, które umożliwia zapoznanie się z nim większej, choćby bliżej nieokreślonej grupie osób. Może to być publikacja w mediach społecznościowych, przesłanie zdjęć do grupy znajomych, zamieszczenie filmu na portalu, rozesłanie materiału e-mailem albo komunikatorem. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że rozpowszechnianie wizerunku z art. 191a K.k. często następuje za pomocą mediów elektronicznych i nie obniża to społecznej szkodliwości czynu.

Jeżeli sprawca zapowiada rozpowszechnianie materiałów, a więc formułuje groźba ujawnienia intymnych zdjęć lub nagrań, sprawę warto zgłosić jeszcze przed publikacją. Organy ścigania mogą zabezpieczyć telefon, komputer, konto, komunikatory i korespondencję, ale w praktyce duże znaczenie ma to, aby pokrzywdzony przekazał jak najwięcej konkretnych dowodów.

Groźba ujawnienia zdjęć lub nagrań jako groźba karalna

Jeżeli partner grozi Pani ujawnieniem zdjęć lub filmów, w grę może wchodzić art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Obecnie przepis ten przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat dla osoby, która grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę albo na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

W takiej sprawie nie trzeba czekać, aż zdjęcia lub nagrania rzeczywiście trafią do Internetu. Jeżeli groźba jest konkretna, powtarzana, powiązana z konfliktem, żądaniem podporządkowania się albo z wcześniejszym zachowaniem sprawcy, można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Ważne jest wykazanie, że obawa była uzasadniona, a więc że przeciętna osoba w podobnych okolicznościach również mogłaby obawiać się spełnienia groźby.

Trzeba przy tym pamiętać, że art. 190 K.k. dotyczy groźby popełnienia przestępstwa. Jeżeli sprawca grozi ujawnieniem materiału, którego publikacja sama w sobie nie spełnia znamion konkretnego przestępstwa, ale ma zmusić pokrzywdzoną osobę do działania, zaniechania lub znoszenia, znaczenie może mieć szersze pojęcie groźby bezprawnej z art. 115 § 12 Kodeksu karnego oraz art. 191 Kodeksu karnego.

Groźby mogą przybrać różną formę: wiadomości SMS, komunikaty w aplikacjach, nagrania głosowe, e-maile, rozmowy telefoniczne, wpisy w mediach społecznościowych albo wypowiedzi przy świadkach. W zawiadomieniu trzeba opisać, kto groził, kiedy, w jaki sposób, czego żądał, jakie materiały posiada i dlaczego pokrzywdzona osoba obawia się ich publikacji.

Szantaż, zmuszanie i uporczywe nękanie

Jeżeli partner używa groźby po to, aby wymusić określone zachowanie, sprawa może wykraczać poza samą groźbę karalną. Art. 191 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za zmuszanie innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia przez zastosowanie przemocy albo groźby bezprawnej. Grozi za to kara pozbawienia wolności do 3 lat, a ściganie przestępstwa z art. 191 § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Przykładowo: jeżeli sprawca mówi, że opublikuje zdjęcia, jeżeli pokrzywdzona złoży pozew o alimenty, wyprowadzi się, zakończy relację, zgłosi przemoc albo opowie rodzinie prawdę o sytuacji, można rozważać właśnie zmuszanie. W praktyce taki szantaż w relacji często ma na celu przejęcie kontroli nad decyzjami drugiej osoby.

Jeżeli zachowania są powtarzalne, obejmują ciągłe wiadomości, nachodzenie, kontrolowanie, grożenie, wywoływanie poczucia zagrożenia, poniżenia albo udręczenia, możliwe jest również rozważenie art. 190a Kodeksu karnego, czyli uporczywego nękania. Ten przepis ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy sprawca stale kontaktuje się z pokrzywdzoną osobą mimo sprzeciwu, tworzy fałszywe profile, publikuje aluzje, wysyła materiały do otoczenia albo narusza prywatność w sposób powtarzalny.

W sprawach, w których pojawia się szantaż za milczenie, warto w zawiadomieniu bardzo precyzyjnie napisać, do czego sprawca chce pokrzywdzonego zmusić. Organy ścigania powinny wiedzieć nie tylko, że padła groźba, ale także jaki był jej cel.

Co zrobić, gdy partner grozi publikacją intymnych materiałów?

Najważniejsze jest szybkie i spokojne zabezpieczenie dowodów. Nie należy kasować rozmów, blokować kontaktu bez wcześniejszego zachowania korespondencji ani odsyłać sprawcy żadnych materiałów. Warto wykonać zrzuty ekranu z widoczną datą, godziną, numerem telefonu, nazwą profilu lub adresem konta. Dobrze jest zachować całe rozmowy, a nie tylko pojedyncze zdania, ponieważ kontekst często pokazuje, że groźba była poważna i miała służyć wymuszeniu określonego zachowania.

Jeżeli sprawca grozi przez telefon lub osobiście, warto jak najszybciej sporządzić notatkę: kiedy doszło do rozmowy, co dokładnie powiedział, kto mógł to słyszeć, czego żądał i jakie materiały wskazywał. Jeżeli są świadkowie, należy podać ich dane w zawiadomieniu. Jeżeli istnieją linki, profile, konta, adresy e-mail, numery telefonu, nazwy komunikatorów albo pseudonimy używane przez sprawcę, również należy je wskazać.

Zawiadomienie można złożyć na Policji lub w prokuraturze. W sprawach ściganych na wniosek trzeba wyraźnie napisać albo powiedzieć do protokołu: „Wnoszę o ściganie sprawcy”. Wniosek o ściganie jest szczególnie ważny przy art. 190, art. 191 § 1 oraz art. 191a Kodeksu karnego. Bez niego postępowanie może nie zostać skutecznie podjęte albo będzie wymagało uzupełnienia.

W zawiadomieniu warto również wnieść o zabezpieczenie telefonu, komputera, nośników danych, kont w mediach społecznościowych oraz korespondencji sprawcy, o ile istnieje ryzyko, że materiały zostaną usunięte albo rozpowszechnione. Można także wskazać, że pokrzywdzona osoba obawia się dalszego kontaktowania, nękania lub publikacji materiałów, i wnieść o rozważenie środków ograniczających kontakt sprawcy z pokrzywdzoną. Decyzja w tym zakresie zależy jednak od organów prowadzących sprawę i konkretnego materiału dowodowego.

Czy film z porodu lub inne prywatne nagranie też jest chronione?

Film z porodu może mieć szczególnie wrażliwy charakter. Jeżeli pokazuje nagość, intymne części ciała albo sytuację głęboko prywatną, jego rozpowszechnienie bez zgody może być oceniane nie tylko przez pryzmat art. 191a Kodeksu karnego, lecz także ochrony dóbr osobistych i prawa do prywatności. Nawet gdy nagranie nie spełnia wszystkich znamion przestępstwa z art. 191a K.k., jego publikacja może naruszać dobra osobiste z art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz prawo do wizerunku.

Osobno należy ocenić wizerunek dziecka. Rodzic nie powinien dowolnie upubliczniać nagrań z udziałem dziecka, zwłaszcza gdy materiał dotyczy sytuacji medycznej, rodzinnej albo intymnej. Jeżeli nagranie narusza dobro dziecka, można żądać jego usunięcia, zakazania dalszej publikacji i podjąć działania zarówno w trybie cywilnym, jak i w razie potrzeby rodzinnym lub karnym.

Ochrona cywilna: usunięcie materiałów, zakaz publikacji i zadośćuczynienie

Postępowanie karne nie wyłącza drogi cywilnej. Jeżeli doszło do publikacji zdjęć lub nagrań albo istnieje realne ryzyko naruszenia dóbr osobistych, można domagać się między innymi zaniechania naruszeń, usunięcia materiałów, przeprosin, zapłaty zadośćuczynienia albo odszkodowania. Podstawą mogą być art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego, a w sprawach wizerunku również art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W praktyce najpierw dąży się do natychmiastowego zabezpieczenia dowodów i zatrzymania dalszej publikacji. Jeżeli materiał trafił na portal lub platformę społecznościową, trzeba równolegle zgłosić naruszenie administratorowi serwisu. Zgłoszenie na platformie nie zastępuje jednak zawiadomienia do organów ścigania ani roszczeń cywilnych wobec sprawcy.

Jak napisać zawiadomienie o przestępstwie?

Zawiadomienie nie musi być napisane językiem prawniczym. Powinno jednak zawierać fakty, daty, opis dowodów i jasny wniosek o ściganie. Warto uporządkować je w następujący sposób:

• dane pokrzywdzonej osoby oraz dane sprawcy, jeżeli są znane,
• opis relacji ze sprawcą i okoliczności konfliktu,
• wskazanie, jakie zdjęcia lub nagrania posiada sprawca,
• dokładny opis gróźb: kiedy padły, w jakiej formie i czego dotyczyły,
• opis żądań sprawcy, na przykład rezygnacji z alimentów albo określonego zachowania,
• wskazanie, dlaczego obawa spełnienia groźby jest realna,
• lista dowodów: wiadomości, zrzuty ekranu, nagrania, świadkowie, linki, profile, numery telefonu, adresy e-mail,
• wyraźne zdanie: „Wnoszę o ściganie sprawcy”.

Jeżeli pokrzywdzona osoba jest w złym stanie psychicznym, boi się dalszych gróźb albo sprawca ma dostęp do wspólnego mieszkania, dzieci, kont lub urządzeń, warto od razu opisać te okoliczności. W sprawach rodzinnych należy równolegle rozważyć działania dotyczące alimentów, kontaktów z dzieckiem, władzy rodzicielskiej albo zabezpieczenia miejsca pobytu dziecka, jeżeli konflikt wpływa na dobro dziecka.

FAQ

Czy muszę czekać, aż partner opublikuje zdjęcia?

Nie. Jeżeli partner grozi publikacją intymnych zdjęć lub nagrań, można złożyć zawiadomienie jeszcze przed publikacją. Wtedy podstawą może być przede wszystkim groźba karalna, zmuszanie albo uporczywe nękanie, zależnie od okoliczności.

Czy zgoda na zrobienie zdjęcia oznacza zgodę na jego wysłanie innym osobom?

Nie. Zgoda na utrwalenie zdjęcia lub filmu nie jest zgodą na jego rozpowszechnianie. Publikacja albo przesłanie intymnego materiału innym osobom bez zgody osoby widocznej na materiale może rodzić odpowiedzialność karną i cywilną.

Czy sprawa jest ścigana z urzędu?

Przestępstwa z art. 190, art. 191 § 1 i art. 191a Kodeksu karnego wymagają wniosku pokrzywdzonego o ściganie. Dlatego przy zgłoszeniu trzeba wyraźnie oświadczyć, że wnosi się o ściganie sprawcy.

Jakie dowody są najważniejsze?

Najważniejsze są pełne wiadomości ze sprawcą, zrzuty ekranu z datą i danymi profilu, nagrania głosowe, e-maile, linki, dane świadków oraz informacje o urządzeniach lub kontach, na których mogą znajdować się materiały. Nie należy usuwać oryginalnej korespondencji.

Czy można żądać usunięcia zdjęć lub filmu z Internetu?

Tak. Należy zgłosić naruszenie administratorowi portalu lub platformy, a równolegle można żądać usunięcia materiałów od sprawcy i dochodzić roszczeń cywilnych. W razie przestępstwa warto zgłosić sprawę Policji lub prokuraturze.

Czy film z porodu jest materiałem intymnym?

Zwykle tak, zwłaszcza gdy pokazuje nagość, czynności medyczne, dziecko lub prywatną sytuację rodzinną. Jego publikacja bez zgody może naruszać prywatność, dobra osobiste i prawo do wizerunku, a w zależności od treści nagrania może mieć również znaczenie karne.

Czy mogę jednocześnie prowadzić sprawę o alimenty?

Tak. Groźby partnera nie pozbawiają prawa do dochodzenia alimentów. Jeżeli groźby mają powstrzymać Panią przed pozwem albo wymusić określone zachowanie, należy opisać to w zawiadomieniu, bo może to mieć znaczenie dla kwalifikacji czynu.

Podsumowanie

Szantaż intymnymi zdjęciami lub nagraniami wymaga szybkiej reakcji. W pierwszej kolejności należy zabezpieczyć dowody, nie wdawać się w dalsze negocjacje ze sprawcą i złożyć zawiadomienie do Policji albo prokuratury. W zawiadomieniu trzeba wskazać, że pokrzywdzona osoba wnosi o ściganie sprawcy, opisać groźby i załączyć dowody.

Jeżeli materiały zostały już opublikowane, trzeba równolegle działać w dwóch kierunkach: karnym oraz cywilnym. W postępowaniu karnym chodzi o odpowiedzialność sprawcy, natomiast w postępowaniu cywilnym można żądać usunięcia materiałów, zakazu dalszych naruszeń, przeprosin, zadośćuczynienia albo odszkodowania. Gdy sprawa dotyczy dziecka, porodu, alimentów lub przemocy w relacji, warto połączyć analizę karną z oceną sytuacji rodzinnej.

Źródła

• Kodeks karny, w szczególności art. 190, art. 190a, art. 191 i art. 191a – tekst ujednolicony dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: ISAP, Kodeks karny.
• Kodeks postępowania karnego, w szczególności przepisy dotyczące zawiadomienia o przestępstwie, pokrzywdzonego i czynności dowodowych – tekst aktu dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: ISAP, Kodeks postępowania karnego.
• Kodeks cywilny, art. 23 i 24 dotyczące ochrony dóbr osobistych – tekst ujednolicony dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: ISAP, Kodeks cywilny.
• Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 81 dotyczący rozpowszechniania wizerunku – tekst aktu dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: ISAP, prawo autorskie.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., sygn. II KK 304/15, dotyczący znaczenia rozpowszechniania wizerunku za pomocą mediów elektronicznych: orzeczenie SN.