Opłata za DPS po darowiźnie domu dla rodzeństwa – czy drugie dziecko też płaci?

Kto płaci za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej?

Zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 tej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty są w kolejności:

• mieszkaniec domu,
• małżonek, zstępni przed wstępnymi,
• gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

Oznacza to, że po stronie rodziny w pierwszej kolejności brani są pod uwagę małżonek i dzieci osoby kierowanej do DPS. Sam fakt, że jedno z dzieci wcześniej dostało nieruchomość, nie zmienia ustawowej kolejności z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

W praktyce najpierw z dochodu mieszkańca domu pokrywa się opłatę do wysokości określonej w ustawie. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej mieszkaniec domu ponosi opłatę nie więcej niż 70% swojego dochodu. Dopiero brakującą część można rozkładać na osoby zobowiązane i ostatecznie na gminę.

Czy darowizna domu dla siostry zwalnia drugie dziecko z dopłaty?

Nie automatycznie. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje zasady, że wyłącznie obdarowane dziecko ponosi koszty DPS. Organ bada przede wszystkim to, kto należy do kręgu osób wskazanych w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz czy zostały spełnione warunki dochodowe do obciążenia opłatą.

Darowizna może jednak mieć znaczenie pośrednie:

• jako element oceny relacji rodzinnych i wcześniejszych ustaleń co do opieki nad rodzicem,
• jako argument we wniosku o zwolnienie z opłaty,
• w niektórych stanach faktycznych jako przesłanka wykazująca, że obciążenie drugiego dziecka byłoby niesłuszne.

Jeżeli w akcie notarialnym obdarowane dziecko lub jego małżonek przejęli wobec rodziców konkretne obowiązki opiekuńcze, dokument ten warto przedłożyć organowi. Nie znosi to automatycznie ustawowego obowiązku z art. 61 ustawy o pomocy społecznej, ale może mieć znaczenie dowodowe przy ocenie wniosku o zwolnienie.

Kiedy dziecko może zostać obciążone opłatą?

Obciążenie dziecka opłatą za DPS nie następuje „z automatu”. Organ pomocy społecznej powinien ustalić sytuację dochodową i rodzinną oraz przeprowadzić postępowanie administracyjne. Znaczenie mają zwłaszcza przepisy art. 61, art. 103 i art. 107 ustawy o pomocy społecznej.

W praktyce organ bada m.in.:

• wysokość dochodu osoby kierowanej do DPS,
• wysokość kosztu utrzymania w DPS,
• sytuację dochodową małżonka i dzieci,
• czy doszło do zawarcia umowy o wnoszenie opłaty, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej,
• czy zachodzą podstawy do zwolnienia z opłaty.

Wysokość opłaty oraz sam obowiązek jej ponoszenia zależą więc od konkretnego stanu faktycznego. To ważne, bo samo pokrewieństwo jeszcze nie przesądza, jaką kwotę i czy w ogóle dziecko będzie musiało płacić.

Zwolnienie z opłaty za DPS – najważniejsze podstawy prawne

Kluczowy jest tu art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do jej wnoszenia można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Przepis wymienia przykładowe sytuacje uzasadniające zwolnienie, m.in. długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, utrzymywanie się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia, ciążę, samotne wychowywanie dziecka czy inne szczególne okoliczności.

W sprawach takich jak opisana szczególnie istotny bywa art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z nim zwolnienie może nastąpić, jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do DPS lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do opłaty.

To właśnie ten przepis najczęściej pozwala podnosić argumenty dotyczące wieloletnich konfliktów, przemocy, porzucenia, braku opieki ze strony rodzica albo innych ciężkich naruszeń obowiązków rodzinnych.

Dodatkowo należy uwzględnić art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje obowiązkowe całkowite zwolnienie na wniosek, jeżeli osoba zobowiązana przedstawi:

• prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu mieszkańca DPS władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona, albo
• prawomocne orzeczenie skazujące mieszkańca DPS za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej lub wskazanych w przepisie bliskich, chyba że skazanie uległo zatarciu.

Jeżeli taka sytuacja nie zachodzi, nadal można opierać się na art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Czy można powołać się na niesprawiedliwość, skoro nieruchomość dostała siostra?

Tak, ale nie jako jedyny argument. Samo poczucie krzywdy zwykle nie wystarczy. Trzeba je „przełożyć” na konkretne okoliczności istotne prawnie i dowody, np.:

• akt notarialny darowizny albo umowy dożywocia,
• postanowienia o służebności lub obowiązkach opiekuńczych,
• dokumenty potwierdzające konflikty domowe, interwencje policji, procedurę „Niebieskiej Karty”,
• dokumentację medyczną, jeżeli relacje rodzinne miały wpływ na stan zdrowia,
• dowody na brak wsparcia rodzica wobec dziecka w przeszłości.

Jeżeli rodzic przez lata rażąco naruszał obowiązki rodzinne wobec dziecka, to nie chodzi już tylko o „niesprawiedliwość”, ale o podstawę z art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast jeżeli główny problem polega na tym, że jedno z rodzeństwa dostało majątek, a drugie nie, to trzeba dodatkowo wykazać, dlaczego w konkretnej sprawie obciążenie opłatą byłoby niezasadne.

Jak wygląda procedura ustalania opłaty i jak się odwołać?

W sprawach dotyczących DPS organ prowadzi postępowanie administracyjne według ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Jeżeli organ wyda decyzję ustalającą obowiązek ponoszenia opłaty, przysługuje od niej odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Zanim jednak dojdzie do decyzji, warto aktywnie uczestniczyć w postępowaniu:

• składać wyjaśnienia na piśmie,
• żądać włączenia dokumentów do akt,
• wnosić o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 lub art. 64a ustawy o pomocy społecznej,
• wskazywać okoliczności rodzinne i majątkowe już na etapie wywiadu środowiskowego.

Jeżeli decyzja będzie niekorzystna, w odwołaniu warto zarzucić np. błędne ustalenie stanu faktycznego, pominięcie dowodów, niewłaściwe zastosowanie art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej albo zbyt powierzchowną ocenę relacji rodzinnych.

Jakie argumenty mogą być najmocniejsze w opisanej sytuacji?

Na podstawie przedstawionego stanu faktycznego najsilniejsze mogą być następujące argumenty:

1. Rażące naruszenie obowiązków rodzinnych – jeżeli da się wykazać, że relacje z matką były poważnie zaburzone z przyczyn leżących po jej stronie albo że dochodziło do wieloletnich zaniedbań, przemocy lub innych ciężkich zachowań.
2. Ustalenia związane z darowizną – jeżeli nieruchomość została przekazana siostrze w związku z opieką nad rodzicami, warto wskazać, że to ten element rodzinnych rozliczeń powinien być uwzględniony przy ocenie wniosku o zwolnienie.
3. Sytuacja dochodowa i życiowa – nawet jeśli nie ma podstaw do pełnego zwolnienia, można wnosić o zwolnienie częściowe z uwagi na własne wydatki, leczenie, utrzymanie rodziny czy niski dochód.

Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że sama choroba rodzica, depresja czy konflikt z zięciem nie przesądza jeszcze o zwolnieniu drugiego dziecka. Organ ocenia indywidualnie, czy istnieją podstawy z art. 64 ustawy o pomocy społecznej i czy zostały one odpowiednio udowodnione.

Tabela: co ma znaczenie przy ocenie obowiązku dopłaty do DPS?

Podsumowanie

Jeżeli rodzice kiedyś przekazali dom lub gospodarstwo tylko jednemu dziecku, to drugie dziecko nadal może zostać objęte obowiązkiem dopłaty za DPS, ponieważ wynika on z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a nie z dawnych rozliczeń majątkowych.

To jednak nie oznacza, że trzeba godzić się z każdą decyzją. W opisanej sytuacji realne znaczenie może mieć wniosek o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, zwłaszcza gdy można wykazać rażące naruszenie obowiązków rodzinnych, trudną sytuację życiową albo szczególny kontekst darowizny i opieki nad rodzicem.

FAQ

Czy dziecko, które nic nie dostało od rodziców, zawsze musi dopłacać do DPS?

Nie. Może zostać objęte obowiązkiem, ale nie zawsze i nie w każdej wysokości. Organ musi zbadać sytuację dochodową oraz przesłanki do zwolnienia z opłaty.

Czy darowizna domu dla siostry oznacza, że tylko ona powinna płacić?

Nie wynika to automatycznie z ustawy. Darowizna może jednak być ważnym argumentem w postępowaniu, zwłaszcza jeśli wiązała się z przejęciem obowiązków opiekuńczych.

Na jaki przepis najlepiej powołać się przy złych relacjach z rodzicem?

Najczęściej na art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, czyli na rażące naruszenie obowiązków rodzinnych przez osobę kierowaną do DPS lub mieszkańca domu.

Czy brak kontaktu z rodzicem wystarczy do zwolnienia z opłaty?

Zwykle nie. Sam brak kontaktu to za mało. Trzeba wykazać szersze okoliczności, np. zaniedbania, przemoc, niepłacenie alimentów albo inne ciężkie naruszenia obowiązków rodzinnych.

Ile jest czasu na odwołanie od decyzji o opłacie za DPS?

Co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593

2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – Dz.U. z 2024 r. poz. 572.

3. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, omówienie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.