Wezwanie do odległego sądu jako świadek – co zrobić

Obowiązek stawienia się po otrzymaniu wezwania

Co do zasady samo wezwanie do sądu oznacza obowiązek osobistego stawienia się i złożenia zeznań. Wynika to z art. 177 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Przepis stanowi, że każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania.

Dotyczy to również osoby, która występuje jednocześnie jako pokrzywdzony i świadek. Sam fakt, że sąd znajduje się 300 czy 400 km od miejsca zamieszkania, nie powoduje automatycznego przeniesienia przesłuchania do innej miejscowości.

Jeżeli jednak odległość jest znaczna, podróż jest obiektywnie utrudniona albo generuje nieproporcjonalne koszty, można wnosić o inną formę przeprowadzenia dowodu z zeznań.

Jakie rozwiązania są możliwe przy bardzo odległym sądzie

W praktyce najczęściej wchodzą w grę trzy rozwiązania:

Podstawą do skorzystania z urządzeń technicznych pozwalających przeprowadzić czynność procesową na odległość jest art. 177 § 1a Kodeksu postępowania karnego. Z kolei możliwość przesłuchania świadka przez inny sąd wynika z przepisów o pomocy prawnej i przeprowadzaniu dowodów przez sąd wezwany, w szczególności z art. 396 § 2 Kodeksu postępowania karnego, jeśli sąd uzna, że przyspieszy to postępowanie lub ułatwi przeprowadzenie dowodu.

Wniosek o przesłuchanie zdalne albo przez sąd miejsca zamieszkania

Najbezpieczniej jak najszybciej po otrzymaniu wezwania złożyć do sądu pismo z wnioskiem o zmianę sposobu przesłuchania. Nie jest to formalne „odwołanie od wezwania”, lecz prośba o przeprowadzenie dowodu w inny sposób.

W piśmie warto wskazać:

• sygnaturę sprawy, termin rozprawy i swoje dane;
• że zostałeś wezwany jako świadek lub pokrzywdzony;
• jak daleko mieszkasz od sądu i jakie są realne trudności dojazdu;
• czy podróż wymaga całodziennej nieobecności, noclegu albo przesiadek;
• czy stan zdrowia, obowiązki zawodowe lub rodzinne dodatkowo utrudniają wyjazd;
• czy wnosisz o przesłuchanie zdalne, czy o przesłuchanie przez sąd miejsca zamieszkania;
• ewentualnie numer telefonu i adres e-mail do kontaktu organizacyjnego.

Im wcześniej złożysz wniosek, tym większa szansa, że sąd zdąży go rozpoznać przed terminem rozprawy. Wniosek warto wysłać przez Portal Informacyjny, ePUAP, pocztą albo złożyć w biurze podawczym, a gdy termin jest bliski – dodatkowo poinformować sekretariat wydziału telefonicznie, że pismo zostało wysłane.

Jeżeli sytuacja dotyczy również wezwania do innego organu niż sąd, pomocny może być artykuł o wezwaniu na policję jako świadek podczas pobytu za granicą, zwłaszcza gdy trudno stawić się osobiście.

Czy sąd musi zgodzić się na zdalne zeznania

Nie. Sąd ma w tym zakresie swobodę procesową i ocenia, czy dla danej sprawy wystarczające będzie przesłuchanie na odległość albo przez sąd wezwany. Znaczenie ma m.in. etap postępowania, potrzeba bezpośredniej oceny świadka przez skład orzekający, charakter sprawy i możliwości techniczne.

Nie ma też przepisu, który dawałby świadkowi roszczenie o złożenie zeznań „na piśmie” zamiast osobistego lub zdalnego przesłuchania. W postępowaniu karnym podstawową formą dowodu z zeznań pozostaje przesłuchanie świadka. Dlatego lepiej w pierwszej kolejności wnosić o wideokonferencję albo o przesłuchanie przez sąd miejsca zamieszkania, a nie zakładać, że sąd przyjmie same pisemne wyjaśnienia.

Zwrot kosztów podróży i utraconego zarobku świadka

Jeżeli ostatecznie musisz pojechać do odległego sądu, pamiętaj o należnościach świadka. Zgodnie z art. 618a § 1 Kodeksu postępowania karnego świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży, noclegu oraz utrzymania w miejscu przesłuchania, a także rekompensata utraconego zarobku lub dochodu – na zasadach określonych w przepisach wykonawczych.

Wniosek o przyznanie należności trzeba zgłosić w terminie zawitym. Zgodnie z art. 618k § 1 Kodeksu postępowania karnego roszczenie o należności wygasa, jeżeli uprawniony nie zgłosi go w terminie 3 dni od dnia zakończenia czynności z jego udziałem. W praktyce najlepiej zrobić to od razu po przesłuchaniu w sekretariacie lub na formularzu udostępnionym przez sąd.

Warto zachować bilety, potwierdzenia przejazdu, rachunki za nocleg oraz dokument od pracodawcy lub inne dowody utraconego dochodu.

Co grozi za nieusprawiedliwione niestawienie się

Jeżeli świadek bez należytego usprawiedliwienia nie stawi się na wezwanie, sąd może nałożyć karę pieniężną. Podstawę stanowi art. 285 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Ten sam przepis pozwala również zarządzić przymusowe doprowadzenie świadka.

Jeżeli przyczyną nieobecności jest choroba, sposób usprawiedliwienia jest szczególny. Zgodnie z art. 117 § 2a Kodeksu postępowania karnego usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby wymaga przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego. Zwykłe zwolnienie lekarskie co do zasady nie wystarcza.

Jeżeli przeszkoda jest inna niż choroba, trzeba ją możliwie dokładnie udokumentować, np. awarią środka transportu, nagłym zdarzeniem rodzinnym czy pobytem za granicą potwierdzonym dokumentami. Ocena, czy usprawiedliwienie jest wystarczające, zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Jak napisać skuteczny wniosek

Dobrze przygotowane pismo powinno być krótkie i rzeczowe. Nie trzeba rozbudowanej argumentacji prawnej, ale warto powołać konkretne podstawy i wskazać fakty. Przykładowa konstrukcja:

• wniosek o przesłuchanie świadka przy użyciu urządzeń umożliwiających przeprowadzenie czynności na odległość – art. 177 § 1a Kodeksu postępowania karnego;
• ewentualnie wniosek o przesłuchanie przez sąd miejsca zamieszkania w drodze pomocy prawnej – z uwagi na znaczną odległość i ekonomikę postępowania;
• wniosek o usprawiedliwienie niestawiennictwa osobistego na wyznaczonym terminie, o ile sąd uwzględni jeden z powyższych sposobów przesłuchania.

Nie warto poprzestawać na samym stwierdzeniu, że „jest daleko”. Lepiej opisać konkret: 350 km w jedną stronę, brak bezpośrednich połączeń, konieczność wzięcia wolnego na dwa dni, koszty przejazdu przewyższające racjonalne potrzeby postępowania.

Kiedy osobista obecność może być jednak konieczna

Sąd może uznać, że osobiste stawiennictwo jest potrzebne, zwłaszcza gdy zeznania są kluczowe, między stronami istnieją istotne sprzeczności albo sąd chce bezpośrednio obserwować zachowanie świadka podczas przesłuchania. Znaczenie może mieć też to, czy rozprawa odbywa się przed sądem pierwszej instancji i czy dowód jest centralny dla rozstrzygnięcia.

Jeżeli dostaniesz odpowiedź odmowną, zwykle trzeba zastosować się do wezwania, a następnie dochodzić zwrotu kosztów. Samodzielne uznanie, że wniosek był „na pewno zasadny”, nie chroni przed sankcjami za brak obecności.

FAQ

Czy można „odwołać się” od wezwania do sądu z powodu odległości?

Co do zasady nie składa się odwołania od samego wezwania, lecz wniosek o zmianę sposobu przesłuchania albo o zmianę terminu. Do czasu decyzji sądu obowiązek stawienia się nadal istnieje.

Czy świadek może zeznawać z domu?

Czasem tak, ale zależy to od decyzji sądu i warunków technicznych. W praktyce sądy częściej organizują połączenie z innego sądu lub innej jednostki niż pozostawiają świadka całkowicie w warunkach domowych.

Czy sam wysoki koszt podróży wystarczy, żeby nie jechać?

Nie. Koszt podróży może uzasadniać wniosek o zdalne przesłuchanie albo o przesłuchanie przez sąd miejsca zamieszkania, ale bez zgody sądu nie zwalnia z obowiązku stawienia się.

Czy zaświadczenie od zwykłego lekarza usprawiedliwi nieobecność?

Przy chorobie co do zasady potrzebne jest zaświadczenie lekarza sądowego, zgodnie z art. 117 § 2a Kodeksu postępowania karnego. Zwykłe L4 zwykle nie wystarcza.

W jakim terminie trzeba zgłosić zwrot kosztów świadka?

Roszczenie trzeba zgłosić w terminie 3 dni od zakończenia czynności z udziałem świadka, zgodnie z art. 618k § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Źródła

• art. 177 § 1 i § 1a ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 117 § 2a ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 285 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 396 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 618a § 1 oraz art. 618k § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego