Opłata za DPS po ślubie – czy dochód małżonka ma znaczenie?

Kto płaci za pobyt w DPS

Zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje art. 61 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 tej ustawy do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS są obowiązani w kolejności:

• mieszkaniec domu, a w przypadku osoby małoletniej – przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
• małżonek, zstępni przed wstępnymi,
• gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

To oznacza, że zięć nie jest osobą wskazaną w ustawie jako podmiot zobowiązany do ponoszenia opłaty za pobyt teściowej w DPS. Sam ślub z córką mieszkanki DPS nie tworzy więc po Pana stronie odrębnego obowiązku zapłaty.

Obowiązek może obciążać córkę mieszkanki DPS jako zstępną. Organ bada wtedy jej sytuację dochodową i rodzinną, aby ustalić, czy spełnione są warunki do obciążenia jej opłatą oraz w jakiej wysokości.

Czy po ślubie MOPS może żądać informacji o dochodach małżonka

Tak, ale nie dlatego, że małżonek staje się dłużnikiem DPS. Organ może żądać takich danych po to, aby ustalić, czy osoba zobowiązana do opłaty jest osobą samotnie gospodarującą, czy też funkcjonuje w rodzinie, a więc jak należy obliczyć jej dochód na potrzeby art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Obecnie, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, opłatę za pobyt mieszkańca w DPS wnoszą małżonek, zstępni lub wstępni zgodnie z umową zawartą z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo centrum usług społecznych. Jeżeli nie dojdzie do zawarcia takiej umowy, wysokość należności może zostać ustalona w decyzji administracyjnej. Jednocześnie ustawa wprowadza ochronę dochodową – po wniesieniu opłaty muszą pozostać środki nie niższe niż ustawowe minimum liczone według odpowiedniego kryterium.

Dlatego zawarcie małżeństwa może mieć znaczenie dla wyliczeń. Jeżeli córka mieszkanki DPS nie jest już traktowana jako osoba samotnie gospodarująca, lecz jako osoba w rodzinie, organ może żądać dokumentów potrzebnych do ustalenia dochodu na osobę w rodzinie.

Podstawa definicyjna: przez rodzinę rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące – art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Z kolei osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe – art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej.

Kiedy dochód małżonka powinien być uwzględniony

Dochód małżonka będzie co do zasady uwzględniany wtedy, gdy organ prawidłowo ustali, że córka pensjonariuszki DPS pozostaje w rodzinie w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, czyli wspólnie zamieszkuje i gospodaruje z małżonkiem.

Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku albo – w razie utraty dochodu – z miesiąca, w którym wniosek został złożony, pomniejszoną o wymienione w tym przepisie obciążenia i należności. Definicja dochodu na osobę w rodzinie wynika z art. 6 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.

Jeżeli więc córka mieszkanki DPS po ślubie tworzy z mężem wspólne gospodarstwo, MOPS lub CUS może badać także dochód męża, bo wpływa on na ustalenie dochodu na osobę w rodzinie. To jednak nadal nie oznacza, że mąż sam staje się osobą z art. 61 ust. 1 ustawy.

Czy wspólne zamieszkanie wystarczy

Nie zawsze. Ustawa wymaga nie tylko wspólnego zamieszkiwania, ale też wspólnego gospodarowania – art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego sam meldunek pod tym samym adresem albo sam fakt ślubu nie przesądza jeszcze sprawy.

W praktyce organ ocenia całość sytuacji. Znaczenie mogą mieć m.in.:

• wspólne ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania,
• wspólne zakupy i przygotowywanie posiłków,
• wspólne opłacanie rachunków,
• wzajemne zaspokajanie codziennych potrzeb,
• wspólne zarządzanie budżetem domowym.

Jeżeli małżonkowie mieszkają razem, ale faktycznie prowadzą całkowicie oddzielne gospodarstwa, każda z osób osobno finansuje swoje potrzeby, osobno kupuje żywność, osobno opłaca rachunki i nie ma wspólnego budżetu, to można argumentować, że nie dochodzi do wspólnego gospodarowania. Taka ocena zawsze zależy jednak od stanu faktycznego i od materiału zebranego w wywiadzie środowiskowym.

Jak organ ustala sytuację rodzinną i dochodową

Organ pomocy społecznej ustala sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową przede wszystkim na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Obowiązek przeprowadzania wywiadu wynika z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zakres informacji, wzór formularza oraz sposób dokumentowania określa rozporządzenie wykonawcze dotyczące rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W toku wywiadu organ może żądać dokumentów niezbędnych do ustalenia prawa, obowiązku lub wysokości odpłatności, w tym dokumentów o dochodach. Jeżeli sprawa dotyczy ustalenia, czy córka mieszkanki DPS jest osobą w rodzinie, organ może pytać również o faktyczne zasady wspólnego prowadzenia domu.

Jeżeli zostanie zawarta umowa na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2, warunki odpłatności powinny wynikać z tej umowy. Jeżeli umowy nie ma albo strony nie zgadzają się co do wysokości opłaty, organ może wydać decyzję administracyjną, od której przysługuje odwołanie.

Rozdzielność majątkowa a opłata za DPS

Co do zasady rozdzielność majątkowa nie wyłącza automatycznie uwzględniania dochodu małżonka przy badaniu dochodu na osobę w rodzinie w pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej odwołuje się bowiem do faktycznego funkcjonowania rodziny i gospodarstwa domowego, a nie do ustroju majątkowego małżeńskiego.

Innymi słowy: nawet przy intercyzie małżonkowie mogą być uznani za rodzinę wspólnie gospodarującą, jeżeli rzeczywiście razem mieszkają i wspólnie prowadzą dom. Z drugiej strony sama rozdzielność majątkowa może być jednym z elementów stanu faktycznego, ale nie przesądza wyniku sama przez się.

Co grozi za podanie nieprawdziwych danych

Dane składane w wywiadzie środowiskowym, oświadczeniach i dokumentach muszą być zgodne z prawdą. Jeżeli organ ustali, że odpłatność została zaniżona wskutek podania nieprawdziwych informacji lub nieujawnienia zmiany sytuacji dochodowej czy rodzinnej, może wydać rozstrzygnięcie korygujące oraz dochodzić należności za okres, w którym opłata była ustalona nieprawidłowo.

W sprawach z zakresu pomocy społecznej obowiązuje również zasada współdziałania z organem. Zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Odmowa współpracy lub nieprzedstawienie niezbędnych dokumentów może utrudnić albo uniemożliwić prawidłowe ustalenie odpłatności.

Jak bronić się przed błędną decyzją MOPS lub CUS

Jeżeli organ wyda decyzję ustalającą odpłatność w oparciu o błędne założenie, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo, choć tak nie jest, warto w odwołaniu wskazać konkretne fakty i dowody, np.:

• odrębne opłacanie rachunków,
• osobne zakupy i brak wspólnego budżetu,
• oddzielne zajmowanie części lokalu,
• dokumenty potwierdzające osobne koszty utrzymania,
• inne okoliczności pokazujące brak wspólnego gospodarowania.

Od decyzji wydanej w pierwszej instancji przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji – art. 127 § 1 i 2, art. 129 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Jeżeli decyzja stanie się ostateczna, a później pojawią się nowe istotne okoliczności albo organ pominął ważne dowody, trzeba rozważyć dalsze środki prawne właściwe dla konkretnej sytuacji, w tym skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego po wyczerpaniu toku instancji.

Wnioski praktyczne

W opisanej sytuacji najważniejsze są dwie kwestie:

1. Pan jako zięć nie staje się z mocy ustawy osobą zobowiązaną do opłaty za pobyt teściowej w DPS, bo nie wynika to z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
2. Pański dochód może jednak zostać zbadany pomocniczo, jeżeli organ ustala dochód na osobę w rodzinie córki mieszkanki DPS i uzna, że po ślubie małżonkowie wspólnie zamieszkują oraz gospodarują.

Jeżeli rzeczywiście nie prowadzą Państwo wspólnego gospodarstwa domowego, trzeba to jasno wykazać w wywiadzie i poprzeć konkretnymi dowodami. Jeżeli natomiast wspólne gospodarstwo istnieje, organ co do zasady może uwzględnić Pana dochód przy obliczeniach, ale nadal nie dlatego, że jest Pan osobą samodzielnie zobowiązaną do płatności za DPS.

FAQ

Czy zięć musi płacić za pobyt teściowej w DPS?

Nie, zięć nie jest wskazany w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jako osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt teściowej w DPS.

Czy sam ślub powoduje obowiązek dopłaty do DPS?

Nie. Ślub może wpłynąć na sposób liczenia dochodu osoby zobowiązanej, ale sam nie tworzy po stronie małżonka obowiązku opłaty za pobyt teścia lub teściowej.

Czy MOPS może żądać zaświadczenia o zarobkach męża lub żony?

Tak, jeżeli jest to potrzebne do ustalenia dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do opłaty za DPS i do oceny, czy małżonkowie wspólnie gospodarują.

Czy rozdzielność majątkowa chroni przed uwzględnieniem dochodu małżonka?

Nie automatycznie. W pomocy społecznej decyduje przede wszystkim faktyczne wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie, a nie sam ustrój majątkowy małżeński.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji o odpłatności za DPS?

Co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji – zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła

• Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.), w szczególności art. 4, art. 6 pkt 3, pkt 10 i pkt 14, art. 8 ust. 3, art. 61 ust. 1-2, art. 103 ust. 2, art. 107 ust. 1.
• Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572), w szczególności art. 127 § 1 i 2 oraz art. 129 § 1 i 2.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2017 r., I OSK 2820/16.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2013 r., I OSK 1947/12.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 26 marca 2013 r., II SA/Lu 1106/12.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 29 kwietnia 2014 r., II SA/Po 24/14.