Umorzenie egzekucji alimentów po pełnoletności dziecka

Pełnoletność dziecka a egzekucja alimentów

Z chwilą ukończenia 18 lat dziecko uzyskuje pełną zdolność do czynności prawnych zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W praktyce oznacza to, że od tego momentu co do zasady samo występuje jako wierzyciel alimentacyjny i samo decyduje, czy chce nadal prowadzić egzekucję.

Jeżeli wcześniej alimenty egzekwował rodzic działający jako przedstawiciel ustawowy małoletniego, po uzyskaniu pełnoletności jego rola w tym zakresie wygasa. Dalsze działania komornika powinny uwzględniać stanowisko już pełnoletniego uprawnionego.

Sama egzekucja alimentów po pełnoletności dziecka nie kończy się automatycznie tylko dlatego, że uprawniony ukończył 18 lat; znaczenie ma nadal istniejący tytuł wykonawczy i stanowisko pełnoletniego wierzyciela. Warto przy tym pamiętać, że osiągnięcie pełnoletności nie powoduje automatycznego ustania obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z art. 133 § 1 oraz art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, a zakres świadczeń zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego i możliwości zarobkowych oraz majątkowych zobowiązanego.

Kto jest wierzycielem w egzekucji alimentów

To kluczowa kwestia. Komornik prowadzi egzekucję na wniosek wierzyciela. Wynika to z art. 796 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym wniosek o wszczęcie egzekucji składa się do sądu lub komornika.

Jeżeli wierzycielem jest już pełnoletni syn lub córka, może on albo ona żądać zakończenia egzekucji. Podstawą jest art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym organ egzekucyjny umarza postępowanie w całości lub części na wniosek wierzyciela.

W takiej sytuacji pełnoletnie dziecko może samodzielnie złożyć do komornika pismo z żądaniem umorzenia egzekucji w całości albo w części. Najlepiej, aby we wniosku jednoznacznie wskazało:

• dane sprawy komorniczej,
• czy chodzi o całość egzekucji, czy tylko o określoną część,
• czy wniosek dotyczy alimentów bieżących, zaległości, czy obu tych kategorii,
• numer rachunku do ewentualnego przekazania środków już wyegzekwowanych, jeśli są jeszcze w depozycie.

Umorzenie egzekucji a umorzenie długu – to nie jest to samo

To najczęstsze nieporozumienie w takich sprawach. Wniosek wierzyciela do komornika może doprowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale nie zawsze automatycznie oznacza, że sam dług przestaje istnieć.

Zgodnie z art. 826 Kodeksu postępowania cywilnego umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, ale nie pozbawia wierzyciela możliwości ponownego wszczęcia egzekucji, chyba że z innych przyczyn egzekucja jest niedopuszczalna. Innymi słowy: samo zamknięcie sprawy u komornika nie wymazuje automatycznie zaległości.

Jeżeli pełnoletnie dziecko rzeczywiście chce zrezygnować z dochodzenia zaległych alimentów od rodzica, sprawa wymaga ostrożności i zależy od konkretnego stanu faktycznego. W praktyce trzeba odróżnić:

Dlatego w piśmie do komornika nie warto używać ogólnego sformułowania „umorzenie długu”, jeśli intencją jest tylko zatrzymanie egzekucji. To dwie różne kwestie.

Czy pełnoletnie dziecko może zrezygnować z zaległych alimentów

Co do zasady zaległe alimenty, które stały się już wymagalne, mają charakter majątkowy i dotyczą wierzyciela. Jeżeli więc wierzycielem jest już pełnoletnie dziecko, może ono podejmować decyzje dotyczące dochodzenia tych należności. Jednak sposób sformułowania oświadczenia i jego skutki powinny być dopasowane do dokumentów w sprawie, zakresu zadłużenia oraz tego, czy do egzekucji nie weszły już należności publicznoprawne lub koszty komornicze.

W praktyce bezpieczniej jest sporządzić:

• wniosek o umorzenie egzekucji co do określonej części,
• ugodę regulującą pozostałą spłatę,
• ewentualnie odrębne oświadczenie wierzyciela co do rezygnacji z dochodzenia części zaległości.

Jeżeli sprawa jest bardziej złożona, zwłaszcza gdy egzekucja trwa od lat, najlepiej najpierw ustalić z komornikiem aktualne saldo: osobno należność główną, odsetki, koszty egzekucyjne i ewentualne kwoty należne organowi wypłacającemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Gdy egzekucję prowadzi fundusz alimentacyjny lub gmina

Inaczej wygląda sytuacja, gdy dziecko otrzymywało świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W takim zakresie wierzycielem wobec dłużnika alimentacyjnego nie jest już dziecko, lecz właściwy organ, który wypłacił świadczenia.

Podstawę prawną stanowi art. 27 ust. 1 i następne ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Tych należności pełnoletnie dziecko nie może samodzielnie umorzyć, bo nie jest ich wierzycielem.

W takim przypadku należy ustalić, czy egzekucja obejmuje:

• zaległe alimenty należne bezpośrednio dziecku,
• należności regresowe wobec organu wypłacającego fundusz alimentacyjny,
• koszty egzekucyjne.

Dopiero po takim rozdzieleniu wiadomo, co może cofnąć pełnoletni wierzyciel, a czego nie może ruszyć bez decyzji organu.

Jeżeli były małżonek nadal podejmuje działania dotyczące świadczeń należnych już pełnoletniemu dziecku, warto też przeanalizować, czy nie doszło do sytuacji opisanych przy zagadnieniu egzekucja przez matkę pełnoletniego.

Czy trzeba składać pozew o uchylenie alimentów

Jeżeli dziecko stało się pełnoletnie, ale nadal się uczy albo nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, obowiązek alimentacyjny może nadal trwać. Nie kończy się on automatycznie wraz z 18. urodzinami. Wynika to z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Z kolei zgodnie z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli więc dziecko zamieszkało z drugim rodzicem albo z inną osobą, zaczęło się samodzielnie utrzymywać lub zmieniły się możliwości finansowe rodziców, możliwe jest żądanie zmiany alimentów na przyszłość.

Jeżeli obowiązek powinien już ustać, rozważa się odrębne postępowanie sądowe o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. To nie jest to samo co umorzenie egzekucji już istniejących zaległości. W tym kontekście pomocny może być materiał o uchylenie na dorosłego.

Jak praktycznie postąpić w opisanej sytuacji

Jeżeli syn ma już 18 lat, mieszka poza domem ojca i chce zakończyć egzekucję prowadzoną na swoją rzecz, najrozsądniejsza kolejność działań wygląda zwykle tak:

1. Ustalić u komornika, kto formalnie widnieje jako wierzyciel i jaki jest dokładny skład zadłużenia.
2. Sprawdzić, czy w sprawie występują należności z funduszu alimentacyjnego lub dochodzone przez gminę.
3. Jeżeli wierzycielem w danym zakresie jest syn, złożyć do komornika wniosek o umorzenie egzekucji w całości albo części na podstawie art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego.
4. Jeżeli strony chcą inaczej rozliczyć stare zaległości, sporządzić ugodę lub jednoznaczne oświadczenia dotyczące spłaty i rezygnacji z dalszego dochodzenia określonych kwot.
5. Osobno ocenić, czy należy wystąpić do sądu o zmianę lub uchylenie alimentów na przyszłość na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli ojciec dziecka pobierał po pełnoletności alimenty mimo braku umocowania i nie przekazywał ich dziecku, możliwe są dodatkowe roszczenia rozliczeniowe, ale ich zakres zależy od dokumentów, przepływów pieniędzy i sposobu prowadzenia sprawy przez komornika.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różne skutki może mieć pełnoletność dziecka w sprawie alimentów i egzekucji.

FAQ

Czy po 18. roku życia alimenty automatycznie trafiają do dziecka?

Co do zasady tak, bo pełnoletnie dziecko samo staje się uprawnione do odbioru świadczeń. Sama treść wyroku lub praktyka płatności może jednak wymagać uporządkowania, zwłaszcza gdy wcześniej pieniądze odbierał rodzic.

Czy pełnoletnie dziecko może samo wycofać sprawę od komornika?

Tak, jeżeli to ono jest wierzycielem w danym zakresie. Podstawą jest art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy cofnięcie egzekucji oznacza skasowanie zadłużenia?

Nie zawsze. Umorzenie egzekucji kończy postępowanie u komornika, ale nie musi oznaczać wygaśnięcia samego roszczenia o zaległe alimenty.

Czy matka albo ojciec mogą dalej prowadzić egzekucję za pełnoletnie dziecko?

Nie jako przedstawiciel ustawowy, bo po uzyskaniu pełnoletności ta reprezentacja ustaje. Wyjątkiem byłoby działanie na podstawie pełnomocnictwa udzielonego już przez pełnoletnie dziecko.

Czy fundusz alimentacyjny można umorzyć na wniosek dziecka?

Nie. W zakresie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wierzycielem jest właściwy organ, a nie dziecko.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ISAP.

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP.

4. Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – ISAP.