Odszkodowanie i renta w Austrii po wypadku lub chorobie

Równe traktowanie Polaka mieszkającego w Austrii

Obywatel Polski, który mieszka i pracuje w Austrii albo podlegał tamtejszemu systemowi ubezpieczeń, nie może być gorzej traktowany tylko dlatego, że nie ma obywatelstwa austriackiego. Wynika to przede wszystkim z art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, który przewiduje zasadę równego traktowania osób objętych zakresem rozporządzenia.

Znaczenie mają także art. 5, art. 6 i art. 7 rozporządzenia nr 883/2004. Art. 5 dotyczy zrównania zdarzeń i świadczeń, art. 6 pozwala uwzględniać okresy ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania przebyte w innych państwach członkowskich, a art. 7 wprowadza zasadę zniesienia ograniczeń miejsca zamieszkania przy niektórych świadczeniach pieniężnych. W praktyce oznacza to, że przy ocenie uprawnień do austriackiej renty trzeba sprawdzić także okresy ubezpieczenia w Polsce i w innych państwach UE.

Trzeba jednak odróżnić trzy różne sprawy: ustalenie stopnia niepełnosprawności, prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz świadczenia po wypadku przy pracy. Każda z tych procedur ma inną podstawę prawną, inny organ i inne dokumenty.

Stopień niepełnosprawności i Behindertenpass w Austrii

W Austrii stopień niepełnosprawności jest ustalany według zasad określonych w rozporządzeniu Federalnego Ministra Pracy, Spraw Społecznych i Ochrony Konsumentów w sprawie szczegółowych przepisów dotyczących ustalania stopnia niepełnosprawności, czyli Einschätzungsverordnung. Rozporządzenie to zawiera załącznik z tabelami schorzeń i przedziałami procentowymi. Aktualny tekst aktu jest dostępny w systemie RIS: Einschätzungsverordnung.

Przykładowo załącznik do Einschätzungsverordnung przewiduje osobne pozycje dla schorzeń neurologicznych, narządu słuchu, narządu ruchu, kręgosłupa i wielu innych chorób. Lekarz orzecznik nie sumuje mechanicznie wszystkich procentów. Ocenia wpływ poszczególnych schorzeń na funkcjonowanie osoby i ustala łączny stopień niepełnosprawności.

Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, wydanie Behindertenpass albo potwierdzenie statusu osoby szczególnie chronionej składa się zasadniczo do Sozialministeriumservice. Jeżeli osoba mieszka w Austrii, właściwy jest oddział według miejsca zamieszkania. Do wniosku warto dołączyć pełną dokumentację medyczną: rozpoznania, wypisy szpitalne, wyniki badań, opinie specjalistów, dokumentację leczenia, informacje o lekach i rehabilitacji oraz ewentualne wcześniejsze orzeczenia z Polski.

Behindertenpass wynika z § 40 Bundesbehindertengesetz, czyli austriackiej ustawy federalnej o osobach niepełnosprawnych. W praktyce dokument ten może zostać wydany osobie z ustalonym stopniem niepełnosprawności wynoszącym co najmniej 50%, jeżeli spełnia warunki przewidziane w tej ustawie. Behindertenpass nie jest sam w sobie rentą. Potwierdza niepełnosprawność i może ułatwiać korzystanie z ulg, zniżek, uprawnień podatkowych i szczególnych oznaczeń, np. dotyczących ograniczonej mobilności, jeżeli zostaną spełnione dodatkowe przesłanki.

Status osoby szczególnie chronionej w zatrudnieniu

Austriacka ustawa Behinderteneinstellungsgesetz, czyli ustawa o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, reguluje status tzw. begünstigte Behinderte. Zgodnie z § 2 ust. 1 Behinderteneinstellungsgesetz status ten dotyczy osób o stopniu niepełnosprawności co najmniej 50%, w tym obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, jeżeli spełniają pozostałe warunki ustawowe.

Ten status ma znaczenie przede wszystkim w zatrudnieniu. Pracodawcy zatrudniający co najmniej 25 pracowników mają obowiązek zatrudniania osób z niepełnosprawnościami w ramach systemu określonego w § 1 Behinderteneinstellungsgesetz. Osobie posiadającej status begünstigte Behinderte przysługuje też zwiększona ochrona przed wypowiedzeniem, której szczegółowe zasady wynikają z § 8 Behinderteneinstellungsgesetz. Ochrona ta nie oznacza całkowitego zakazu rozwiązania umowy, ale w wielu sytuacjach wymaga zachowania dodatkowej procedury.

Renta z tytułu niezdolności do pracy w Austrii

W austriackim systemie ubezpieczeń społecznych renta z tytułu niezdolności do pracy nie jest przyznawana wyłącznie dlatego, że dana osoba choruje od dzieciństwa albo ma orzeczony wysoki stopień niepełnosprawności. Trzeba sprawdzić zarówno stan zdrowia, jak i okresy ubezpieczenia oraz rodzaj wykonywanej pracy.

Podstawowe regulacje znajdują się w Allgemeines Sozialversicherungsgesetz, czyli austriackiej ustawie o powszechnym ubezpieczeniu społecznym. § 254 ASVG dotyczy Invaliditätspension, a § 255 ASVG określa przesłanki inwalidztwa dla ubezpieczonych pracowników. W przypadku osób wykonujących zawody umysłowe albo objętych innymi systemami mogą mieć znaczenie również przepisy szczególne, dlatego kwalifikacja świadczenia zależy od historii zatrudnienia.

Ważna jest też reforma austriackich świadczeń z tytułu niezdolności do pracy. Dla osób urodzonych od 1 stycznia 1964 r. czasowa renta inwalidzka została co do zasady zastąpiona rozwiązaniami rehabilitacyjnymi, w szczególności Rehabilitationsgeld albo Umschulungsgeld, jeżeli niezdolność do pracy nie ma charakteru trwałego. Jeżeli niezdolność do pracy jest trwała, nadal może być rozpatrywana renta. Dlatego we wniosku i dokumentacji medycznej kluczowe jest wykazanie, czy ograniczenia mają charakter trwały, czy istnieje realna możliwość rehabilitacji lub przekwalifikowania.

Wniosek składa się do Pensionsversicherungsanstalt albo innego właściwego zakładu ubezpieczeń emerytalnych. Formularze i informacje udostępnia PVA. W praktyce do wniosku należy dołączyć dokumenty medyczne, dokumenty dotyczące zatrudnienia, okresów ubezpieczenia, pobieranych świadczeń oraz informacje o okresach pracy w Polsce. Jeżeli były okresy ubezpieczenia w Polsce, ich uwzględnienie następuje na zasadach koordynacji unijnej, w szczególności art. 6 rozporządzenia nr 883/2004.

Renta wdowia po zmarłym małżonku w Austrii

Jeżeli mąż był objęty austriackim systemem ubezpieczeń, po jego śmierci można sprawdzić prawo do renty wdowiej, czyli Witwenpension. Podstawą jest § 258 ASVG, który reguluje prawo do renty wdowiej i wdowczej. Wysokość świadczenia ustala się według zasad przewidzianych w § 264 ASVG i zależy m.in. od sytuacji dochodowej wdowy oraz zmarłego.

Wniosek o Witwenpension składa się do właściwego zakładu ubezpieczeń emerytalnych, najczęściej Pensionsversicherungsanstalt. Znaczenie mają: akt zgonu, akt małżeństwa, dane ubezpieczeniowe zmarłego, dokumenty potwierdzające dochody oraz informacje o ewentualnych świadczeniach z Polski lub innych państw. Formularze PVA są dostępne na stronie: Pensionsversicherungsanstalt.

Pflegegeld, czyli świadczenie opiekuńcze

Jeżeli choroba powoduje konieczność stałej pomocy osób trzecich, warto rozważyć również Pflegegeld, czyli świadczenie opiekuńcze. Zgodnie z § 4 ust. 1 Bundespflegegeldgesetz świadczenie przysługuje zasadniczo wtedy, gdy osoba z powodu niepełnosprawności fizycznej, psychicznej, intelektualnej albo sensorycznej wymaga stałej opieki przez okres prawdopodobnie co najmniej 6 miesięcy, a potrzeba opieki przekracza 65 godzin miesięcznie.

Pflegegeld ma siedem poziomów, których wysokość zależy od zakresu potrzebnej opieki. To świadczenie jest czymś innym niż renta z tytułu niezdolności do pracy. Można więc spotkać sytuację, w której osoba nie spełnia warunków do renty, ale może ubiegać się o Pflegegeld, albo odwrotnie.

Wypadek przy pracy w Austrii i rola AUVA

Wypadek przy pracy w Austrii jest regulowany przede wszystkim przez § 175 ASVG. Przepis ten obejmuje wypadki pozostające w związku miejscowym, czasowym i przyczynowym z ubezpieczoną pracą. § 176 ASVG rozszerza ochronę na niektóre zdarzenia traktowane jak wypadki przy pracy, np. określone wypadki w drodze lub w związku z czynnościami zrównanymi z pracą.

Jeżeli pracownik był legalnie zatrudniony i podlegał austriackiemu ubezpieczeniu społecznemu, roszczenia po wypadku przy pracy kieruje się zasadniczo do ustawowego ubezpieczyciela wypadkowego. Najczęściej jest nim AUVA, czyli Allgemeine Unfallversicherungsanstalt. Ubezpieczenie wypadkowe może obejmować leczenie, rehabilitację, zaopatrzenie ortopedyczne, świadczenia pieniężne oraz rentę wypadkową, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Pracodawca ma obowiązek zgłoszenia wypadku przy pracy do właściwego ubezpieczyciela wypadkowego, jeżeli wypadek spowodował śmierć albo niezdolność do pracy trwającą dłużej niż 3 dni. Obowiązek ten wynika z § 363 ust. 1 ASVG. Jeżeli pracodawca nie zgłosił zdarzenia, poszkodowany pracownik powinien sam skontaktować się z AUVA albo właściwym ubezpieczycielem i zabezpieczyć dowody: dokumentację medyczną, dane świadków, opis zdarzenia, grafik pracy, umowę, paski płacowe i korespondencję z pracodawcą.

Renta wypadkowa, czyli Versehrtenrente, może przysługiwać na podstawie § 203 ust. 1 ASVG, jeżeli wskutek wypadku przy pracy zdolność zarobkowa ubezpieczonego jest zmniejszona o co najmniej 20% przez okres dłuższy niż 3 miesiące po wystąpieniu zdarzenia ubezpieczeniowego. Przy mniejszym albo przejściowym uszczerbku mogą wchodzić w grę inne świadczenia, ale nie zawsze renta.

Dochodzenie klasycznego odszkodowania i zadośćuczynienia bezpośrednio od pracodawcy jest w Austrii ograniczone. Zgodnie z § 333 ASVG pracodawca co do zasady odpowiada wobec pracownika za szkodę z wypadku przy pracy tylko wtedy, gdy wyrządził ją umyślnie. Wyjątki mogą pojawić się w konkretnych stanach faktycznych, np. przy udziale osoby trzeciej, wypadku komunikacyjnym, prywatnym ubezpieczeniu albo odpowiedzialności innego podmiotu.

Jak przygotować wniosek i dokumenty?

Przed złożeniem wniosku warto uporządkować dokumenty według rodzaju sprawy. W sprawie stopnia niepełnosprawności najważniejsza jest dokumentacja medyczna. W sprawie renty potrzebne są dodatkowo dokumenty ubezpieczeniowe i zawodowe. W sprawie wypadku przy pracy kluczowe są dowody samego zdarzenia i jego związku z pracą.

• Dokumenty medyczne: diagnozy, wypisy szpitalne, wyniki badań, opinie lekarzy, dokumentacja rehabilitacji, wykaz leków.
• Dokumenty zawodowe: umowy, zaświadczenia o zatrudnieniu, zakres obowiązków, informacje o kwalifikacjach i ostatnim stanowisku.
• Dokumenty ubezpieczeniowe: potwierdzenia okresów pracy w Austrii i Polsce, decyzje organów rentowych, numery ubezpieczeniowe.
• Dowody wypadku: zgłoszenie wypadku, dane świadków, protokoły, zdjęcia, korespondencja z pracodawcą, dokumentacja z izby przyjęć.
• Tłumaczenia: jeżeli dokumenty są po polsku, urząd może zażądać tłumaczenia; w praktyce warto przygotować tłumaczenia najważniejszych dokumentów medycznych.

Jeżeli Sozialministeriumservice wyda decyzję administracyjną, od której strona chce się odwołać, termin na wniesienie skargi administracyjnej wynika co do zasady z § 7 ust. 4 Verwaltungsgerichtsverfahrensgesetz i wynosi 4 tygodnie od doręczenia decyzji. W sprawach świadczeń z ubezpieczenia społecznego tryb jest odrębny i wynika z Arbeits- und Sozialgerichtsgesetz; po niekorzystnej decyzji zakładu ubezpieczeń należy sprawdzić pouczenie o możliwości wniesienia sprawy do właściwego sądu pracy i spraw socjalnych.

FAQ

Czy polskie orzeczenie o niepełnosprawności wystarczy w Austrii?

Nie zawsze. Polskie orzeczenie może być ważnym dowodem medycznym, ale austriacki organ ustala stopień niepełnosprawności według austriackiej Einschätzungsverordnung. W praktyce trzeba złożyć dokumenty do Sozialministeriumservice i przejść ocenę według austriackich zasad.

Czy choroba od dzieciństwa daje automatycznie prawo do renty w Austrii?

Nie. Renta z tytułu niezdolności do pracy zależy od przesłanek medycznych i ubezpieczeniowych. Podstawą są m.in. § 254 i § 255 ASVG. Jeżeli osoba nie ma wymaganych okresów ubezpieczenia, sam fakt choroby może nie wystarczyć do przyznania renty.

Czy po śmierci austriackiego męża wdowa z Polski może dostać Witwenpension?

Tak, jeżeli spełnione są warunki określone w § 258 ASVG. O wysokości świadczenia decydują zasady z § 264 ASVG, w tym relacja dochodów. Wniosek składa się do właściwego zakładu emerytalnego, najczęściej PVA.

Czy można żądać odszkodowania od pracodawcy za wypadek przy pracy?

W typowych przypadkach roszczenia kieruje się do ustawowego ubezpieczenia wypadkowego, np. AUVA. Odpowiedzialność pracodawcy jest ograniczona przez § 333 ASVG i zasadniczo wymaga umyślnego wyrządzenia szkody. Inaczej może być przy odpowiedzialności osoby trzeciej, wypadku komunikacyjnym albo prywatnym ubezpieczeniu.

Kiedy przysługuje renta wypadkowa z AUVA?

Zgodnie z § 203 ust. 1 ASVG renta wypadkowa może przysługiwać, jeżeli po wypadku przy pracy zdolność zarobkowa jest obniżona co najmniej o 20% przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Ocena zależy od opinii medycznej i wpływu urazu na zdolność zarobkową.

Podsumowanie

W Austrii można ubiegać się o kilka różnych form wsparcia: Behindertenpass, status osoby szczególnie chronionej w zatrudnieniu, rentę z tytułu niezdolności do pracy, rentę wdowią, Pflegegeld oraz świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego. Nie są to jednak świadczenia przyznawane automatycznie. Każde z nich ma własne przesłanki i wymaga osobnego ustalenia właściwego organu, podstawy prawnej i dokumentów.

W sprawie osoby chorującej od dzieciństwa najpierw warto uporządkować dokumentację medyczną i ustalić stopień niepełnosprawności. Następnie należy sprawdzić okresy ubezpieczenia i ewentualne prawo do renty. W przypadku wypadku przy pracy trzeba natomiast jak najszybciej zabezpieczyć dowody zdarzenia i skontaktować się z AUVA albo innym właściwym ubezpieczycielem wypadkowym.

Źródła

• Art. 4, art. 5, art. 6 i art. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• § 40 Bundesbehindertengesetz, austriacka ustawa federalna o osobach niepełnosprawnych.
• § 1, § 2 ust. 1 i § 8 Behinderteneinstellungsgesetz, austriacka ustawa o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych: RIS.
• Einschätzungsverordnung, rozporządzenie w sprawie ustalania stopnia niepełnosprawności: RIS.
• § 175, § 176, § 203, § 254, § 255, § 258, § 264, § 333 i § 363 ust. 1 Allgemeines Sozialversicherungsgesetz, austriacka ustawa o powszechnym ubezpieczeniu społecznym.
• § 4 ust. 1 Bundespflegegeldgesetz, austriacka ustawa o federalnym świadczeniu opiekuńczym.
• § 7 ust. 4 Verwaltungsgerichtsverfahrensgesetz, austriacka ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.