Założenie konta z linku polecającego a odpowiedzialność karna

Ocena sytuacji prawnej

W opisanym stanie faktycznym nie widać automatycznie podstaw do przyjęcia, że popełniła Pani przestępstwo. Dla odpowiedzialności karnej nie wystarcza sam fakt założenia rachunku, otrzymania niewielkiego przelewu czy udziału w podejrzanie brzmiącej akcji. Organ ścigania musiałby wykazać, że działała Pani umyślnie i obejmowała swoją świadomością bezprawny cel działania.

Jeżeli zareagowała Pani po nabraniu wątpliwości, przerwała kontakt i zwróciła pieniądze, to są to okoliczności istotne na Pani korzyść. Jednocześnie sprawa wymaga ostrożności, bo podobne schematy bywają wykorzystywane do rekrutowania tzw. słupów, pośredników finansowych albo osób zakładających rachunki używane później przy oszustwie w internecie i odzyskiwaniu pieniędzy przelanych oszustowi.

Kiedy może wchodzić w grę oszustwo

Podstawowy przepis to art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym odpowiada ten, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania.

W praktyce oznacza to, że do przypisania oszustwa trzeba wykazać łącznie: działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadzenie w błąd lub wykorzystanie błędu oraz skutek w postaci niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Sam kontakt z podejrzaną osobą albo wykonanie pojedynczej czynności technicznej nie wystarcza jeszcze do przypisania czynu z art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

Czy może chodzić o pomocnictwo albo współsprawstwo

W podobnych sprawach organy czasem badają nie tylko oszustwo, ale też udział w cudzym czynie. Zgodnie z art. 18 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny odpowiada za sprawstwo m.in. ten, kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. Natomiast zgodnie z art. 18 § 3 Kodeksu karnego odpowiada za pomocnictwo ten, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji.

Kluczowe jest tu słowo „w zamiarze”. Bez wykazania, że wiedziała Pani o przestępnym celu i chciała ułatwić jego realizację, samo założenie konta lub przesłanie potwierdzenia nie powinno automatycznie prowadzić do przypisania pomocnictwa. Analogicznie ocenia się sytuacje, w których bada się znaczenie zamiaru przy czynach popełnianych w internecie.

Znaczenie zamiaru i świadomości

Odpowiedzialność za przestępstwo co do zasady wymaga umyślności, chyba że ustawa wyraźnie przewiduje odpowiedzialność za czyn nieumyślny. Wynika to z art. 8 Kodeksu karnego. Z kolei art. 9 § 1 Kodeksu karnego stanowi, że czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.

W sprawach o oszustwo sądy podkreślają, że konieczne jest wykazanie zamiaru bezpośredniego kierunkowego, czyli nastawienia na osiągnięcie korzyści majątkowej przez wprowadzenie innej osoby w błąd. To właśnie ten element najczęściej odróżnia ofiarę manipulacji od osoby współdziałającej w przestępstwie.

Czy zwrot pieniędzy ma znaczenie

Tak, ale nie oznacza on automatycznego „wyłączenia” odpowiedzialności karnej. Zwrot kwoty jest ważną okolicznością faktyczną, bo może potwierdzać brak zamiaru przywłaszczenia czy brak chęci uczestniczenia w bezprawnym schemacie. Nie zastępuje jednak analizy całego zachowania.

W Pani przypadku szybki zwrot pieniędzy wzmacnia argument, że po powzięciu wątpliwości nie chciała Pani zatrzymać środków ani kontynuować kontaktu. Jeżeli kwota była niewielka i nie doszło do dalszych działań, zmniejsza to ryzyko postawienia zarzutów, choć ostateczna ocena zawsze zależy od pełnego materiału dowodowego.

Jakie ryzyka praktyczne nadal trzeba sprawdzić

Warto oddzielić odpowiedzialność karną od ryzyk praktycznych związanych z bezpieczeństwem bankowym i danymi. Jeżeli przesłała Pani zrzuty ekranu, trzeba ustalić, czy zawierały one dane rachunku, dane identyfikacyjne, limity, fragmenty bankowości elektronicznej lub informacje pozwalające wykorzystać konto w dalszym etapie przestępstwa.

Jeżeli w sprawie pojawia się element wprowadzenia w błąd co do danych lub celu działania, warto również sprawdzić materiał o podejrzeniu wyłudzenia PESEL podczas rekrutacji.

Co zrobić teraz krok po kroku

Po pierwsze, proszę zachować wszystkie dowody: ogłoszenie, numer telefonu, adres e-mail, link polecający, historię rozmów, screeny, dane przelewu i potwierdzenie zwrotu środków.

Po drugie, warto skontaktować się z bankiem i poinformować, że rachunek został założony w okolicznościach budzących podejrzenie wykorzystania w nieuczciwym schemacie. Bank może odnotować zgłoszenie, zweryfikować bezpieczeństwo rachunku lub wskazać dalsze działania.

Po trzecie, jeżeli ma Pani uzasadnione podejrzenie, że została Pani wykorzystana albo że ktoś próbuje bezpodstawnie Panią zastraszyć zgłoszeniem na Policję, można samodzielnie złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Zawiadomienie można złożyć na podstawie art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, który przewiduje społeczne prawo zawiadomienia o przestępstwie ściganym z urzędu.

Po czwarte, nie należy usuwać wiadomości ani samodzielnie „tłumaczyć” sprawy w emocjach osobie, która Panią kontaktowała. W praktyce groźby typu „zgłoszę cię na Policję” bywają elementem nacisku, szczególnie przy schematach zahaczających o oszustwo internetowe. W niektórych sprawach analizuje się też odpowiedzialność sprawców po drugiej stronie, o czym szerzej piszemy przy temacie odpowiedzialności za oszustwo internetowe.

Kiedy ryzyko odpowiedzialności byłoby większe

Ryzyko wzrastałoby, gdyby z materiału wynikało, że wiedziała Pani, po co naprawdę zakładane jest konto, liczyła na udział w zysku z nielegalnego procederu, przekazywała dalej dane dostępowe, godziła się na przepuszczanie cudzych pieniędzy przez rachunek albo kontynuowała współpracę mimo oczywistych sygnałów ostrzegawczych.

Znaczenie może mieć też to, czy doszło do wykorzystania Pani danych osobowych lub rachunku przez inne osoby. Wtedy sprawa może wykraczać poza sam art. 286 § 1 Kodeksu karnego i wymagać oceny pod kątem konkretnych dalszych czynności, których na tym etapie nie da się przesądzić bez wglądu w dokumenty.

Wnioski

Na podstawie opisanego stanu faktycznego bardziej prawdopodobne jest to, że została Pani wciągnięta w podejrzany schemat, niż to, że sama dopuściła się oszustwa. Samo założenie konta i otrzymanie, a następnie zwrot niewielkiej kwoty, bez zamiaru bezprawnego działania, nie daje jeszcze podstaw do przypisania odpowiedzialności z art. 286 § 1 Kodeksu karnego ani z art. 18 § 3 Kodeksu karnego.

Nie oznacza to jednak, że sprawę należy zlekceważyć. Najważniejsze są teraz: zabezpieczenie dowodów, kontakt z bankiem, kontrola rachunku oraz szybka reakcja, jeżeli pojawi się wezwanie, blokada rachunku albo kontakt organów ścigania.

FAQ

Czy samo założenie konta bankowego z linku polecającego jest nielegalne?

Nie. Samo otwarcie rachunku z linku polecającego nie jest przestępstwem. Odpowiedzialność może wchodzić w grę dopiero wtedy, gdy towarzyszy temu świadome uczestnictwo w oszustwie lub pomoc w jego popełnieniu.

Czy zwrot pieniędzy zamyka sprawę?

Nie zawsze, ale jest ważną okolicznością na Pani korzyść. Pokazuje, że nie chciała Pani zatrzymać środków i może potwierdzać brak zamiaru osiągnięcia bezprawnej korzyści.

Czy warto zgłosić sprawę na Policję?

Tak, zwłaszcza gdy ma Pani podejrzenie, że wykorzystano Pani dane, konto albo próbuje się Panią zastraszyć. Zgłoszenie jest zasadne także wtedy, gdy pojawiły się kolejne podejrzane przelewy lub żądania.

Czy bank może zablokować konto?

Tak, bank może podjąć działania bezpieczeństwa wynikające z przepisów wewnętrznych, regulaminu i obowiązków związanych z przeciwdziałaniem nadużyciom. Dlatego warto zgłosić sprawę samodzielnie, zanim pojawi się problem z rachunkiem.

Czy mam obowiązek stawić się, jeśli Policja się odezwie?

Jeżeli otrzyma Pani formalne wezwanie, co do zasady należy na nie zareagować zgodnie z jego treścią. Przed złożeniem wyjaśnień warto jednak uporządkować dokumenty i rozważyć konsultację z prawnikiem.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 8, art. 9 § 1, art. 18 § 1 i § 3, art. 286 § 1 – ISAP.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, art. 304 § 1 – ISAP.

3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24.04.2023 r., sygn. II AKa 512/21.

4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28.02.2023 r., sygn. II AKa 347/20.

5. Postanowienie Sądu Najwyższego z 8.02.2023 r., sygn. I KK 508/22.