Opieka nad osobą ubezwłasnowolnioną i koszty pobytu w ośrodku

Prywatny ośrodek a DPS – to nie są te same zasady

W opisanej sytuacji najważniejsze jest odróżnienie prywatnego ośrodka opiekuńczego od domu pomocy społecznej (DPS). Jeżeli mama przebywa w placówce prywatnej, to podstawą pobierania opłat jest przede wszystkim zawarta umowa cywilnoprawna. Oznacza to, że wysokość opłaty, zasady jej zmiany, wypowiedzenia albo renegocjacji zależą głównie od treści tej umowy oraz przepisów o umowach cywilnych.

Natomiast pobyt w DPS jest regulowany przez ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. To właśnie ta ustawa określa, kto kieruje do DPS, kto wydaje decyzję, kto płaci za pobyt oraz kiedy można uzyskać zwolnienie z opłat.

Dlatego odpowiedź na pytanie „co mogę zrobić?” zależy od tego, czy chodzi o dalsze utrzymanie mamy w placówce prywatnej, czy o przejście do systemu publicznego DPS.

Kiedy można umieścić osobę ubezwłasnowolnioną w DPS?

Zasady kierowania do domu pomocy społecznej wynikają przede wszystkim z art. 54 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem prawo do umieszczenia w DPS przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, jeżeli nie można jej zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

W praktyce organ pomocy społecznej bada, czy pomoc środowiskowa, usługi opiekuńcze lub wsparcie rodziny są jeszcze wystarczające. Dopiero gdy nie są, możliwe jest skierowanie do DPS.

W sprawach osoby ubezwłasnowolnionej znaczenie ma także zgoda na pobyt albo zgoda zastępcza sądu. Jeżeli osoba nie jest zdolna do świadomego wyrażenia woli albo sprzeciwia się umieszczeniu, mogą mieć zastosowanie przepisy art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, które przewidują sądowy tryb przyjęcia do domu pomocy społecznej bez wymaganej zgody w ustawowo określonych przypadkach. To właśnie dlatego sam opiekun prawny nie zawsze może skutecznie doprowadzić do umieszczenia w DPS wyłącznie własnym oświadczeniem.

Jeżeli sąd opiekuńczy odmawia albo nie wydaje zgody, trzeba ustalić dokładny powód: czy brakuje dokumentacji lekarskiej, czy problemem jest rodzaj placówki, czy też zachodzi konieczność zastosowania trybu z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Bez tej diagnozy trudno dobrać właściwy następny krok.

Kto płaci za pobyt w DPS?

Zasady odpłatności określa art. 61 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności opłatę wnosi mieszkaniec domu, a jeżeli jego dochód nie wystarcza, obciążenie może dotyczyć także małżonka, zstępnych przed wstępnymi, a następnie gminy, z której osoba została skierowana.

Jednocześnie mieszkaniec DPS płaci nie więcej niż 70% swojego dochodu — wynika to z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Pozostałe osoby nie płacą automatycznie „pełnej reszty”, bo wysokość ich udziału ustala się według zasad ustawowych i umowy zawieranej z organem gminy, z uwzględnieniem kryteriów dochodowych.

Jeżeli więc celem jest przeniesienie mamy do DPS, to po uzyskaniu skierowania i decyzji o umieszczeniu sytuacja finansowa opiekuna może być korzystniejsza niż przy prywatnej placówce. Nie oznacza to jednak, że obowiązek dopłaty zniknie zawsze całkowicie.

Zwolnienie z opłaty za DPS

Jeżeli mama zostałaby umieszczona w domu pomocy społecznej, może Pani wystąpić o częściowe albo całkowite zwolnienie z odpłatności. Podstawą jest art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zgodnie z tym przepisem osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty można zwolnić z niej częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności gdy:

• ponoszą opłaty za pobyt innych członków rodziny w DPS, ośrodku wsparcia lub innej placówce,
• występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny albo straty materialne spowodowane zdarzeniem losowym,
• małżonkowie, zstępni lub wstępni utrzymują się z jednego świadczenia albo wynagrodzenia,
• osoba zobowiązana jest w ciąży albo samotnie wychowuje dziecko,
• zachodzą inne szczególne okoliczności wskazane w art. 64 ustawy.

W opisanym stanie faktycznym szczególnie istotne mogą być: Pani niepełnosprawność, utrata możliwości pracy, pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego i wysokie stałe koszty utrzymania. To są okoliczności, które powinny zostać szczegółowo wykazane dokumentami.

Jak złożyć wniosek o zwolnienie z odpłatności za DPS?

Wniosek składa się do organu właściwego w sprawie odpłatności za DPS, najczęściej za pośrednictwem OPS lub MOPS prowadzącego sprawę. Do wniosku warto dołączyć:

• orzeczenie o stopniu niepełnosprawności,
• decyzję o świadczeniu rehabilitacyjnym lub inne dokumenty potwierdzające dochód,
• zaświadczenia o kosztach leczenia, rehabilitacji, czynszu, mediów i kredytów,
• dokumenty dotyczące kosztów pobytu mamy,
• opis sytuacji rodzinnej i zdrowotnej.

Po złożeniu wniosku organ przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy. Zasady przeprowadzania wywiadu wynikają z art. 107 ustawy o pomocy społecznej oraz z przepisów wykonawczych dotyczących rodzinnego wywiadu środowiskowego. Następnie organ wydaje decyzję administracyjną, od której przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego na podstawie art. 127 § 1 i 2 oraz art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Jeżeli organ odmówi zwolnienia albo przyzna ulgę zbyt małą, nie warto poprzestawać na samej rozmowie z pracownikiem socjalnym — trzeba pilnować formy decyzji i terminu odwołania.

Zobacz również:

ubezwłasnowolnienie i DPS przy demencji – co może zrobić rodzina

Prywatny ośrodek opiekuńczy – jakie są realne możliwości?

Jeżeli mama nadal przebywa w prywatnym ośrodku, nie można zastosować wprost art. 61 i art. 64 ustawy o pomocy społecznej do samej opłaty za tę placówkę. Tu decydują warunki umowy.

W praktyce warto sprawdzić przede wszystkim:

• kto formalnie podpisał umowę z ośrodkiem,
• czy opiekun prawny podpisał ją w imieniu podopiecznej, czy we własnym imieniu,
• czy umowa przewiduje możliwość obniżenia opłaty, czasowego odroczenia lub rozwiązania umowy,
• jakie są terminy wypowiedzenia i konsekwencje zaległości.

Jeżeli zawarła Pani umowę we własnym imieniu, odpowiedzialność kontraktowa może być szersza. Jeżeli zaś działała Pani wyłącznie jako przedstawiciel ustawowy mamy, konieczna jest analiza, z czyjego majątku opłata powinna być regulowana i czy zakres zobowiązania został prawidłowo określony w umowie.

W relacji z placówką prywatną można próbować:

• negocjować obniżenie opłaty albo czasowe rozłożenie zaległości na raty,
• ustalić tańszy wariant pobytu lub zakres usług,
• przeanalizować możliwość rozwiązania umowy i przeniesienia do innej placówki,
• sprawdzić, czy nie występują podstawy do zakwestionowania części zapisów umownych.

Tu bardzo dużo zależy od treści dokumentów, dlatego sama ogólna informacja o „braku środków” zwykle nie wystarcza.

Jakiej pomocy można żądać z OPS lub MOPS już teraz?

Nawet jeżeli mama jest w placówce prywatnej, może Pani równolegle ubiegać się o pomoc z systemu pomocy społecznej na własne potrzeby i potrzeby gospodarstwa domowego.

Podstawowy przepis to art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na zakup żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Jeżeli przekracza Pani kryterium dochodowe, nadal może mieć znaczenie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który pozwala przyznać specjalny zasiłek celowy w szczególnie uzasadnionych przypadkach. To świadczenie ma charakter uznaniowy, ale właśnie trudna sytuacja zdrowotna i życiowa może uzasadniać jego przyznanie.

Warto też pytać o:

• pomoc w formie pracy socjalnej – art. 45 ustawy o pomocy społecznej,
• usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze, jeżeli rozważany jest powrót do środowiska – art. 50 ustawy o pomocy społecznej,
• pomoc rzeczową, dożywianie lub wsparcie w opłatach mieszkaniowych, jeżeli spełnione są odrębne warunki.

Nie ma przepisu, który nakazywałby OPS pokrycie rachunku z prywatnego domu opieki tylko dlatego, że rodzina nie ma pieniędzy. Ale OPS może wesprzeć Panią w inny sposób i równolegle prowadzić sprawę o skierowanie do DPS.

Jakie dokumenty przygotować przed wizytą w OPS lub sądzie?

Dla przyspieszenia sprawy warto przygotować jeden uporządkowany zestaw dokumentów:

Co zrobić krok po kroku w opisanej sytuacji?

Najbezpieczniej działać równolegle na kilku polach:

1. Ustalić przyczynę braku zgody lub decyzji w sprawie DPS – w sądzie albo w OPS trzeba uzyskać jasną informację, czego brakuje formalnie.
2. Przeanalizować umowę z prywatnym ośrodkiem – szczególnie to, kto odpowiada za opłaty i czy możliwa jest renegocjacja.
3. Złożyć do OPS lub MOPS wniosek o pomoc – co najmniej o zasiłek celowy lub specjalny zasiłek celowy, z pełną dokumentacją dochodów i wydatków.
4. Jeżeli dojdzie do umieszczenia mamy w DPS, niezwłocznie złożyć wniosek o zwolnienie z odpłatności na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.
5. Rozważyć odwołania od niekorzystnych decyzji administracyjnych i zbadanie, czy potrzebny jest odrębny wniosek do sądu opiekuńczego.

Zobacz również:

kto płaci za DPS i co zrobić z mieszkaniem seniora

FAQ

Czy opiekun prawny musi zawsze płacić za prywatny ośrodek?

Nie zawsze. Decyduje przede wszystkim treść umowy i to, kto ją podpisał oraz w czyim imieniu. Sam status opiekuna prawnego nie oznacza automatycznie osobistej odpowiedzialności za wszystkie koszty.

Czy można zmusić prywatny ośrodek do obniżenia ceny?

Zasadniczo nie. Jeżeli to placówka prywatna, wysokość opłat wynika z umowy. Można negocjować zmianę warunków, ale bez wyraźnej podstawy umownej lub prawnej nie da się jednostronnie narzucić obniżki.

Czy przy DPS można dostać całkowite zwolnienie z opłaty?

Tak, jest to możliwe na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, ale wymaga złożenia wniosku i wykazania szczególnych okoliczności. Organ ocenia każdą sprawę indywidualnie.

Czy OPS może opłacić pobyt w prywatnym domu opieki?

Co do zasady nie ma przepisu, który dawałby automatyczne prawo do finansowania prywatnej placówki przez OPS. Możliwe są natomiast inne formy wsparcia, np. zasiłek celowy albo specjalny zasiłek celowy.

Co zrobić, gdy sąd nie wyraża zgody na DPS?

Trzeba ustalić dokładną przyczynę: brak dokumentów, niewłaściwy tryb, potrzebę zastosowania przepisów ustawy o ochronie zdrowia psychicznego albo inne braki formalne. Dopiero znając powód, można przygotować właściwy wniosek lub środek zaskarżenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593.

2. Art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

3. Art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

4. Art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

5. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.

6. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.