Groźby, nękanie i ujawnianie romansu – jak się bronić

Jakie zachowania są bezprawne, nawet jeśli sprawa dotyczy romansu?

Sam fakt, że doszło do relacji z osobą pozostającą w małżeństwie, nie daje drugiej stronie prawa do zastraszania, obrażania ani nachodzenia. Ocenia się konkretne zachowania, a nie moralny kontekst relacji. Jeżeli żona partnera dzwoni, czeka pod pracą, śledzi, wysyła obelgi albo grozi Pani ujawnieniem informacji po to, by wymusić określone zachowanie, może odpowiadać karnie lub cywilnie.

W praktyce najczęściej trzeba rozróżnić pięć sytuacji: groźbę karalną, uporczywe nękanie, bezprawne zmuszanie, zniewagę oraz pomówienie. Czasem jedno zachowanie wypełnia znamiona kilku czynów jednocześnie.

Groźby karalne – kiedy zawiadomić Policję

Zgodnie z art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Zgodnie z art. 190 § 2 Kodeksu karnego ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

To ważne: nie każda przykra zapowiedź jest groźbą karalną. Musi chodzić o groźbę popełnienia przestępstwa, np. pobicia, zniszczenia mienia, podpalenia, rozpowszechnienia intymnych materiałów, jeżeli sposób działania wypełnia znamiona czynu zabronionego. Dodatkowo Pani obawa musi być obiektywnie uzasadniona okolicznościami, np. wcześniejszym zachowaniem sprawczyni, jej nachodzeniem albo agresją.

Jeżeli problemem są przede wszystkim groźby, warto od razu spisać daty, treść wiadomości i dane świadków.

Uporczywe nękanie i czekanie pod pracą

Najbardziej typowy przepis w opisanej sytuacji to art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Stanowi on, że kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Jeżeli sprawczyni regularnie pisze, dzwoni, pojawia się pod firmą, obserwuje Panią albo kontaktuje się z Pani otoczeniem, to może być stalking. Dla oceny z art. 190a § 1 Kodeksu karnego znaczenie mają: powtarzalność, uporczywość i realny wpływ na Pani poczucie bezpieczeństwa lub prywatność. Jednorazowa awantura zwykle nie wystarczy, ale seria działań już tak.

Ściganie czynu z art. 190a § 1 Kodeksu karnego następuje na wniosek pokrzywdzonego – wynika to z art. 190a § 4 Kodeksu karnego. W zawiadomieniu warto wyraźnie napisać, że składa Pani wniosek o ściganie.

W podobnych stanach faktycznych pomocny może być także materiał o uporczywym nękaniu przez żonę partnera.

Znieważanie i pomówienie – dwa różne naruszenia

Jeżeli padają wobec Pani obelgi, wyzwiska lub upokarzające słowa, może chodzić o zniewagę z art. 216 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy obrażania innej osoby w jej obecności albo publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do niej dotarła. Jeżeli dzieje się to za pomocą środków masowego komunikowania, zastosowanie może mieć art. 216 § 2 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 216 § 5 Kodeksu karnego ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego.

Co innego pomówienie. Zgodnie z art. 212 § 1 Kodeksu karnego odpowiada ten, kto pomawia inną osobę o takie postępowanie lub właściwości, które mogą ją poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Jeżeli dzieje się to przez internet lub media społecznościowe, w grę może wchodzić art. 212 § 2 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 212 § 4 Kodeksu karnego jest to również tryb prywatnoskargowy.

Trzeba jednak odróżnić pomówienie od ujawnienia prawdziwych informacji. Sama prawdziwość nie zawsze wyklucza spór cywilny, ale ma duże znaczenie przy ocenie karnej z art. 212 Kodeksu karnego. Dlatego w sprawach o rozpowiadanie o romansie wynik zależy bardzo mocno od tego, co dokładnie powiedziano, do kogo, w jakiej formie i z jakim skutkiem.

Jeżeli ktoś rozpowszechnia wobec Pani nieprawdziwe zarzuty lub przeinaczone wersje zdarzeń, proszę przeanalizować także fałszywe oskarżenia i pomówienia.

Czy groźba ujawnienia romansu może być bezprawna?

Tak, ale nie zawsze. Kluczowe jest to, w jakim celu i w jaki sposób ktoś grozi ujawnieniem informacji. Jeżeli sprawczyni używa groźby bezprawnej po to, by zmusić Panią do określonego działania, zaniechania albo znoszenia, może wchodzić w grę art. 191 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem kto, stosując przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną, zmusza inną osobę do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Pojęcie groźby bezprawnej wyjaśnia art. 115 § 12 Kodeksu karnego. Obejmuje ono nie tylko groźbę, o której mowa w art. 190 Kodeksu karnego, ale także groźbę spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci osoby zagrożonej albo jej osoby najbliższej. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy celem jest jedynie ochrona prawa naruszonego przestępstwem.

W praktyce oznacza to, że komunikat typu: „jeśli nie znikniesz z pracy, nie odpiszesz albo nie zrobisz tego, czego żądam, ujawnię wszystko rodzinie i pracodawcy” może być oceniany właśnie przez pryzmat art. 191 § 1 w związku z art. 115 § 12 Kodeksu karnego.

W sprawach dotyczących relacji pozamałżeńskich i nacisków ze strony żony partnera przydatny może być także materiał o groźbach żony po romansie.

Ochrona cywilna – dobra osobiste, przeprosiny i zadośćuczynienie

Niezależnie od prawa karnego może Pani korzystać z ochrony cywilnej. Art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny wymienia dobra osobiste człowieka, w tym zdrowie, wolność, cześć, nazwisko, wizerunek, tajemnicę korespondencji i nietykalność mieszkania. Zgodnie z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, a w razie dokonanego naruszenia również usunięcia jego skutków, w szczególności przez złożenie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Jeżeli doszło do krzywdy, można żądać także zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego. W takim postępowaniu szczególnie ważne są dowody wpływu zdarzeń na Pani życie: dokumentacja medyczna, pomoc psychologiczna, absencje w pracy, zeznania bliskich, utrata poczucia bezpieczeństwa.

Roszczenia cywilne są zasadne zwłaszcza wtedy, gdy obelgi lub rozgłaszanie sprawy uderzają w Pani reputację zawodową, prywatność albo zdrowie psychiczne.

Jakie dowody zbierać

W sprawach o groźby, nękanie i fałszywe oskarżenie o zdradę najważniejsze są dowody pokazujące ciąg zdarzeń. Proszę gromadzić:

• SMS-y, wiadomości z komunikatorów, e-maile i wiadomości głosowe,
• zrzuty ekranu z widoczną datą, godziną i nadawcą,
• nagrania monitoringu lub nagrania z telefonu, jeśli dokumentują incydent,
• dane świadków z pracy, domu lub otoczenia,
• notatki własne z datą, miejscem i opisem zdarzenia,
• dokumentację medyczną lub psychologiczną, jeśli pojawiły się skutki zdrowotne.

Nie kasować wiadomości. W razie publikacji internetowych warto wykonać screeny całego ekranu, zapisać link i datę, a przy poważniejszej sprawie rozważyć zabezpieczenie materiału u notariusza lub przez profesjonalnego pełnomocnika.

Jak praktycznie zareagować krok po kroku

Jeżeli zachowanie powtarza się, nie warto odpowiadać emocjonalnie. Najbezpieczniejsze są krótkie komunikaty typu: „proszę o zaprzestanie kontaktu i nachodzenia; dalsze działania zgłoszę organom ścigania”. To nie jest bezprawna groźba, lecz zapowiedź skorzystania z przysługujących środków ochrony.

Czego lepiej nie robić

Nie warto odgryzać się obelgami, publikować cudzych wiadomości ani samodzielnie rozpowszechniać materiałów kompromitujących drugą stronę. To mogłoby stworzyć nowy spór, a nawet narazić Panią na zarzut naruszenia dóbr osobistych, zniewagi albo bezprawnego przetwarzania cudzych danych.

Jeśli istnieje ryzyko awantury w pracy, dobrze uprzedzić przełożonego lub ochronę budynku, że może dojść do incydentu, i poprosić o zabezpieczenie monitoringu. Gdy zachodzi bezpośrednie zagrożenie, należy dzwonić pod 112.

FAQ

Czy samo ujawnienie romansu jest przestępstwem?

Nie zawsze. Zależy od treści, celu i formy działania. Jeżeli chodzi o prawdziwe informacje przekazane bez gróźb, przymuszania i pomówień, odpowiedzialność karna nie jest automatyczna. Inaczej, gdy ujawnienie ma służyć szantażowi, nękaniu albo publicznemu poniżeniu.

Czy mogę zgłosić sprawę, jeśli boję się, że znów przyjdzie pod pracę?

Tak. Nie trzeba czekać na eskalację. Jeżeli już doszło do nachodzenia, wiadomości lub gróźb, warto zgłosić sprawę i zabezpieczyć monitoring z miejsca pracy, zanim nagranie zostanie nadpisane.

Czy wyzwiska zgłasza się na Policję?

Można złożyć zawiadomienie, ale zniewaga z art. 216 Kodeksu karnego i pomówienie z art. 212 Kodeksu karnego są co do zasady ścigane z oskarżenia prywatnego. To oznacza, że finalnie zwykle potrzebny jest prywatny akt oskarżenia do sądu. Policja może jednak przyjąć informację i zabezpieczyć część materiału dowodowego, jeśli w sprawie występują też inne czyny.

Czy mogę żądać przeprosin i pieniędzy?

Tak, jeżeli doszło do naruszenia dóbr osobistych. Podstawę stanowią art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak wykazać naruszenie, jego skutki oraz związek między zachowaniem sprawczyni a Pani krzywdą.

Czy powiedzenie „zgłoszę sprawę na Policję” jest karalne?

Nie, jeżeli to zapowiedź skorzystania z prawa, a nie bezprawne zastraszanie. Bezpiecznie jest używać spokojnych, rzeczowych komunikatów i unikać emocjonalnych gróźb odwetu.

Podsumowanie

Jeżeli żona partnera ogranicza się do emocjonalnej reakcji, prawo karne nie zawsze znajdzie zastosowanie. Gdy jednak pojawiają się groźby, przymuszanie, seria wiadomości, śledzenie, publiczne wyzwiska albo rozpowszechnianie nieprawdziwych oskarżeń, może Pani korzystać z ochrony przewidzianej m.in. w art. 190, art. 190a, art. 191, art. 212 i art. 216 Kodeksu karnego oraz w art. 23, art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego.

W tego typu sprawach najwięcej zależy od konkretnego stanu faktycznego i jakości dowodów. Im szybciej zostaną zabezpieczone wiadomości, nagrania i świadkowie, tym łatwiej skutecznie zareagować.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93