Rozwiązanie umowy a zasiłek dla bezrobotnych i świadectwo pracy

Porozumienie stron przy wypowiedzeniu umowy

Kluczowe jest odróżnienie dwóch sytuacji. Pierwsza to zwykłe wypowiedzenie umowy przez pracodawcę, po którym pracownik pozostaje w okresie wypowiedzenia, nawet jeśli zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia pracy. Druga to zawarcie dodatkowego porozumienia, na mocy którego strony uzgadniają wcześniejszą datę zakończenia stosunku pracy.

Zgodnie z art. 30 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, umowa o pracę rozwiązuje się odpowiednio na mocy porozumienia stron albo przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Jeżeli więc po wręczeniu wypowiedzenia strony podpisują odrębne uzgodnienie co do wcześniejszego zakończenia zatrudnienia, w praktyce dochodzi do rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron z datą określoną w tym porozumieniu.

To oznacza, że sam fakt, iż pierwotnie wypowiedzenie złożył pracodawca z przyczyn ekonomicznych, nie zawsze wystarcza do przyjęcia, że końcowy tryb rozwiązania stosunku pracy pozostał „wypowiedzeniem przez pracodawcę”. Decydujące znaczenie ma treść podpisanego dokumentu oraz to, czy rzeczywiście doszło do zgodnego ustalenia nowej daty rozwiązania umowy.

Jeżeli więc pracownica z własnej inicjatywy poprosiła o skrócenie okresu wypowiedzenia, a pracodawca zgodził się pod warunkiem podpisania porozumienia, wpis „rozwiązanie umowy za porozumieniem stron” w świadectwie pracy może być prawidłowy.

Czy taki zapis w świadectwie pracy blokuje zasiłek dla bezrobotnych?

Nie zawsze blokuje zasiłek całkowicie, ale bardzo często powoduje odroczenie prawa do świadczenia. Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, prawo do zasiłku nie przysługuje bezrobotnemu przez okres 90 dni od dnia zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy, jeżeli w okresie 6 miesięcy przed rejestracją spowodował rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego za wypowiedzeniem albo na mocy porozumienia stron.

Od tej zasady ustawa przewiduje ważne wyjątki. Ten sam przepis wskazuje, że 90-dniowa karencja nie obowiązuje, jeżeli porozumienie stron nastąpiło z powodu upadłości, likwidacji pracodawcy, zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy albo zmiany miejsca zamieszkania przez pracownika.

W praktyce oznacza to, że jeśli porozumienie rzeczywiście zostało zawarte wyłącznie dlatego, że pracownik znalazł nową pracę i chciał odejść wcześniej, urząd pracy najczęściej zastosuje 90-dniową karencję. Jeżeli jednak z dokumentów jasno wynika, że wcześniejsze rozwiązanie było elementem redukcji zatrudnienia po stronie pracodawcy, sprawa może wymagać dokładniejszej analizy dokumentów.

Znaczenie ma więc nie tylko sam wpis „za porozumieniem stron”, ale również rzeczywista przyczyna zawarcia porozumienia oraz dokumenty, którymi dysponuje urząd pracy. Przy ocenie prawa do zasiłku urząd bada konkretny stan faktyczny, a nie wyłącznie nazwę trybu rozwiązania umowy.

Kiedy świadectwo pracy można sprostować?

Świadectwo pracy musi zawierać prawidłowe informacje dotyczące trybu i podstawy prawnej rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy – wynika to z art. 97 § 2 ustawy – Kodeks pracy oraz z rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 grudnia 2016 r. w sprawie świadectwa pracy.

Jeżeli wpis jest niezgodny z rzeczywistym sposobem rozwiązania umowy, pracownik może żądać sprostowania. Zgodnie z art. 97 § 2¹ ustawy – Kodeks pracy wniosek do pracodawcy składa się w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie 14 dni od otrzymania świadectwa pracy. Jeżeli pracodawca odmówi, pracownik może – zgodnie z art. 97 § 2² ustawy – Kodeks pracy – wystąpić z żądaniem sprostowania do sądu pracy w terminie 14 dni od zawiadomienia o odmowie.

Nie wystarczy jednak samo przekonanie pracownika, że wpis jest dla niego niekorzystny. Trzeba wykazać, że jest on nieprawidłowy. Jeżeli dokument podpisany przez obie strony rzeczywiście przewidywał rozwiązanie umowy na mocy porozumienia stron, to żądanie sprostowania może okazać się bezskuteczne.

Inaczej byłoby wtedy, gdyby pracodawca wpisał „porozumienie stron”, mimo że nie doszło do podpisania takiego porozumienia, a strony jedynie uzgodniły techniczne skrócenie okresu wypowiedzenia bez zmiany trybu rozwiązania. W takiej sytuacji podstawa do sprostowania może istnieć.

Co odróżnia porozumienie od skrócenia okresu wypowiedzenia?

To częsty problem praktyczny. Jeżeli strony tylko uzgodniły, że pracownik nie będzie już świadczył pracy do końca okresu wypowiedzenia, ale sama data rozwiązania umowy nie została zmieniona, nadal mamy do czynienia z rozwiązaniem umowy za wypowiedzeniem.

Natomiast jeżeli strony uzgodniły nową, wcześniejszą datę ustania stosunku pracy, zwykle oznacza to rozwiązanie umowy na mocy porozumienia stron. Takie porozumienie nie musi mieć rozbudowanej formy, ale z jego treści powinno jasno wynikać, że obie strony zgodnie postanowiły rozwiązać umowę w określonym dniu.

W niektórych przypadkach pojawia się też art. 36 § 6 ustawy – Kodeks pracy, zgodnie z którym po dokonaniu wypowiedzenia przez jedną ze stron strony mogą ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy; ustalenie takie nie zmienia trybu rozwiązania umowy. Ten przepis bywa kluczowy, ale jego zastosowanie zależy od treści dokumentu. Jeżeli strony tylko „ustalają wcześniejszy termin rozwiązania umowy po wypowiedzeniu”, nie musi to oznaczać porozumienia stron jako odrębnego trybu. Jeżeli jednak dokument został sformułowany jako klasyczne porozumienie rozwiązujące umowę, ocena może być inna.

Właśnie dlatego w takich sprawach trzeba przeczytać dokładne brzmienie podpisanego dokumentu, a nie opierać się wyłącznie na jego tytule. Jeden zapis może utrzymać tryb wypowiedzenia, a inny faktycznie go zmienić.

Co zrobić po odmowie zasiłku przez urząd pracy?

Jeżeli urząd pracy odmówił prawa do zasiłku albo przyznał je dopiero po okresie karencji, trzeba najpierw sprawdzić treść decyzji i jej uzasadnienie. Decyzja powinna wskazywać podstawę prawną, najczęściej art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Jeżeli problemem jest nieprawidłowe świadectwo pracy, najpierw warto wykorzystać procedurę jego sprostowania. Jeżeli natomiast świadectwo jest formalnie zgodne z podpisanymi dokumentami, ale urząd błędnie ocenił, że nie zachodzi wyjątek dotyczący przyczyn leżących po stronie pracodawcy, trzeba rozważyć zaskarżenie decyzji urzędu pracy według pouczenia zawartego w decyzji.

W sprawach o zasiłek dla bezrobotnych bardzo duże znaczenie mają: wypowiedzenie, porozumienie, korespondencja z pracodawcą, dokumenty dotyczące redukcji etatów oraz treść świadectwa pracy. Bez analizy tych dokumentów nie da się bezpiecznie przesądzić wyniku sprawy.

Kiedy roszczenie o zmianę zapisu ma sens?

Roszczenie o sprostowanie świadectwa pracy ma sens przede wszystkim wtedy, gdy:

• pracownik w ogóle nie podpisał porozumienia rozwiązującego umowę,
• dokument podpisany przez strony nie zmieniał trybu rozwiązania umowy, a jedynie wcześniejszy termin jej zakończenia w rozumieniu art. 36 § 6 ustawy – Kodeks pracy,
• pracodawca błędnie oznaczył podstawę prawną lub tryb rozwiązania stosunku pracy,
• treść dokumentów jest sprzeczna i wymaga wyjaśnienia przed sądem pracy.

Jeżeli jednak pracownik podpisał jednoznaczne porozumienie rozwiązujące umowę i dokument nie pozostawia wątpliwości co do trybu, samo to, że wpis uniemożliwia natychmiastowe pobieranie zasiłku, nie daje jeszcze podstaw do jego zmiany.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, co dokładnie wynika z podpisanego dokumentu. Jeżeli było to klasyczne porozumienie rozwiązujące umowę, wpis w świadectwie pracy może być prawidłowy, a urząd pracy mógł zasadnie zastosować art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Jeżeli natomiast dokument tylko ustalał wcześniejszy termin rozwiązania umowy po dokonanym wypowiedzeniu, bez zmiany trybu, można rozważyć wniosek o sprostowanie świadectwa pracy na podstawie art. 97 § 2¹ ustawy – Kodeks pracy. W praktyce o wszystkim przesądza dokładna treść dokumentów, a nie sama nazwa czynności.

W kontekście dokumentów po ustaniu zatrudnienia warto pamiętać także o możliwości żądania sprostowanie świadectwa, jeśli pracodawca wpisał nieprawidłowy tryb rozwiązania umowy albo inną błędną informację.

FAQ

Czy porozumienie stron zawsze odbiera zasiłek dla bezrobotnych?

Nie. Najczęściej powoduje 90-dniową karencję na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ale są wyjątki, m.in. gdy porozumienie nastąpiło z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Ile jest czasu na sprostowanie świadectwa pracy?

14 dni od otrzymania świadectwa pracy na wniosek do pracodawcy oraz 14 dni na pozew do sądu pracy od dnia odmowy sprostowania – zgodnie z art. 97 § 2¹ i § 2² ustawy – Kodeks pracy.

Czy samo skrócenie okresu wypowiedzenia zmienia tryb rozwiązania umowy?

Nie zawsze. Jeżeli strony działają na podstawie art. 36 § 6 ustawy – Kodeks pracy, mogą ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy bez zmiany trybu. O wyniku decyduje treść podpisanego dokumentu.

Czy urząd pracy bada tylko świadectwo pracy?

Nie powinien. Znaczenie mają także inne dokumenty, np. wypowiedzenie, porozumienie oraz dokumenty potwierdzające redukcję zatrudnienia. W sprawach spornych stan faktyczny trzeba oceniać całościowo.

Czy po podpisaniu porozumienia zawsze nie da się już nic zrobić?

Nie zawsze, ale możliwości zależą od treści dokumentu i okoliczności podpisania. Jeżeli dokument był niejednoznaczny albo pracodawca błędnie wpisał tryb rozwiązania, można rozważyć sprostowanie świadectwa pracy lub spór z decyzją urzędu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – ISAP

3. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 grudnia 2016 r. w sprawie świadectwa pracy – ISAP