Odwołanie od grzywny za niestawienie się na rozprawie

Kiedy sąd może nałożyć grzywnę za niestawienie się?

W sprawach karnych kara porządkowa za nieusprawiedliwione niestawiennictwo wynika przede wszystkim z art. 285 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Przepis ten przewiduje możliwość nałożenia kary pieniężnej na świadka, biegłego, tłumacza lub specjalistę, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie.

W praktyce bardzo ważne jest więc ustalenie, w jakiej roli występowała osoba ukarana. Inne zasady odnoszą się do świadka, inne do strony, a jeszcze inne do oskarżonego czy pokrzywdzonego działającego jako oskarżyciel posiłkowy. Samo określenie grzywny przez sąd nie przesądza jeszcze, że została ona nałożona prawidłowo.

Jeżeli byłeś świadkiem, sąd mógł zastosować art. 285 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli natomiast występowałeś jako pokrzywdzony albo oskarżyciel posiłkowy, trzeba sprawdzić treść postanowienia i podstawę prawną wskazaną przez sąd, bo ocena dopuszczalności kary zależy od konkretnej sytuacji procesowej.

Znaczenie ma prawidłowe wezwanie albo zawiadomienie

Najważniejszą kwestią jest to, czy doszło do skutecznego poinformowania o terminie rozprawy. Zgodnie z art. 117 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego uprawnioną osobę zawiadamia się o czasie i miejscu czynności procesowej, a czynności nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Jeżeli termin następnej rozprawy został ogłoszony w obecności uczestników na poprzedniej rozprawie, sąd może uznać, że dalsze odrębne wezwanie nie było konieczne. W takim układzie późniejsze twierdzenie, że nie przyszło kolejne pismo, nie zawsze wystarczy do uchylenia kary.

Z drugiej strony znaczenie ma to, jak dokładnie sąd sformułował informację o kolejnym terminie. Jeżeli wypowiedź sądu mogła rozsądnie sugerować, że termin zostanie jeszcze potwierdzony telefonicznie albo odrębnym zawiadomieniem, może to stanowić argument przemawiający za uchyleniem kary. Sam fakt wzięcia numeru telefonu nie tworzy obowiązku telefonicznego zawiadomienia, ale w konkretnym stanie faktycznym może wzmacniać argument o usprawiedliwionym błędzie co do obowiązku stawiennictwa.

Warto też pamiętać, że problemy z doręczenia albo nieodebranie pisma mogą prowadzić do podobnych konsekwencji procesowych, ale każdorazowo trzeba zbadać, czy doręczenie było skuteczne według przepisów.

Jakie pismo złożyć po nałożeniu grzywny?

W pierwszej kolejności trzeba przeczytać samo postanowienie i pouczenie. W sprawach dotyczących kary porządkowej za niestawiennictwo najczęściej właściwy jest wniosek o uchylenie kary porządkowej z powołaniem na należyte usprawiedliwienie niestawiennictwa albo brak prawidłowego zawiadomienia. Podstawę stanowi art. 286 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym karę pieniężną należy uchylić, jeżeli ukarany należycie usprawiedliwi swoje niestawiennictwo.

Przepis nie przewiduje jednego sztywnego, uniwersalnego terminu opisanego w prosty sposób dla każdego przypadku, dlatego najlepiej działać od razu po uzyskaniu informacji o ukaraniu. Jeżeli przeszkodą była choroba lub inne zdarzenie losowe, usprawiedliwienie trzeba złożyć niezwłocznie, dołączając dokumenty potwierdzające przyczynę nieobecności. Jeżeli problem polegał na braku realnej wiedzy o terminie, należy to szczegółowo opisać.

Jeżeli sąd wydał formalne postanowienie, w niektórych przypadkach możliwe będzie również wniesienie zażalenia – zależnie od treści pouczenia i charakteru rozstrzygnięcia. W praktyce to właśnie treść pouczenia dołączonego do postanowienia wskazuje, czy sąd oczekuje wniosku o uchylenie kary, czy dopuszcza od razu środek odwoławczy.

Jak uzasadnić wniosek o uchylenie grzywny?

W opisanym stanie faktycznym najistotniejszy argument dotyczy usprawiedliwionego przekonania, że o kolejnym terminie rozprawy nastąpi jeszcze dodatkowy kontakt ze strony sądu. Taki argument nie gwarantuje wygranej, ale może być przekonujący, jeśli zostanie przedstawiony konkretnie i bez ogólników.

We wniosku warto wskazać:

• datę poprzedniej rozprawy i to, co dokładnie powiedział sąd o kolejnym terminie,
• że sąd pobrał numer telefonu, co zostało zrozumiane jako zapowiedź dodatkowego kontaktu,
• że nie doszło do żadnego telefonu ani innego przypomnienia,
• że niestawiennictwo nie było celowe ani lekceważące,
• że wcześniej regularnie stawiałeś się na rozprawach, co potwierdza dobrą wolę i brak zamiaru utrudniania postępowania.

Jeżeli sąd błędnie przyjął, że zostałeś prawidłowo wezwany w sposób niebudzący wątpliwości, trzeba to wyraźnie zakwestionować. Wniosek powinien zawierać żądanie uchylenia nałożonej kary pieniężnej oraz – pomocniczo – odstąpienia od jej egzekwowania do czasu rozpoznania pisma.

Czy można odwołać się dopiero na następnej rozprawie?

Nie jest to najlepsze rozwiązanie. Z praktycznego punktu widzenia bezpieczniej jest złożyć pisemny wniosek niezwłocznie po doręczeniu postanowienia albo po uzyskaniu informacji o nałożeniu grzywny. Ustne wyjaśnienia na kolejnej rozprawie mogą nie wystarczyć, zwłaszcza gdy wcześniej upłynie termin wskazany w pouczeniu.

Dlatego nie należy ograniczać się do zapowiedzi, że „wyjaśnię to w sądzie przy następnym terminie”. Trzeba zareagować pismem procesowym, a na rozprawie jedynie uzupełnić argumentację, jeśli sąd będzie tego wymagał.

Co jeszcze może przemawiać za uchyleniem kary?

Poza samym sposobem zawiadomienia istotne znaczenie mają również okoliczności świadczące o braku złej woli. Jeżeli przez dłuższy czas stawiałeś się na wszystkie poprzednie terminy, a jednorazowa nieobecność wynikała z nieporozumienia co do sposobu powiadomienia, zwiększa to szansę na pozytywne rozpoznanie pisma.

Warto też sprawdzić protokół poprzedniej rozprawy. Jeżeli protokół nie zawiera jednoznacznego zapisu, że zostałeś prawidłowo zawiadomiony o następnym terminie i pouczony o obowiązku stawiennictwa bez odrębnego wezwania, może to być dla Ciebie korzystne.

Jeżeli podobny problem dotyczy innego rodzaju postępowania, warto sprawdzić zasady dotyczące kary porządkowej za niestawienie się na wezwanie; również tam kluczowe pozostaje ustalenie, czy wezwanie było prawidłowe i czy nieobecność została usprawiedliwiona.

Jak powinno wyglądać pismo do sądu?

Pismo powinno zawierać:

• oznaczenie sądu i sygnatury akt,
• Twoje dane,
• tytuł: „Wniosek o uchylenie kary porządkowej” albo zgodny z pouczeniem dołączonym przez sąd,
• żądanie uchylenia postanowienia o nałożeniu grzywny,
• krótkie i konkretne uzasadnienie,
• własnoręczny podpis,
• załączniki, jeśli istnieją.

Jeżeli postanowienie zostało doręczone pocztą, zachowaj kopertę i sprawdź datę odbioru. Od niej może zależeć ocena dochowania terminu na wniesienie pisma. Gdy pismo składasz osobiście, poproś o potwierdzenie wpływu na swojej kopii. Przy wysyłce pocztowej najlepiej nadać je listem poleconym.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy wniosek o uchylenie kary może być zasadny, a kiedy argumentacja będzie słabsza.

FAQ

Czy samo niewysłanie kolejnego wezwania oznacza, że grzywna jest bezprawna?

Nie zawsze. Jeżeli termin następnej rozprawy został podany w Twojej obecności i sąd uznał to za skuteczne zawiadomienie, brak kolejnego pisma nie musi oznaczać błędu. Trzeba ocenić dokładny przebieg wcześniejszej rozprawy.

Czy wystarczy powiedzieć na następnej rozprawie, że nie wiedziałem o terminie?

Lepiej złożyć pismo od razu po otrzymaniu postanowienia. Ustne wyjaśnienie na kolejnej rozprawie może być spóźnione albo niewystarczające, jeśli pouczenie przewidywało określony tryb i termin działania.

Czy numer telefonu podany sądowi zobowiązuje sąd do kontaktu telefonicznego?

Co do zasady nie. Samo podanie numeru telefonu nie zastępuje formalnego wezwania ani nie tworzy automatycznego obowiązku telefonicznego przypomnienia. Może jednak mieć znaczenie jako argument, że doszło do nieporozumienia co do sposobu powiadomienia.

Czy grzywnę można uchylić po przedstawieniu usprawiedliwienia?

Tak, jeżeli niestawiennictwo zostało należycie usprawiedliwione. Wynika to wprost z art. 286 Kodeksu postępowania karnego. Usprawiedliwienie musi być konkretne i najlepiej poparte dokumentami.

Czy każda nieobecność grozi grzywną?

Nie. Kara porządkowa dotyczy tylko sytuacji przewidzianych w ustawie i zależy od roli danej osoby w postępowaniu oraz od tego, czy istniał prawny obowiązek stawienia się.

Źródła

• art. 117 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 285 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 286 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego