Wypłata z konta zmarłego na pogrzeb a zgłoszenie SD-Z2

Czy pieniądze wypłacone z konta zmarłego na pogrzeb trzeba wykazać w SD-Z2?

Co do zasady – tak, jeżeli były to środki należące do zmarłej osoby i znajdujące się na jej rachunku w chwili śmierci, a więc wchodzące do spadku. W takiej sytuacji późniejsze przeznaczenie tych pieniędzy na pogrzeb nie zmienia faktu, że na dzień otwarcia spadku były one składnikiem majątku spadkowego.

Podstawą jest art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców, oraz art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego, z których wynika, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek właśnie w tej chwili.

Jeżeli więc małżonek dziedziczy po zmarłej żonie, to w SD-Z2 powinien wykazać wartość udziału w majątku spadkowym istniejącym w dniu śmierci. Dotyczy to także pieniędzy z rachunku bankowego, o ile rzeczywiście należały do spadkodawcy.

Zwolnienie dla małżonka – kiedy działa?

Małżonek należy do tzw. grupy „zero” i może skorzystać z pełnego zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, ale pod warunkiem dopełnienia formalności. Wynika to z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Zgodnie z tym przepisem zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy i praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy.

W przypadku dziedziczenia termin ten liczy się – zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 oraz ust. 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn – od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza.

To ważne: terminu 6 miesięcy nie liczy się od dnia śmierci spadkodawcy, lecz od dnia uzyskania formalnego dokumentu potwierdzającego nabycie spadku. W praktyce chodzi najczęściej o prawomocne postanowienie sądu albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Co dokładnie wpisuje się w SD-Z2?

W zgłoszeniu SD-Z2 należy wykazać rzeczy i prawa majątkowe nabyte tytułem dziedziczenia. W praktyce wpisuje się składniki spadku według stanu na dzień śmierci spadkodawcy i według wartości rynkowej z dnia powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli na dzień śmierci na indywidualnym rachunku zmarłej znajdowało się 10 000 zł albo 13 000 zł, to taka wierzytelność wobec banku co do zasady wchodziła do spadku. Sam fakt, że pieniądze zostały później wypłacone i wydane na koszty pogrzebu, nie usuwa ich z masy spadkowej.

Inaczej mówiąc: SD-Z2 nie służy do wykazania, ile środków zostało po zmarłym „na dziś”, ale jakie składniki majątku zostały nabyte w drodze spadku.

Kiedy wypłata z rachunku nie jest składnikiem spadku?

Najważniejszy wyjątek dotyczy wypłaty dokonanej przez bank na pokrycie kosztów pogrzebu. Zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, w razie śmierci posiadacza rachunku bank jest obowiązany wypłacić z rachunku kwotę wydatkowaną na koszty pogrzebu posiadacza rachunku osobie, która te koszty poniosła, w granicach kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku.

Kluczowy jest art. 55 ust. 2 Prawa bankowego, który stanowi, że kwota wypłacona na koszty pogrzebu nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku.

Jeżeli więc nie doszło do „zwykłej” wypłaty środków należących do zmarłego, lecz do formalnego zwrotu kosztów pogrzebu przez bank osobie, która okazała rachunki lub faktury, to taka wypłata nie jest nabyciem spadku i nie wykazuje się jej w SD-Z2 jako odziedziczonego składnika majątku.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie:

• jeżeli bank wypłacił pieniądze na podstawie art. 55 Prawa bankowego jako zwrot udokumentowanych kosztów pogrzebu – kwota nie wchodzi do spadku,
• jeżeli po prostu pobrano z rachunku środki należące do zmarłego, a następnie wydano je na pogrzeb – środki co do zasady były składnikiem spadku i powinny być ujęte w SD-Z2.

Znaczenie ustroju majątkowego małżonków

W sprawach małżonków trzeba jeszcze sprawdzić, czy środki na rachunku były w całości majątkiem zmarłej, czy wchodziły do majątku wspólnego małżonków. Jeżeli pieniądze stanowiły majątek wspólny, do spadku po zmarłej co do zasady wchodzi tylko udział należący do niej, a nie cała kwota.

Wynika to z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który stanowi, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, oraz z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Powiązanym zagadnieniem jest środki na wspólnym koncie po śmierci małżonka a spadek.

Jeżeli więc rachunek był prowadzony wyłącznie na nazwisko zmarłej, ale zasilały go środki objęte wspólnością ustawową, nie zawsze do spadku wchodzi całość salda. W konkretnym stanie faktycznym może wchodzić tylko udział zmarłej w tym majątku.

Jakie dokumenty warto przygotować do SD-Z2?

Przed złożeniem zgłoszenia warto zgromadzić:

• postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia,
• zaświadczenie z banku o stanie środków na dzień śmierci,
• informację, czy bank dokonał wypłaty na podstawie art. 55 Prawa bankowego,
• dokumenty potwierdzające koszty pogrzebu,
• dane pozwalające ustalić, czy środki pochodziły z majątku wspólnego czy osobistego.

Jeżeli urząd skarbowy będzie miał wątpliwości, te dokumenty zwykle pozwalają wykazać, czy do SD-Z2 należy wpisać całą kwotę, udział w kwocie, czy w ogóle nie ujmować wypłaty jako składnika spadku.

Co grozi za brak zgłoszenia albo błędne zgłoszenie?

Jeżeli osoba uprawniona do zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nie złoży SD-Z2 w terminie, co do zasady traci prawo do pełnego zwolnienia i nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej.

Jeżeli błąd dotyczy tylko zakresu wykazanych składników, warto jak najszybciej złożyć korektę albo pisemne wyjaśnienie do urzędu skarbowego. W sprawach podatkowych znaczenie ma konkretny stan faktyczny i posiadane dokumenty, dlatego nie zawsze każda nieścisłość będzie oznaczała taki sam skutek.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak ten sam problem może zostać oceniony różnie w zależności od sposobu wypłaty pieniędzy i pochodzenia środków.

FAQ

Czy małżonek zawsze składa SD-Z2 po dziedziczeniu?

Tak, jeżeli chce skorzystać z pełnego zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn i nabycie nie następuje w sposób zwolniony bez zgłoszenia na podstawie szczególnego przepisu. Przy dziedziczeniu zasadą jest złożenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.

Od kiedy liczyć termin na SD-Z2 po śmierci małżonka?

Nie od dnia śmierci. Termin biegnie od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Czy wydanie pieniędzy na pogrzeb zwalnia z wykazania ich w SD-Z2?

Nie, jeżeli były to środki wchodzące do spadku. Sam cel wydatkowania nie ma tu decydującego znaczenia. Wyjątek dotyczy formalnej wypłaty przez bank na koszty pogrzebu na podstawie art. 55 Prawa bankowego.

Czy bank może wypłacić pieniądze na pogrzeb przed zakończeniem sprawy spadkowej?

Tak. Art. 55 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego pozwala bankowi wypłacić osobie, która poniosła koszty pogrzebu, odpowiednią kwotę z rachunku zmarłego, po przedstawieniu wymaganych dokumentów i w granicach zwyczajowo przyjętych kosztów pogrzebu.

Czy trzeba wykazać całą kwotę z rachunku, jeśli małżonkowie mieli wspólność majątkową?

Niekoniecznie. Jeżeli środki należały do majątku wspólnego, do spadku co do zasady wchodzi tylko udział zmarłego małżonka. Wymaga to jednak ustalenia pochodzenia środków i rodzaju rachunku.

Źródła

• art. 922 § 1, art. 924, art. 925 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 31 § 1, art. 43 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 4a ust. 1 pkt 1, art. 4a ust. 1a, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 55 ust. 1 pkt 1 oraz art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe