List gończy a europejski nakaz aresztowania – czy to to samo?

List gończy i ENA – podstawowa różnica

List gończy i europejski nakaz aresztowania, często oznaczany skrótem ENA, bywają mylone, ponieważ oba dotyczą osoby poszukiwanej przez organy ścigania. Nie są jednak tym samym. List gończy jest instytucją prawa krajowego, uregulowaną w Kodeksie postępowania karnego w przepisach o poszukiwaniu oskarżonego i osoby podejrzanej. ENA jest natomiast mechanizmem współpracy sądowej między państwami Unii Europejskiej.

W praktyce może zdarzyć się, że wobec tej samej osoby istnieje zarówno list gończy, jak i europejski nakaz aresztowania. Nie oznacza to jednak, że list gończy automatycznie „staje się” ENA. Europejski nakaz aresztowania wymaga odrębnej decyzji właściwego sądu i spełnienia dodatkowych przesłanek.

Kiedy wydaje się list gończy?

Zgodnie z art. 278 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli miejsce pobytu oskarżonego lub osoby podejrzanej nie jest znane, zarządza się jej poszukiwanie. List gończy jest surowszą formą poszukiwań. Na podstawie art. 279 K.p.k. sąd albo prokurator może wydać postanowienie o poszukiwaniu listem gończym, jeżeli oskarżony, wobec którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się.

Jeżeli postanowienie o tymczasowym aresztowaniu nie zostało wcześniej wydane, można je wydać także bez uprzedniego przesłuchania podejrzanego. To ważny wyjątek od typowej sytuacji, w której sąd rozpoznaje wniosek o areszt po wysłuchaniu osoby, której wniosek dotyczy.

List gończy może zostać podany do publicznej wiadomości, a jego treść powinna zawierać dane pozwalające na identyfikację osoby poszukiwanej, opis zarzucanego czynu, informację o decyzji o tymczasowym aresztowaniu oraz wezwanie do zawiadomienia najbliższej jednostki Policji, prokuratora albo sądu o miejscu pobytu poszukiwanego. W liście gończym można także przewidzieć nagrodę za ujęcie lub za przyczynienie się do ujęcia osoby poszukiwanej.

Kiedy można wydać europejski nakaz aresztowania?

Europejski nakaz aresztowania może zostać wydany, jeżeli istnieje podejrzenie, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Właściwy miejscowo sąd okręgowy wydaje ENA na wniosek prokuratora, a w postępowaniu sądowym i wykonawczym także z urzędu albo na wniosek właściwego sądu rejonowego.

ENA nie jest więc „międzynarodowym listem gończym” w potocznym znaczeniu. Jest orzeczeniem sądowym służącym zatrzymaniu i przekazaniu osoby między państwami członkowskimi UE w celu przeprowadzenia postępowania karnego albo wykonania kary pozbawienia wolności lub innego środka polegającego na pozbawieniu wolności.

Wydanie ENA jest niedopuszczalne, jeżeli nie wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości. Ponadto ENA nie można wydać:

• w związku z postępowaniem karnym o przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności do roku,
• w celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze do 4 miesięcy,
• w celu wykonania innego środka polegającego na pozbawieniu wolności przez czas nieprzekraczający 4 miesięcy.

Jeżeli osoba przebywa poza Unią Europejską, ENA co do zasady nie będzie właściwą drogą. Wtedy w grę mogą wchodzić procedury ekstradycyjne, współpraca międzynarodowa albo inne instrumenty, zależnie od państwa, w którym przebywa osoba poszukiwana, i od umów międzynarodowych.

Co grozi osobie zatrzymanej na podstawie ENA?

Jeżeli osoba zostanie zatrzymana w innym państwie UE na podstawie ENA, dalszą procedurę prowadzą organy państwa wykonania nakazu. Sąd tego państwa bada przesłanki przekazania. Osoba ścigana ma prawo do obrony, do informacji o treści nakazu i do złożenia oświadczenia, czy zgadza się na przekazanie.

W polskiej procedurze wykonania obcego ENA sąd okręgowy powinien wydać postanowienie w przedmiocie przekazania zasadniczo w terminie 40 dni od zatrzymania. Całe postępowanie powinno zakończyć się prawomocnie w terminie 60 dni od zatrzymania, a jeśli osoba ścigana zgodziła się na przekazanie – w terminie 10 dni od złożenia takiego oświadczenia. W szczególnie uzasadnionych przypadkach możliwe jest przedłużenie o kolejne 30 dni. Po prawomocnym postanowieniu o przekazaniu osobę przekazuje się najpóźniej w terminie 10 dni.

Ważna jest także zasada specjalności. Co do zasady osoby przekazanej na podstawie ENA nie można ścigać ani pozbawić wolności za inne przestępstwa niż te, które stanowiły podstawę przekazania, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek albo właściwy organ wyrazi zgodę.

Czy obywatel Polski może zostać przekazany innemu państwu UE?

Tak, obywatelstwo polskie samo w sobie nie wyklucza przekazania osoby innemu państwu UE na podstawie europejskiego nakazu aresztowania. ENA został stworzony właśnie po to, aby uprościć i przyspieszyć przekazywanie osób między państwami członkowskimi, bez klasycznej, długotrwałej ekstradycji.

Nie oznacza to jednak automatyzmu. Sąd państwa wykonania nakazu bada przesłanki przekazania oraz ewentualne podstawy odmowy. Znaczenie mogą mieć m.in. obywatelstwo, miejsce stałego pobytu, etap sprawy, rodzaj czynu, wymiar kary, gwarancje procesowe oraz szczególne okoliczności osobiste osoby ściganej.

Przedawnienie wykonania kary

Jeżeli sprawa dotyczy już prawomocnego wyroku, trzeba odróżnić przedawnienie karalności przestępstwa od przedawnienia wykonania kary. W przypadku osoby poszukiwanej po wyroku najczęściej chodzi o przedawnienie wykonania kary.

Zgodnie z aktualnym art. 103 Kodeksu karnego nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło:

• 30 lat – w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat albo karę surowszą,
• 15 lat – w razie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat,
• 10 lat – w razie skazania na inną karę.

Termin 10-letni stosuje się odpowiednio do środków karnych, środków kompensacyjnych oraz przepadku. Trzeba też pamiętać o art. 104 i 105 Kodeksu karnego, które przewidują sytuacje wpływające na bieg przedawnienia albo wyłączające stosowanie przepisów o przedawnieniu w określonych kategoriach najpoważniejszych przestępstw.

Sam fakt wydania listu gończego albo ENA nie oznacza jeszcze, że kara się przedawniła lub że przedawnienie jest wyłączone. Decydujące są konkretne daty i podstawa prawna: data uprawomocnienia się wyroku, rodzaj i wymiar kary, ewentualne środki karne lub kompensacyjne, kwalifikacja czynu oraz przepisy przejściowe.

Co zrobić, gdy podejrzewasz, że jesteś poszukiwany?

Najpierw warto ustalić, czy chodzi o poszukiwania policyjne, list gończy, postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, prawomocny wyrok, ENA czy tylko nieaktualny wpis w systemach. Od tego zależy dalsza strategia.

W praktyce prawnik powinien sprawdzić w szczególności:

• czy istnieje sygnatura postępowania i jaki organ prowadzi sprawę,
• czy wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu,
• czy list gończy nadal jest aktualny,
• czy wydano ENA i w jakim celu,
• czy możliwe jest uchylenie albo zmiana tymczasowego aresztowania,
• czy doszło do przedawnienia wykonania kary,
• czy można rozważyć list żelazny, dobrowolne stawiennictwo albo inne rozwiązanie procesowe.

FAQ

Źródła

• Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 278–280 oraz art. 607a–607n – tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 490.
• Kodeks karny, w szczególności art. 103–105 – tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 383.
• Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi.