Babcia mieszka sama i nie chce opiekunki, czy rodzinie grozi odpowiedzialność za „brak opieki”?

Opieka nad starszym krewnym – obowiązek moralny czy prawny?

Obowiązujące przepisy nie nakładają na nikogo prawnego obowiązku opieki nad członkami rodziny – jest to przede wszystkim obowiązek moralny.

Jeżeli jednak osoba starsza wymaga całodobowej opieki, nie jest w stanie samodzielnie wykonywać podstawowych czynności, a jej samodzielne zamieszkiwanie stanowi zagrożenie dla jej życia lub zdrowia (albo dla innych osób, np. sąsiadów), można rozważyć przymusowe umieszczenie jej w domu pomocy społecznej (DPS). Takie działanie jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach.

Kiedy możliwe jest przymusowe umieszczenie w domu pomocy społecznej?

Jeśli babcia nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, ale wymaga całodobowej opieki, odpowiednie instytucje – np. ośrodek pomocy społecznej lub szpital psychiatryczny – mogą złożyć wniosek o jej umieszczenie w domu pomocy społecznej.

Co mówi ustawa o pomocy społecznej

Zgodnie z art. 54 ustawy o pomocy społecznej:

1. Osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

2. Osobę taką kieruje się do odpowiedniego DPS, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca jej zamieszkania, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego.

3. W przypadkach, gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w DPS lub wycofują zgodę po przyjęciu, ośrodek pomocy społecznej lub dom pomocy społecznej są zobowiązane zawiadomić o tym sąd, a gdy osoba nie ma opiekuna – prokuratora. (…)

Gdy starsza osoba odmawia pomocy – możliwa decyzja sądu

Zgodnie z art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego:

1. Jeżeli osoba wymagająca opieki lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie do domu pomocy społecznej, a brak tej opieki zagraża jej życiu, organ pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przyjęcie bez zgody.

2. Z wnioskiem takim może wystąpić także kierownik szpitala psychiatrycznego, jeżeli osoba po leczeniu nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania, wymaga stałej opieki i pielęgnacji, ale nie wymaga już dalszego leczenia w szpitalu.

3. Jeżeli osoba nie jest zdolna do wyrażenia zgody ze względu na stan psychiczny, o skierowaniu do DPS orzeka sąd opiekuńczy.

Jak działać w praktyce – krok po kroku

W takich przypadkach to sąd decyduje o przymusowym skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej, na wniosek ośrodka pomocy społecznej lub dyrektora szpitala psychiatrycznego.

Jeśli więc stan zdrowia babci będzie się pogarszał, a jej bezpieczeństwo będzie zagrożone, warto rozważyć złożenie takiego wniosku do sądu rejonowego właściwego dla miejsca jej zamieszkania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593
2. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - Dz.U. 1994 nr 111 poz. 535
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557
4. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59