Spłata zaległych alimentów a wycofanie zarzutów karnych

Kiedy zaległe alimenty stają się sprawą karną?

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, co wynika z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Odpowiedzialność karna za niepłacenie alimentów wynika natomiast z art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten dotyczy osoby, która uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Samo powstanie długu alimentacyjnego nie zawsze oznacza popełnienie przestępstwa. W art. 209 § 1 Kodeksu karnego użyto zwrotu „uchyla się”, dlatego w praktyce bada się, czy zobowiązany miał realną możliwość płacenia, a mimo to tego nie robił. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylanie się zakłada negatywny stosunek do obowiązku alimentacyjnego i niewykonywanie go mimo obiektywnej możliwości. Tak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 19 grudnia 1979 r., sygn. V KRN 297/79, OSNPG 1980, nr 6, poz. 79. Teza ta nadal ma znaczenie przy ocenie, czy brak zapłaty był zawiniony, choć obecne brzmienie art. 209 Kodeksu karnego nie wymaga już uporczywości.

Czy spłata zaległości pozwala uniknąć kary?

Tak, ale pod określonymi warunkami. Najważniejszy jest termin 30 dni liczony od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego. Zgodnie z art. 209 § 4 Kodeksu karnego nie podlega karze sprawca czynu określonego w art. 209 § 1 Kodeksu karnego, który nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty.

Jeżeli zarzut dotyczy typu kwalifikowanego, czyli sytuacji z art. 209 § 1a Kodeksu karnego, w której uchylanie się od alimentów naraziło osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, zastosowanie ma art. 209 § 5 Kodeksu karnego. Przepis ten stanowi, że sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli sprawca w tym samym 30-dniowym terminie uiścił w całości zaległe alimenty, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.

Jeżeli 30-dniowy termin już minął, spłata nadal ma znaczenie. Może przemawiać za łagodniejszym potraktowaniem, umorzeniem postępowania w razie braku podstaw do aktu oskarżenia, warunkowym umorzeniem na podstawie art. 66 § 1 Kodeksu karnego albo łagodniejszą karą. Przy wymiarze kary sąd uwzględnia m.in. zachowanie sprawcy po popełnieniu czynu oraz starania o naprawienie szkody, co wynika z art. 53 § 2 Kodeksu karnego.

Komu zapłacić zaległe alimenty?

To zależy od tego, czy prowadzona jest egzekucja komornicza i czy wypłacane były świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jeżeli egzekucja trwa, najbezpieczniej jest skontaktować się z komornikiem i ustalić aktualne saldo zadłużenia, w tym koszty egzekucyjne. Zapłata bezpośrednio do rąk drugiego rodzica albo na konto dziecka może być skuteczna jako zapłata alimentów, ale trzeba ją natychmiast udokumentować i zgłosić komornikowi, aby uniknąć dalszego naliczania i egzekwowania tej samej należności.

Jeżeli dziecko otrzymywało świadczenia z funduszu alimentacyjnego, część długu może istnieć wobec organu właściwego wierzyciela. Z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W takiej sytuacji sama wpłata do matki dziecka nie musi zamykać całego problemu zadłużenia wobec organu.

W praktyce warto uzyskać trzy dokumenty: zaświadczenie od komornika o wysokości zaległości i dokonanej spłacie, potwierdzenia przelewów oraz oświadczenie osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego, że zaległość alimentacyjna została zapłacona. Te dokumenty należy dołączyć do pisma do prokuratury albo sądu.

Czy była żona może wycofać zarzuty?

Była żona nie wycofuje zarzutów w sensie procesowym. Zarzuty przedstawia organ prowadzący postępowanie, czyli najczęściej prokurator albo Policja działająca pod nadzorem prokuratora. Drugi rodzic może jednak w określonych sytuacjach cofnąć wniosek o ściganie, jeżeli działa jako przedstawiciel ustawowy małoletniego dziecka albo jeżeli jest osobą uprawnioną.

Zgodnie z art. 209 § 2 Kodeksu karnego ściganie przestępstwa z art. 209 § 1 albo § 1a Kodeksu karnego następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej albo organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie natomiast z art. 209 § 3 Kodeksu karnego, jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie odbywa się z urzędu.

Jeżeli sprawa jest ścigana na wniosek, cofnięcie wniosku reguluje art. 12 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. Wniosek może być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, a w postępowaniu sądowym za zgodą sądu do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Ponowne złożenie wniosku po jego cofnięciu jest niedopuszczalne.

Jeżeli jednak ściganie toczy się z urzędu na podstawie art. 209 § 3 Kodeksu karnego, samo oświadczenie byłej żony o cofnięciu wniosku nie zakończy sprawy. Może natomiast mieć znaczenie dowodowe i praktyczne, zwłaszcza gdy potwierdza spłatę długu, brak aktualnej zaległości i stabilne wykonywanie obowiązku alimentacyjnego.

Co złożyć do prokuratury lub sądu?

Jeżeli sprawa jest jeszcze w prokuraturze, należy złożyć pisemny wniosek o umorzenie postępowania albo o uwzględnienie skutku z art. 209 § 4 Kodeksu karnego, jeżeli zaległość została w całości spłacona w terminie 30 dni od pierwszego przesłuchania jako podejrzany. Jeżeli zarzut obejmuje art. 209 § 1a Kodeksu karnego, należy powołać się na art. 209 § 5 Kodeksu karnego i wskazać, dlaczego wina i społeczna szkodliwość czynu nie przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.

W piśmie warto opisać przyczynę powstania zaległości, np. utratę pracy, chorobę, spadek dochodów albo inną obiektywną przeszkodę. Nie wystarczy jednak samo ogólne stwierdzenie o problemach finansowych. Trzeba dołączyć dowody: wypowiedzenie umowy o pracę, dokumenty medyczne, historię rachunku, potwierdzenia przelewów, zaświadczenie od komornika, umowę o nową pracę albo inne dokumenty potwierdzające poprawę sytuacji i zdolność do regularnego płacenia alimentów.

Jeżeli sprawa trafiła już do sądu, podobne pismo składa się do sądu, a nie do prokuratury. Można w nim wnosić o umorzenie, warunkowe umorzenie postępowania na podstawie art. 66 § 1 Kodeksu karnego, odstąpienie od wymierzenia kary albo łagodne rozstrzygnięcie. Dobór wniosku zależy od akt sprawy, wysokości zaległości, terminu spłaty, sytuacji dziecka i wcześniejszej karalności.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal datę pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego, ponieważ od niej liczy się 30-dniowy termin z art. 209 § 4 i § 5 Kodeksu karnego.
2. Ustal pełną wysokość zaległości u komornika, u osoby uprawnionej i ewentualnie w organie wypłacającym świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
3. Spłać całość zaległości w sposób możliwy do udowodnienia, najlepiej przelewem albo przez komornika.
4. Zbierz potwierdzenia wpłat, zaświadczenie komornika i ewentualne oświadczenie drugiego rodzica albo pełnoletniego dziecka.
5. Złóż do prokuratury albo sądu pismo z wnioskiem właściwym dla etapu sprawy i dołącz dowody zapłaty.
6. Regularnie płać bieżące alimenty, ponieważ nowa zaległość może osłabić argumentację i doprowadzić do kolejnego postępowania.

FAQ

Źródła

• Art. 133 § 1 i art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 209 § 1, § 1a, § 2, § 3, § 4 i § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 53 § 2 i art. 66 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 12 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1979 r., V KRN 297/79, OSNPG 1980, nr 6, poz. 79.