Kto płaci za pobyt w DPS osoby z niepełnosprawnością?

Kto jest zobowiązany do opłaty za pobyt w DPS?

Podstawą jest art. 61 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

• mieszkaniec domu,
• małżonek, zstępni przed wstępnymi,
• gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osoby z drugiej grupy oraz gmina nie płacą, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność samodzielnie.

Kluczowe jest więc to, że ustawa wymienia zamknięty katalog osób, które mogą zostać obciążone opłatą. Są to: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki) oraz wstępni (rodzice, dziadkowie). Rodzeństwo, siostrzeńcy, siostrzenice, bratanice, bratankowie czy kuzyni nie są wskazani w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a więc co do zasady nie można nałożyć na nich obowiązku dopłaty do DPS.

W opisanej sytuacji oznacza to, że ani Pani jako siostrzenica, ani Pani mama jako siostra osoby kierowanej do DPS nie należą do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Ile płaci sam mieszkaniec DPS?

Zasady odpłatności określa art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Mieszkaniec domu pomocy społecznej wnosi opłatę nie więcej niż 70% swojego dochodu.

Jeżeli więc osoba kierowana do DPS otrzymuje rentę albo emeryturę, dom pomocy społecznej nie może pobrać od niej więcej niż 70% tego dochodu. Pozostała część dochodu pozostaje do jej dyspozycji.

Przykładowo, przy dochodzie 2100 zł maksymalna odpłatność mieszkańca wynosi 1470 zł miesięcznie. Jeżeli średni miesięczny koszt utrzymania w konkretnym DPS jest wyższy, różnica musi zostać pokryta przez osoby zobowiązane z ustawy albo przez gminę.

Warto pamiętać, że liczy się średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w danym domu pomocy społecznej, ustalany i ogłaszany na podstawie art. 60 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Koszt ten bywa istotnie różny w zależności od domu i powiatu.

Kiedy płaci małżonek, dzieci albo rodzice?

Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, małżonek, zstępni i wstępni wnoszą opłatę zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ale tylko wtedy, gdy spełnione są ustawowe warunki dochodowe.

Obecnie ustawa przewiduje, że obowiązek ten dotyczy:

• osoby samotnie gospodarującej – jeżeli jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej,
• osoby w rodzinie – jeżeli dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Po wniesieniu opłaty tej osobie musi jednak pozostać co najmniej odpowiednio 300% właściwego kryterium dochodowego. Podstawę stanowi tu wprost art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy o pomocy społecznej.

Kryteria dochodowe w pomocy społecznej wynikają z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i są zmieniane rozporządzeniem Rady Ministrów. Dlatego przy każdej konkretnej sprawie trzeba sprawdzić aktualne kwoty obowiązujące w dniu prowadzenia postępowania.

Jeżeli chcesz szerzej sprawdzić kwestie dotyczące opieki nad osobą niesamodzielną, zobacz także: ubezwłasnowolnienie i DPS przy demencji – co może zrobić rodzina.

Czy siostra albo siostrzenica osoby niepełnosprawnej musi dopłacać do DPS?

Nie. Siostra osoby kierowanej do DPS ani jej siostrzenica nie zostały wymienione w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ nie ma więc podstawy prawnej, aby obciążyć je odpłatnością wyłącznie z racji więzi rodzinnej.

W opisanym stanie faktycznym, skoro osoba wymagająca umieszczenia w DPS:

• nie ma małżonka,
• nie ma dzieci,
• a Pani mama jest jej siostrą, nie zaś wstępną,

to po wykorzystaniu odpłatności z dochodu samej mieszkanki, brakującą część kosztów co do zasady powinna pokryć gmina, z której osoba została skierowana do DPS – zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.

Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby istniał małżonek, dzieci, wnuki albo rodzice spełniający warunki do ponoszenia opłaty. Sam fakt, że przez lata opiekę sprawowała siostra lub dalsza rodzina, nie tworzy automatycznie obowiązku finansowania pobytu w DPS.

Jak wygląda procedura ustalania odpłatności?

Skierowanie do domu pomocy społecznej i ustalenie odpłatności następuje w trybie administracyjnym. Zastosowanie mają przede wszystkim przepisy art. 54, art. 59, art. 60, art. 61 oraz art. 103 ustawy o pomocy społecznej, a proceduralnie również ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

W praktyce wygląda to zwykle tak:

1. ośrodek pomocy społecznej przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy,
2. ustala sytuację zdrowotną, osobistą i dochodową osoby wymagającej całodobowej opieki,
3. wydawana jest decyzja o skierowaniu do DPS, a następnie decyzja ustalająca odpłatność,
4. organ bada również sytuację osób z kręgu wymienionego w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Jeżeli osoba nie jest w stanie wyrazić woli albo świadomie podejmować decyzji, znaczenie mogą mieć także kwestie przedstawicielstwa, opieki prawnej albo ubezwłasnowolnienia. W takich przypadkach sprawa zależy od konkretnego stanu faktycznego i dokumentacji medycznej.

Zobacz również:

podpisywanie dokumentów za osobę z niepełnosprawnością intelektualną
umieszczenie nieubezpieczonego brata w DPS – procedura i koszty

Czy organ może wybrać tylko jedną osobę z rodziny?

W orzecznictwie podkreśla się, że organ nie powinien arbitralnie wybierać jednej osoby spośród wszystkich potencjalnie zobowiązanych w tej samej grupie. Znaczenie ma tu m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21.09.2017 r., sygn. I SA/Wa 704/17, w którym wskazano, że postępowanie powinno obejmować wszystkie osoby należące do tego samego kręgu zobowiązanych.

Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 10.01.2019 r., sygn. II SA/Ke 759/18, zaakcentowano potrzebę uwzględniania stopnia pokrewieństwa przy rozumieniu kolejności obciążania zstępnych i wstępnych.

To ważne zwłaszcza wtedy, gdy osoba kierowana do DPS ma kilkoro dzieci albo dalszych zstępnych. Wówczas organ powinien dokładnie zbadać sytuację dochodową wszystkich osób, które realnie mogą być zobowiązane, a nie ograniczać się do najłatwiej dostępnego członka rodziny.

Kiedy dopłaca gmina?

Na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, pokrywa różnicę między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca oraz osoby zobowiązane z rodziny.

W praktyce gmina dopłaca wtedy, gdy:

• mieszkaniec nie jest w stanie pokryć pełnego kosztu z własnego dochodu,
• brak jest małżonka, zstępnych lub wstępnych zobowiązanych do opłaty, albo
• osoby te nie spełniają progów dochodowych z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

W opisanej sprawie właśnie taki mechanizm będzie co do zasady właściwy: najpierw 70% dochodu ciotki, a pozostała część – z budżetu gminy, jeżeli nie ma osób ustawowo zobowiązanych do dopłaty.

Podsumowanie

W sprawie opisanej w pytaniu ani siostra osoby z niepełnosprawnością, ani jej siostrzenica nie powinny zostać obciążone opłatą za DPS, ponieważ nie należą do katalogu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Koszt pobytu jest pokrywany najpierw z dochodu samego mieszkańca do 70%, a brakującą część – o ile nie ma małżonka, zstępnych lub wstępnych zobowiązanych do dopłaty – finansuje gmina.

FAQ

Czy rodzeństwo musi płacić za pobyt w DPS?

Nie. Rodzeństwo nie zostało wskazane w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jako osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. Powiązanym zagadnieniem jest opiekun prawny a opłaty za DPS.

Czy siostrzenica może zostać zobowiązana do dopłaty?

Co do zasady nie. Siostrzenica nie jest ani małżonkiem, ani zstępną, ani wstępną osoby kierowanej do DPS w rozumieniu art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Ile maksymalnie zabiera DPS z emerytury albo renty?

Maksymalnie 70% dochodu mieszkańca DPS – tak wynika z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Kiedy płaci gmina?

Gmina dopłaca różnicę między średnim kosztem utrzymania w DPS a wpłatami mieszkańca i osób ustawowo zobowiązanych – zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.

Czy do umieszczenia w DPS zawsze potrzebna jest zgoda osoby zainteresowanej?

Nie zawsze. Co do zasady zgoda ma znaczenie, ale w niektórych sytuacjach możliwe są szczególne tryby umieszczenia, zależne od stanu zdrowia psychicznego, zdolności do wyrażenia woli i podstaw prawnych. Taka sprawa wymaga oceny indywidualnej.

Źródła

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – tekst aktu w ISAP.

2. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21.09.2017 r., sygn. akt I SA/Wa 704/17.

3. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 10.01.2019 r., sygn. akt II SA/Ke 759/18.