Zwolnienie z opłat za DPS rodzica, który nie opiekował się dzieckiem

Nie pozew cywilny, tylko postępowanie administracyjne

W opisanej sytuacji co do zasady nie wnosi się pozwu do sądu cywilnego o „uchylenie płatności za DPS”. Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustalany jest w trybie administracyjnym na podstawie art. 59 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 61 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Jeżeli organ gminy albo ośrodek pomocy społecznej wydał decyzję ustalającą opłatę, trzeba ją zaskarżać w trybie administracyjnym.

Od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego na podstawie art. 127 § 1 i art. 129 § 1–2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Jeżeli SKO utrzyma decyzję w mocy, kolejnym krokiem jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 1, art. 50 § 1 oraz art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co do zasady skargę wnosi się w terminie 30 dni od doręczenia decyzji organu odwoławczego.

Kto płaci za pobyt w DPS według aktualnych przepisów?

Zasady odpłatności określa art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Opłatę za pobyt w DPS wnoszą w kolejności:

• mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
• małżonek, zstępni przed wstępnymi,
• gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Trzeba jednak pamiętać, że członkowie rodziny nie odpowiadają „automatycznie” za pełną brakującą kwotę w każdej sprawie. Organ musi prawidłowo ustalić krąg osób zobowiązanych, ich dochód oraz przesłanki do zwolnienia. W praktyce duże znaczenie ma także to, czy organ przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy i czy zebrał cały materiał dowodowy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zobacz również:

opłata za DPS dla rodziny – kiedy rodzice lub dzieci mogą być zwolnieni

Kiedy można domagać się zwolnienia z opłaty za DPS?

Podstawowym przepisem jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę albo obowiązane do jej wnoszenia można zwolnić częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustawa wymienia przykładowe sytuacje uzasadniające zwolnienie, a katalog ten ma charakter otwarty.

W art. 64 pkt 5 i pkt 6 ustawy o pomocy społecznej przewidziano szczególnie istotne podstawy dla dzieci obciążanych kosztami pobytu rodzica w DPS. Zwolnienie może nastąpić zwłaszcza wtedy, gdy:

• osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do DPS lub mieszkańcowi domu,
• osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do DPS lub mieszkańca domu.

To oznacza, że jeżeli rodzic nie wykonywał obowiązków wobec dziecka, a istnieją na to dokumenty z postępowania rodzinnego lub alimentacyjnego, są to bardzo mocne argumenty za zwolnieniem.

Kiedy zwolnienie z opłaty jest obowiązkowe?

Szczególne znaczenie ma art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje przypadki, w których osobę obowiązaną do ponoszenia opłaty zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, jeżeli przedstawi:

• prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą oraz złoży oświadczenie, że władza rodzicielska nie została przywrócona, albo
• prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica.

Zgodnie z końcową częścią art. 64a ustawy o pomocy społecznej zwolnienie to obejmuje także zstępnych osoby zwolnionej. Jeżeli więc występuje jedna z tych ustawowych przesłanek i zostanie ona udokumentowana, organ nie powinien pozostawić sobie swobody uznania, lecz zastosować zwolnienie całkowite.

Jakie dowody warto dołączyć do wniosku lub odwołania?

Samo powołanie się na trudne dzieciństwo często nie wystarcza. W sprawach o zwolnienie z opłat za DPS kluczowe są dowody potwierdzające zaniedbania rodzica albo szczególne okoliczności życiowe. W zależności od stanu faktycznego warto dołączyć:

• prawomocne postanowienie o pozbawieniu albo ograniczeniu władzy rodzicielskiej,
• dokumenty potwierdzające pobyt w pieczy zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej,
• wyrok oddalający powództwo rodzica o alimenty,
• wyroki karne dotyczące przemocy, znęcania się, gróźb lub innych czynów przeciwko dziecku albo rodzinie,
• zaświadczenia z OPS, PCPR, szkoły, poradni lub innych instytucji,
• zeznania świadków, jeżeli organ dopuści taki dowód,
• dokumenty wykazujące własną trudną sytuację finansową, zdrowotną lub rodzinną.

Organ ma obowiązek wszechstronnie wyjaśnić sprawę na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli jednak strona nie wskaże dokumentów, które ma w swoim posiadaniu lub które może uzyskać, organ może oprzeć się na niepełnym obrazie sprawy.

Co powinno znaleźć się w odwołaniu do SKO?

Odwołanie nie musi mieć skomplikowanej formy, ale powinno być konkretne. Na podstawie art. 128 Kodeksu postępowania administracyjnego wystarczy, aby wynikało z niego, że strona nie jest zadowolona z decyzji. W praktyce warto jednak zawrzeć:

• oznaczenie decyzji, od której wnosi się odwołanie,
• wniosek o uchylenie decyzji w całości albo zmianę decyzji przez zwolnienie z opłaty w całości, ewentualnie częściowo,
• opis relacji z rodzicem i zaniedbań z jego strony,
• powołanie art. 64 ustawy o pomocy społecznej oraz, jeśli ma zastosowanie, art. 64a tej ustawy,
• zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli organ nie zebrał wszystkich dowodów lub ocenił je wybiórczo,
• listę załączników.

W odwołaniu można też wnosić o przeprowadzenie dodatkowych dowodów, np. z dokumentów sądowych, akt rodzinnych lub akt karnych. Jeżeli decyzja została doręczona już jakiś czas temu, trzeba sprawdzić, czy termin 14 dni jeszcze biegnie. Po jego upływie można rozważać wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 58–60 Kodeksu postępowania administracyjnego, ale tylko gdy uchybienie nastąpiło bez winy strony.

Jak wygląda procedura krok po kroku?

Zobacz również:

zrzeczenie się opieki nad rodzicem a opłata za DPS

Czy wcześniejsze odroczenie płatności zamyka drogę do zwolnienia?

Nie. Odroczenie płatności nie jest tym samym co zwolnienie z opłaty. Jeżeli organ wcześniej odraczał płatność, oznacza to zwykle jedynie przesunięcie terminu wykonania obowiązku. Nadal można występować o zwolnienie, jeżeli istnieją podstawy z art. 64 lub art. 64a ustawy o pomocy społecznej albo zaskarżać decyzję ustalającą obowiązek.

Trzeba jednak uważnie sprawdzić, jaki dokładnie dokument został wydany: czy była to decyzja ustalająca odpłatność, decyzja odmawiająca zwolnienia, czy decyzja o odroczeniu. Od tego zależy właściwy środek zaskarżenia i zakres argumentacji.

Na co jeszcze zwrócić uwagę w praktyce?

W sprawach o odpłatność za DPS duże znaczenie mają szczegóły. Jeżeli rodzic formalnie miał władzę rodzicielską, ale faktycznie nie wykonywał żadnych obowiązków, samo to może nie wystarczyć do automatycznego zwolnienia z art. 64a. Nadal jednak może stanowić mocny argument za zwolnieniem na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, jeżeli zostanie dobrze udokumentowane.

Warto też sprawdzić, czy organ prawidłowo ustalił sytuację dochodową i rodzinną. Jeżeli w gospodarstwie domowym są dzieci, występują choroby przewlekłe, niepełnosprawność, kredyty związane z leczeniem lub utrzymaniem rodziny, te okoliczności również mogą przemawiać za częściowym albo całkowitym zwolnieniem. Ich znaczenie trzeba jednak oceniać zawsze w konkretnej sprawie.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą działać przepisy o zwolnieniu z opłaty za pobyt rodzica w DPS.

FAQ

Czy muszę składać pozew do sądu cywilnego?

Nie, co do zasady nie. Obowiązek opłaty za DPS wynika z decyzji administracyjnej, więc najpierw składa się odwołanie do SKO, a potem ewentualnie skargę do WSA.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji?

Co do zasady 14 dni od dnia doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy samo to, że rodzic mnie nie wychowywał, wystarczy?

Czasem tak, ale najczęściej potrzebne są dowody. Najsilniejsze znaczenie mają prawomocne orzeczenia sądowe i dokumenty z pieczy zastępczej, spraw rodzinnych, alimentacyjnych lub karnych.

Czy można uzyskać zwolnienie całkowite?

Tak. Jest to możliwe zarówno w ramach uznania administracyjnego z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, jak i obowiązkowo w przypadkach wskazanych w art. 64a tej ustawy.

Czy odroczenie płatności oznacza, że sprawa jest przegrana?

Nie. Odroczenie tylko przesuwa termin zapłaty. Nadal można żądać zwolnienia albo zaskarżać decyzję, jeżeli istnieją podstawy prawne i dowodowe.

Źródła

• Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 59, art. 61, art. 64 i art. 64a.
• Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 127, art. 128, art. 129 oraz art. 58–60.
• Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 3 § 2 pkt 1, art. 50 § 1 i art. 53 § 1.