Nagranie rozprawy karnej dla strony – czy trzeba Twojej zgody?

Czy oskarżony może dostać nagranie rozprawy bez zgody oskarżyciela prywatnego?

Co do zasady tak. W sprawie karnej zgoda oskarżyciela prywatnego nie jest warunkiem udostępnienia stronie akt sprawy ani wydania kopii materiałów znajdujących się w aktach, jeżeli druga osoba ma status strony postępowania. Podstawą jest art. 156 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii, a na wniosek wydaje się odpłatnie kopie dokumentów z akt sprawy.

Jeżeli więc zapis rozprawy znajduje się w aktach lub jest elementem elektronicznego protokołu, sąd może udostępnić go stronie bez uzyskiwania zgody drugiej strony. Sam fakt, że na nagraniu utrwalono Pani wizerunek, głos i dane wypowiedziane na rozprawie, nie oznacza automatycznie bezprawności działania sądu.

Znaczenie ma też to, że oskarżony ma prawo brać udział w rozprawie. Wynika to z art. 374 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Skoro strona może legalnie być obecna na sali i słyszeć wypowiedzi uczestników, to samo późniejsze udostępnienie utrwalenia przebiegu rozprawy co do zasady mieści się w uprawnieniach procesowych strony.

Z czego wynika dostęp stron do materiałów ze sprawy?

Najważniejszy jest art. 156 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Przepis przyznaje stronom prawo dostępu do akt sądowych. Z kolei art. 156 § 2 tej ustawy przewiduje możliwość wydawania na wniosek kopii dokumentów z akt sprawy. W praktyce sądowej dostęp ten obejmuje nie tylko tradycyjne pisma, ale również materiały utrwalone elektronicznie, jeśli stanowią część akt albo są z nimi funkcjonalnie związane.

Trzeba przy tym odróżnić dwie sytuacje:

Jeżeli problem dotyczy szerzej kwestii nagrywania i granic zgody, warto też sprawdzić zasady rejestracji obrazu i dźwięku przez sąsiada w relacjach prywatnych.

Czy można skutecznie zaprotestować po wydaniu kopii nagrania?

Zwykle nie da się skutecznie zablokować samego udostępnienia nagrania stronie tylko dlatego, że nie wyraziła Pani zgody. Wynika to z tego, że podstawą udostępnienia nie jest zgoda osoby widocznej lub słyszalnej na nagraniu, lecz uprawnienie procesowe strony z art. 156 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

Może Pani natomiast złożyć pismo do sądu, jeżeli chce Pani:

• uzyskać informację, na jakiej podstawie i w jakim zakresie wydano kopię nagrania,
• zwrócić uwagę na obecność danych szczególnie wrażliwych, które nie były niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy,
• wnosić na przyszłość o ograniczenie zakresu ujawnianych danych podczas przesłuchania,
• wnosić o wyłączenie jawności całości lub części rozprawy, jeżeli zachodzą ku temu ustawowe podstawy.

Taki sprzeciw nie cofnie zazwyczaj już wydanej kopii, ale może uporządkować sytuację procesową i stworzyć podstawę do dalszych wniosków ochronnych.

Jak chronić dane osobowe i prywatność w kolejnych terminach?

Najbardziej praktyczne działania dotyczą przyszłych rozpraw. Nie polegają one na zakazaniu stronie dostępu do akt, lecz na ograniczeniu zakresu danych, które w ogóle zostaną ujawnione w toku posiedzenia lub rozprawy.

W zależności od sytuacji można rozważyć:

• wniosek o wyłączenie jawności – jeżeli ujawnienie okoliczności mogłoby naruszać ważny interes prywatny; podstawę stanowi art. 360 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego,
• wniosek o ograniczenie zbędnych danych przy przesłuchaniu – sąd nie powinien utrwalać i eksponować danych, które nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia,
• wniosek o szczególny sposób przesłuchania – jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki związane np. z ochroną pokrzywdzonego lub świadka; zakres zależy od rodzaju sprawy i statusu procesowego,
• kontrolę treści pism procesowych – w pismach warto unikać podawania nadmiarowych danych, jeśli nie są wymagane przez przepisy lub sąd.

W praktyce szczególnie ważne jest rozróżnienie danych niezbędnych od danych nadmiarowych. Imię, nazwisko czy podstawowe dane identyfikacyjne strony często są nieuniknione. Inaczej może być z informacjami o dochodach, szczegółach rodzinnych albo danych osób trzecich, jeśli nie mają znaczenia dowodowego.

Jeżeli temat dotyczy także tego, czy dowody z nagrań mogą być później wykorzystywane w sądzie, trzeba to oceniać osobno od kwestii samego dostępu do nagrania rozprawy.

Czy RODO pozwala zakazać wydania nagrania stronie?

Z reguły nie. W postępowaniu sądowym przetwarzanie danych osobowych odbywa się na podstawie przepisów proceduralnych, a nie na podstawie zgody uczestników. Dlatego brak zgody na udostępnienie danych drugiej stronie zwykle nie blokuje czynności sądu, jeżeli udostępnienie wynika z przepisów procesowych.

Nie oznacza to jednak, że ochrona danych osobowych nie ma znaczenia. Sąd powinien przetwarzać dane adekwatnie do celu postępowania, a uczestnik może podnosić, że określony zakres danych był zbędny. Taka argumentacja może mieć znaczenie zwłaszcza przy kolejnych czynnościach, gdy da się ograniczyć zakres ujawnianych informacji.

Wątek zgody i rejestrowania wypowiedzi pojawia się też przy nagrywaniu personelu medycznego bez zgody.

Czy prywatne nagrywanie rozprawy przez stronę to to samo co wydanie nagrania przez sąd?

Nie. To dwie różne sytuacje. Co innego sądowe utrwalenie przebiegu rozprawy i wydanie kopii materiału stronie, a co innego samodzielne nagrywanie przez uczestnika sali rozpraw. W tym drugim przypadku znaczenie mają zarządzenia przewodniczącego, porządek czynności oraz reguły obowiązujące w budynku sądu i na sali.

Jeżeli Pani obawa dotyczy przyszłych sytuacji, warto na początku rozprawy poprosić o odnotowanie w protokole, że sprzeciwia się Pani nieuprawnionemu prywatnemu nagrywaniu poza oficjalnym systemem sądu oraz wnosi o wydanie stosownych zarządzeń porządkowych. Taki wniosek nie wyłączy prawa strony do akt, ale może ograniczyć nieformalną rejestrację.

Przy ocenie ryzyk związanych z prywatnym nagrywaniem pomocne są też zasady dotyczące nagrywania małżonka bez jego zgody, choć sytuacja procesowa w sądzie rządzi się odrębnymi zasadami.

Co warto napisać do sądu w praktyce?

Jeżeli chce Pani zareagować, pismo do sądu może zawierać:

• wniosek o wskazanie podstawy udostępnienia kopii nagrania i zakresu wydanych materiałów,
• wniosek o odnotowanie, że na nagraniu znajdują się dane osobowe wykraczające poza minimum niezbędne do prowadzenia sprawy,
• wniosek na przyszłość o nieujawnianie w toku rozprawy danych, które nie są potrzebne do rozpoznania sprawy,
• ewentualnie wniosek o wyłączenie jawności w określonej części kolejnej rozprawy na podstawie art. 360 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, z dokładnym uzasadnieniem, jaki ważny interes prywatny ma być chroniony.

Samo pismo powinno być rzeczowe. Lepiej nie opierać go wyłącznie na argumencie „nie wyrażam zgody”, bo w realiach postępowania karnego to zazwyczaj za mało. Trzeba wykazać, jakie konkretnie dane są nadmiarowe i dlaczego ich dalsze ujawnianie nie jest potrzebne.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy samo udostępnienie nagrania stronie jest dopuszczalne, a kiedy warto skupić się raczej na ochronie danych i sposobie prowadzenia rozprawy.

FAQ

Czy moja zgoda jest potrzebna, aby oskarżony dostał nagranie rozprawy?

Co do zasady nie. Jeżeli oskarżony ma status strony, podstawą dostępu do akt jest art. 156 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, a nie zgoda drugiej strony.

Czy mogę cofnąć już wydane nagranie?

Zwykle nie. Można natomiast wystąpić do sądu o wyjaśnienie zakresu udostępnienia i złożyć wnioski ochronne na przyszłość.

Czy mogę żądać, by na rozprawie nie padały moje szczegółowe dane osobowe?

Może Pani o to wnosić, zwłaszcza gdy dane nie są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Skuteczność zależy od konkretnego stanu faktycznego i oceny sądu.

Czy można wyłączyć jawność rozprawy dla ochrony prywatności?

Tak, ale tylko gdy istnieją ustawowe przesłanki. Podstawą jest art. 360 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Trzeba wskazać konkretny ważny interes prywatny.

Czy oficjalne nagranie sądowe to to samo co prywatne nagrywanie sali rozpraw?

Nie. Oficjalne nagranie jest elementem czynności procesowej lub materiału aktowego. Prywatne nagrywanie przez uczestnika to osobna kwestia i może podlegać ograniczeniom porządkowym.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.
2. Wyrok Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt III KK 124/18.
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z 20 listopada 2008 r., sygn. akt II KK 175/08.