Seksualny szantaż w sieci – co robić, gdy grożą ujawnieniem zdjęć?

Co zrobić od razu po otrzymaniu groźby?

W opisanej sytuacji należy działać szybko, ale spokojnie. Proszę przede wszystkim:

• nie wysyłać kolejnych pieniędzy,
• nie kasować rozmów, nagrań, maili i historii połączeń,
• zrobić zrzuty ekranu całej korespondencji wraz z datami, nazwą profilu, numerem telefonu, adresem e-mail, linkiem do konta i żądaniem zapłaty,
• zabezpieczyć potwierdzenia przelewów, numery rachunków, dane odbiorcy i waluty,
• spisać chronologię zdarzeń: kiedy doszło do kontaktu, kiedy wysłano zdjęcie, kiedy padły groźby, jaka kwota została zapłacona.

To ważne, bo w praktyce internetowy szantaż często polega na szybkim usuwaniu kont, zmianie komunikatorów i przerzucaniu rozmowy na inne kanały. Im wcześniej zabezpieczy Pan materiał dowodowy, tym lepiej.

Jakie przestępstwa mogą wchodzić w grę?

W tego rodzaju sprawach najczęściej trzeba rozważyć kilka przepisów jednocześnie, bo kwalifikacja zależy od dokładnego przebiegu zdarzenia.

Po pierwsze, żądanie zapłaty pod groźbą ujawnienia kompromitujących materiałów może stanowić zmuszanie do określonego działania z art. 191 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Żądanie przelania pieniędzy pod presją ujawnienia zdjęć lub filmu bardzo często wpisuje się właśnie w ten przepis.

Po drugie, zastosowanie może mieć art. 190 § 1 ustawy – Kodeks karny, czyli groźba karalna, jeżeli sprawca grozi popełnieniem przestępstwa na Pana szkodę lub szkodę osoby najbliższej, a groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Jeżeli zapowiada np. bezprawne rozpowszechnienie materiałów albo pomówienie o kontakt z małoletnim, ten przepis również może być analizowany.

Po trzecie, bardzo istotny jest art. 191a § 1 ustawy – Kodeks karny. Przepis ten penalizuje utrwalanie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, a także rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody tej osoby. Jeżeli rozmowa wideo została wywołana podstępnie wyłącznie po to, aby nagrać materiał i potem go użyć przeciwko ofierze, przepis ten może mieć bezpośrednie zastosowanie.

Po czwarte, jeśli sprawca rozsyłałby nieprawdziwe informacje, że przesyłał Pan treści seksualne dziecku, trzeba rozważyć także art. 212 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny w zakresie pomówienia, a na gruncie cywilnym ochronę dóbr osobistych z art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Jeżeli natomiast sprawca faktycznie doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie w błąd lub wykorzystanie błędu, w określonych stanach faktycznych może być rozważany także art. 286 § 1 ustawy – Kodeks karny, czyli oszustwo. To jednak zależy od treści komunikatów, sposobu działania sprawcy i tego, czy od początku działał on wyłącznie w celu wyłudzenia pieniędzy.

Czy samo grożenie ujawnieniem zdjęć już wystarcza do zgłoszenia?

Tak. Nie trzeba czekać, aż materiały zostaną rzeczywiście opublikowane. Już samo żądanie pieniędzy połączone z groźbą może uzasadniać zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W praktyce organy ścigania powinny ocenić łącznie treść gróźb, sposób zdobycia materiału, wysokość żądanej kwoty oraz to, czy doszło już do przymuszenia do zapłaty.

Warto też pamiętać, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., II KK 304/15, rozpowszechnianie takich materiałów przez media elektroniczne nie obniża społecznej szkodliwości czynu z art. 191a Kodeksu karnego.

Ściganie na wniosek czy z urzędu?

To bardzo ważna kwestia praktyczna. Niektóre czyny w takich sprawach są ścigane na wniosek pokrzywdzonego, a niektóre z urzędu.

Dlatego w zawiadomieniu najlepiej napisać wprost, że składa Pan zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz – w zakresie czynów ściganych na wniosek – wnosi o ściganie sprawcy. To usuwa częsty problem formalny.

Gdzie i jak złożyć zawiadomienie?

Zawiadomienie może Pan złożyć:

• ustnie do protokołu na policji,
• pisemnie w prokuraturze rejonowej,
• albo przesłać pismo do prokuratury właściwej dla miejsca zamieszkania lub miejsca, gdzie odczuł Pan skutek działania sprawcy.

Podstawą jest art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub Policję. Jako pokrzywdzony ma Pan pełne prawo złożyć takie zawiadomienie również wtedy, gdy w grę wchodzą czyny ścigane na wniosek.

W treści zawiadomienia proszę wskazać:

• swoje dane,
• daty i sposób kontaktu ze sprawcą,
• używane profile, komunikatory, numery telefonu, adresy e-mail,
• dokładną treść żądań i gróźb,
• informację o dokonanym przelewie 5000 zł,
• żądanie zabezpieczenia danych z portalu i komunikatorów,
• wniosek o ściganie sprawcy w zakresie art. 190 § 2 i art. 191a § 2 Kodeksu karnego,
• listę załączników: screeny, potwierdzenia przelewów, linki, nagrania, eksport rozmów.

Może Pan także wnieść o przesłuchanie Pana w charakterze pokrzywdzonego oraz o niezwłoczne zabezpieczenie danych teleinformatycznych, zanim konto sprawcy zniknie.

Czy fakt, że profil był oznaczony jako pełnoletni, ma znaczenie?

Tak, ma duże znaczenie dowodowe. Jeżeli profil był oznaczony jako należący do osoby pełnoletniej, a rozmowa była inicjowana przez drugą stronę, to osłabia to wiarygodność typowego schematu szantażu polegającego na późniejszym twierdzeniu, że materiał trafił do osoby małoletniej. W takich sprawach często jest to jedynie element presji, mający skłonić ofiarę do szybkiego przelewu.

Nie oznacza to jednak, że organ z góry przyjmie jedną wersję wydarzeń. Dlatego warto zachować wszystkie elementy potwierdzające, jak przedstawiała się druga osoba: opis profilu, screen wieku, zdjęcia konta, treść pierwszych wiadomości i zaproszenia do rozmowy wideo.

Czy warto kontaktować się dalej ze sprawcą?

Zwykle nie warto prowadzić długiej negocjacji. Każda dodatkowa rozmowa może być wykorzystywana do dalszej manipulacji. Jeżeli jednak chce Pan jeszcze wykonać jedną czynność dowodową przed blokadą kontaktu, niech będzie to krótka, neutralna wiadomość utrwalająca żądanie, np. pytanie o kwotę, termin i sposób płatności. Tylko wtedy, gdy nie zwiększa to ryzyka i gdy robi to Pan wyłącznie dla zabezpieczenia dowodu.

Poza tym najlepiej ograniczyć kontakt, nie wdawać się w tłumaczenia, nie grozić w odwecie i nie deklarować kolejnej płatności.

Czy można żądać usunięcia materiałów i ochrony swoich dóbr osobistych?

Tak. Niezależnie od postępowania karnego, jeżeli materiały zostały już gdzieś opublikowane albo rozesłane, można dochodzić ochrony dóbr osobistych na podstawie art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Dobra osobiste obejmują m.in. cześć, prywatność, wizerunek i godność. W zależności od sytuacji można żądać:

• zaniechania naruszeń,
• usunięcia skutków naruszenia,
• przeprosin,
• zadośćuczynienia pieniężnego,
• zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny.

Jeśli sprawca jest anonimowy lub działa z zagranicy, roszczenia cywilne bywają trudniejsze do wyegzekwowania, ale niekiedy realne jest działanie wobec konkretnej platformy, hostingu lub użytkownika po ustaleniu jego danych.

Czy służba w formacji mundurowej zmienia sytuację?

Zmienia przede wszystkim wagę skutków życiowych, ale nie odbiera Panu ochrony. Jeżeli obawia się Pan konsekwencji zawodowych, tym bardziej warto działać formalnie i szybko, aby mieć potwierdzenie, że jest Pan pokrzywdzonym, a nie sprawcą. Z praktycznego punktu widzenia lepiej mieć udokumentowane zawiadomienie złożone niezwłocznie po szantażu niż biernie czekać na rozwój sytuacji.

Jeżeli w konkretnej formacji istnieją wewnętrzne obowiązki informacyjne, trzeba je oceniać odrębnie według przepisów służbowych. To zależy od rodzaju służby, zakresu poświadczeń bezpieczeństwa i regulacji wewnętrznych.

FAQ

Czy mam iść na policję, jeśli już raz zapłaciłem?

Tak. Wcześniejsza zapłata nie przekreśla sprawy. Przeciwnie, potwierdzenie przelewu jest ważnym dowodem pokazującym skalę nacisku i sposób działania sprawcy.

Czy mam obowiązek sam ustalić, kim jest sprawca?

Nie. Pana zadaniem jest przekazać wszystko, co Pan ma: screeny, linki, numery, adresy e-mail, dane rachunku, nicki i daty kontaktu. Ustalanie danych osobowych należy do organów ścigania.

Czy usunięcie konta przez sprawcę oznacza koniec sprawy?

Nie. Dane mogą być jeszcze dostępne u operatora platformy, komunikatora, banku lub dostawcy poczty. Dlatego tak ważne jest szybkie zgłoszenie i wniosek o zabezpieczenie danych.

Czy mogę odpowiadać karnie tylko dlatego, że wysłałem intymne zdjęcie osobie dorosłej?

Samo przesłanie intymnego zdjęcia osobie, którą uważał Pan za pełnoletnią, nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej. Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego, wieku odbiorcy, treści rozmów i tego, czy po drugiej stronie rzeczywiście była osoba małoletnia czy element oszustwa.

Czy warto zgłosić sprawę także administratorowi portalu lub komunikatora?

Tak. Warto równolegle zgłosić naruszenie regulaminu, podszywanie się, sextortion i żądać zablokowania konta oraz zabezpieczenia danych. Nie zastępuje to zawiadomienia karnego, ale może ograniczyć skalę szkody.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji kluczowe jest niezwłoczne złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz wyraźne złożenie wniosku o ściganie w zakresie czynów ściganych na wniosek. Proszę nie płacić kolejnych kwot, zabezpieczyć pełną dokumentację kontaktu i przekazać ją policji albo prokuraturze. Przy takim schemacie działania najczęściej wchodzą w grę art. 191 § 1, art. 190 § 1 oraz art. 191a § 1 ustawy – Kodeks karny, a w zależności od szczegółów także inne przepisy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r., II KK 304/15.