Kto płaci za DPS i co zrobić z mieszkaniem seniora?

Kto płaci za pobyt w DPS?

Zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty są kolejno:

• mieszkaniec domu, a w przypadku osoby małoletniej jej przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
• małżonek, zstępni przed wstępnymi,
• gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

To oznacza, że syn lub córka nie zaczynają płacić od razu tylko dlatego, że rodzic trafia do DPS. Najpierw bada się dochód samego mieszkańca domu i jego udział w kosztach pobytu.

Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej mieszkaniec domu wnosi opłatę w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. Jeżeli więc ojciec pobiera emeryturę lub rentę, co do zasady właśnie z tych środków finansowana jest podstawowa część pobytu.

Jeżeli 70% dochodu mieszkańca DPS nie wystarcza na pokrycie pełnego kosztu utrzymania, gmina może prowadzić postępowanie wobec członków rodziny zobowiązanych w dalszej kolejności.

Czy dziecko musi płacić za rodzica w DPS?

Nie zawsze. Obowiązek zstępnych, czyli dzieci, wnuków i dalszych zstępnych, nie działa automatycznie w każdej sprawie i w pełnej wysokości. Gmina musi ustalić sytuację dochodową oraz rodzinną osoby zobowiązanej.

Znaczenie ma tu art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisy wykonawcze i praktyka ustalania opłat przez ośrodki pomocy społecznej. Wysokość opłaty dla członków rodziny nie może prowadzić do naruszenia ustawowych progów dochodowych ustalanych według kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej. Progi i sposób ich stosowania zmieniały się w kolejnych nowelizacjach, dlatego w konkretnej sprawie trzeba odnieść się do aktualnych kwot obowiązujących w dacie wydania decyzji albo zawarcia umowy.

W praktyce gmina zwykle żąda dokumentów potwierdzających dochody, skład rodziny, koszty utrzymania i sytuację zdrowotną. Często poprzedza to rodzinny wywiad środowiskowy, prowadzony na podstawie art. 107 ustawy o pomocy społecznej.

Zobacz również:

zwolnienie z opłat za DPS rodzica, który nie opiekował się dzieckiem

Kiedy można zostać zwolnionym z opłaty za DPS?

Możliwość zwolnienia z opłaty przewiduje art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten pozwala – na wniosek osoby zobowiązanej albo z urzędu – zwolnić częściowo lub całkowicie z opłaty za pobyt w DPS, zwłaszcza w uzasadnionych przypadkach.

W praktyce znaczenie mogą mieć m.in.:

• długotrwała choroba, niepełnosprawność albo leczenie osoby zobowiązanej,
• utrzymywanie dzieci lub innych członków rodziny,
• ponoszenie wysokich kosztów mieszkaniowych i leczenia,
• szczególnie trudna sytuacja życiowa,
• brak rzeczywistych więzi rodzinnych lub wcześniejsze zaniedbania rodzica wobec dziecka – o ile mają znaczenie w konkretnej sprawie i zostaną wykazane.

Dodatkowo art. 64a ustawy o pomocy społecznej przewiduje szczególne przypadki zwolnienia z opłaty dla zstępnych oraz małżonka, jeżeli osoba kierowana do DPS rażąco naruszała obowiązki rodzinne, stosowała przemoc albo dopuściła się innych ciężkich zachowań wskazanych w ustawie. W takich sprawach bardzo ważne są dowody: wyroki, dokumentacja z policji, zaświadczenia, korespondencja, dokumenty z postępowań rodzinnych lub karnych.

Niezależnie od tego, zgodnie z art. 66 ustawy o pomocy społecznej rada gminy może w uchwale przewidzieć korzystniejsze warunki ustalania opłat, częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat oraz zwrotu należności za okres nieobecności mieszkańca domu. Dlatego warto sprawdzić także lokalną uchwałę właściwej gminy.

Co z mieszkaniem osoby umieszczonej w DPS?

Najważniejsze: samo skierowanie do DPS nie powoduje utraty mieszkania. Żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie stanowi, że lokal automatycznie przechodzi na gminę lub DPS.

Mieszkanie seniora może:

• pozostać jego własnością,
• zostać wynajęte, aby uzyskać środki na dopłatę do pobytu,
• zostać sprzedane, jeśli właściciel albo jego przedstawiciel ustawowy uzna to za najlepsze rozwiązanie,
• pozostać nieużywane do czasu dalszych decyzji rodziny i właściciela.

Jeżeli osoba starsza zachowuje zdolność do świadomego podejmowania decyzji, to ona sama decyduje o sprzedaży, najmie albo innym rozporządzeniu mieszkaniem. Jeżeli takiej zdolności brak, sama rodzina nie może swobodnie sprzedać lokalu bez odpowiedniego umocowania. Może być potrzebne pełnomocnictwo, a w poważniejszych przypadkach postępowanie dotyczące ubezwłasnowolnienia i ustanowienia opiekuna lub kuratora, zależnie od stanu faktycznego.

Warto też pamiętać, że jeśli mieszkanie stoi puste, nadal trzeba opłacać czynsz, media, podatek od nieruchomości i inne koszty związane z lokalem. Sam pobyt w DPS nie zwalnia z tych należności.

Czy można przekazać mieszkanie gminie za pobyt w DPS?

Nie należy zakładać, że jest to standardowe i proste rozwiązanie. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje automatycznego mechanizmu „mieszkanie za DPS”. Gmina nie ma ogólnego obowiązku przyjmowania mieszkania seniora w zamian za finansowanie pobytu.

Jeżeli pojawia się pomysł przeniesienia własności lokalu na gminę, trzeba każdorazowo sprawdzić, na jakiej podstawie prawnej miałoby to nastąpić. W grę może wchodzić odrębna umowa cywilnoprawna, ale jej dopuszczalność, skutki i opłacalność zależą od konkretnej oferty gminy, stanu prawnego nieruchomości, zdolności seniora do złożenia oświadczenia woli oraz ewentualnej potrzeby zgód sądu opiekuńczego.

Dlatego bezpieczniej przyjąć, że podstawowe i typowe rozwiązania to:

• pozostawienie mieszkania bez zmian,
• najem mieszkania i przeznaczenie czynszu na koszty DPS,
• sprzedaż mieszkania na warunkach rynkowych, jeśli jest to zgodne z interesem właściciela.

Jeżeli gmina proponuje podpisanie jakiejkolwiek umowy dotyczącej nieruchomości, warto wcześniej przeanalizować jej treść z prawnikiem.

Jak wygląda procedura umieszczenia w DPS?

Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, która nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

Co do zasady procedura obejmuje:

1. złożenie wniosku w ośrodku pomocy społecznej,
2. przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego,
3. zgromadzenie dokumentacji medycznej i dochodowej,
4. wydanie decyzji o skierowaniu do DPS,
5. wydanie decyzji ustalającej odpłatność.

Jeżeli osoba chora nie chce iść do DPS, a jej stan uniemożliwia bezpieczne funkcjonowanie, sprawa może wymagać odrębnego postępowania sądowego. W niektórych przypadkach zastosowanie ma art. 54 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy społecznej oraz przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Wtedy tryb postępowania zależy od tego, czy chodzi o zaburzenia psychiczne w rozumieniu tej ustawy i czy zachodzą przesłanki do przyjęcia bez zgody.

Zobacz również:

jak pomóc samotnej starszej osobie z otępieniem lub Alzheimerem

Jakie dokumenty i informacje warto przygotować?

W sprawach o DPS i odpłatność najczęściej przydają się:

• decyzje emerytalne lub rentowe seniora,
• dokumentacja medyczna potwierdzająca potrzebę całodobowej opieki,
• dokumenty dotyczące mieszkania: akt własności, numer księgi wieczystej, wysokość czynszu i opłat,
• dokumenty o dochodach członków rodziny, jeśli gmina wszczyna postępowanie o odpłatność,
• dowody kosztów leczenia, utrzymania dzieci, rat, najmu, mediów i innych stałych obciążeń,
• dokumenty potwierdzające szczególne okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłaty.

Jeżeli senior ma mieszkanie, warto od razu policzyć, czy bardziej opłacalne będzie jego utrzymanie, wynajem czy sprzedaż. To nie tylko decyzja prawna, ale też finansowa i rodzinna.

Tabela: kto i z czego płaci za DPS?

Podsumowanie

W opisanej sytuacji podstawowym źródłem finansowania pobytu ojca w DPS będzie jego własny dochód, do granicy 70% dochodu. Dopiero brakująca część może być przedmiotem postępowania wobec rodziny i gminy. Nie ma natomiast zasady, że mieszkanie ojca trzeba przekazać gminie albo że gmina przejmie je automatycznie.

Jeżeli Pana stan zdrowia psychicznego jest zły, opieka przekracza możliwości, a ojciec wymaga całodobowego nadzoru, złożenie wniosku o DPS jest uzasadnione. Równolegle warto przygotować dokumenty medyczne, dochodowe i dotyczące mieszkania oraz rozważyć wniosek o zwolnienie z opłat, jeśli gmina będzie próbowała obciążyć Pana kosztami.

FAQ

Czy dziecko zawsze płaci za rodzica w DPS?

Nie. Gmina musi ustalić sytuację dochodową i rodzinną dziecka. W wielu sprawach możliwe jest ograniczenie opłaty albo całkowite zwolnienie.

Czy gmina może zabrać mieszkanie seniora za pobyt w DPS?

Nie automatycznie. Sam pobyt w DPS nie powoduje przejęcia mieszkania przez gminę. Każde rozporządzenie lokalem wymaga odrębnej podstawy prawnej.

Czy można wynająć mieszkanie osoby w DPS?

Tak, o ile pozwala na to stan prawny i faktyczny sprawy oraz osoba uprawniona może skutecznie zawrzeć umowę. Często jest to rozwiązanie bezpieczniejsze niż szybka sprzedaż.

Czy można odmówić płacenia za DPS rodzica, który zaniedbywał dziecko?

Tak, w niektórych sytuacjach jest to możliwe. Znaczenie mają zwłaszcza art. 64 i 64a ustawy o pomocy społecznej oraz dowody potwierdzające wcześniejsze zaniedbania lub przemoc.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593

2. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego – ISAP