Pełnomocnictwo do odrzucenia spadku

Termin na odrzucenie spadku

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku należy złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku. Wynika to z art. 1015 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

W praktyce przy dziedziczeniu ustawowym termin dla dalszego spadkobiercy zwykle zaczyna biec od chwili, gdy dowiedział się, że osoby dziedziczące przed nim odrzuciły spadek. Jeżeli więc matka oraz jej rodzeństwo odrzucili spadek po babci, termin dla wnuczki najczęściej liczy się od dnia, w którym dowiedziała się o swoim powołaniu do spadku wskutek tych odrzuceń. Każdorazowo trzeba jednak ustalić konkretną datę uzyskania tej wiedzy, bo od niej zależy bezpieczeństwo całej procedury.

Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia w terminie, zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Nie jest to już proste przyjęcie spadku, ale nadal może oznaczać konieczność kontaktu z wierzycielami, sporządzenia wykazu albo spisu inwentarza i obrony przed roszczeniami.

Odrzucenie spadku przez pełnomocnika

Spadkobierca nie musi osobiście stawiać się u notariusza albo w sądzie w Polsce. Może złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku przez pełnomocnika. Podstawą jest art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo przed notariuszem, a pełnomocnictwo do złożenia takiego oświadczenia powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.

Pełnomocnictwo do odrzucenia spadku powinno być precyzyjne. Najbezpieczniej wskazać w nim: dane mocodawcy, dane pełnomocnika, dane spadkodawcy, datę śmierci spadkodawcy, ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy, tytuł powołania do spadku oraz wyraźne upoważnienie do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po konkretnej osobie.

Jeżeli osoba mieszkająca za granicą udziela pełnomocnictwa, może zrobić to np. przed polskim konsulem albo przed zagranicznym notariuszem. Dokument sporządzony za granicą może wymagać apostille albo legalizacji oraz tłumaczenia przysięgłego na język polski – zależy to od państwa, w którym dokument został sporządzony, i od tego, jaki organ będzie go oceniał.

Pełnomocnictwo procesowe a pełnomocnictwo do odrzucenia spadku

Trzeba odróżnić dwa rodzaje pełnomocnictw. Pełnomocnictwo procesowe służy do prowadzenia sprawy sądowej, np. złożenia wniosku i udziału w postępowaniu. Zasady reprezentacji w postępowaniu cywilnym wynikają z art. 87 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Pełnomocnikiem procesowym może być m.in. adwokat, radca prawny, rodzic, małżonek, rodzeństwo albo zstępny strony, jeżeli spełnione są warunki wskazane w tym przepisie.

Innym dokumentem jest pełnomocnictwo materialnoprawne do złożenia samego oświadczenia o odrzuceniu spadku. To pełnomocnictwo musi spełniać wymagania art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego, czyli musi być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym. W praktyce pełnomocnik, który ma zarówno prowadzić sprawę w sądzie, jak i złożyć oświadczenie spadkowe, powinien otrzymać odpowiednio przygotowany dokument albo dwa odrębne pełnomocnictwa.

Co z małoletnimi dziećmi po odrzuceniu spadku przez rodzica?

Jeżeli rodzic odrzuca spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Wynika to z art. 1020 Kodeksu cywilnego. W konsekwencji do dziedziczenia mogą zostać powołane jego dzieci, także małoletnie. Dlatego w sprawach zadłużonego spadku trzeba zaplanować nie tylko odrzucenie spadku przez rodzica, lecz także dalsze kroki dotyczące dzieci.

Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Co do zasady czynności przekraczające zwykły zarząd majątkiem dziecka wymagają zezwolenia sądu opiekuńczego, zgodnie z art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego było przez lata traktowane właśnie jako taka czynność.

Od 15 listopada 2023 r. obowiązuje jednak ważne ułatwienie. Zgodnie z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zezwolenie sądu opiekuńczego nie jest wymagane, jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, a odrzucenie spadku w imieniu dziecka następuje za zgodą drugiego z rodziców, któremu przysługuje władza rodzicielska, albo jest dokonywane wspólnie przez oboje rodziców. Przepis ten ma zastosowanie w typowych sytuacjach, gdy rodzic odrzuca zadłużony spadek, a następnie trzeba odrzucić go również za małoletnie dziecko.

Jeżeli nie ma zgody drugiego rodzica, drugi rodzic nie ma pełnej władzy rodzicielskiej, istnieje spór między rodzicami albo sytuacja rodzinna jest nietypowa, konieczna może być zgoda sądu. Wtedy trzeba złożyć wniosek o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka na podstawie art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 583 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy termin dla dziecka można bezpiecznie zachować?

Termin dla dziecka również wynosi 6 miesięcy i wynika z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego. Najczęściej zaczyna biec od chwili, gdy przedstawiciel ustawowy dziecka dowiedział się, że dziecko zostało powołane do spadku – w praktyce zwykle po odrzuceniu spadku przez rodzica.

Aktualnie przepisy lepiej chronią spadkobierców przed upływem terminu z powodu długości postępowania sądowego. Zgodnie z art. 1015 § 1(1) Kodeksu cywilnego do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Jeżeli natomiast złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie, zgodnie z art. 1015 § 1(2) Kodeksu cywilnego.

Nie oznacza to, że można czekać do ostatniej chwili. W sprawach z małoletnimi dziećmi najlepiej równolegle przygotować dokumenty dotyczące spadkodawcy, akty stanu cywilnego, dowody zadłużenia oraz projekt oświadczenia albo pełnomocnictwa.

Gdzie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed sądem albo przed notariuszem. Wynika to z art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego. Oświadczenie może zostać złożone ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. W praktyce najszybszą drogą często jest akt notarialny, o ile sprawa nie wymaga wcześniejszego rozstrzygnięcia sądu w sprawie dziecka.

Jeżeli oświadczenie składa pełnomocnik, powinien przedstawić pełnomocnictwo spełniające wymagania art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego. Notariusz albo sąd może też wymagać dokumentów potwierdzających pokrewieństwo i zgon spadkodawcy, np. odpisu aktu zgonu, odpisów aktów urodzenia albo małżeństwa oraz informacji o wcześniejszych odrzuceniach spadku.

Co powinno zawierać pełnomocnictwo?

Pełnomocnictwo do odrzucenia spadku powinno być możliwie jednoznaczne. Warto zamieścić w nim co najmniej:

• dane mocodawcy i pełnomocnika, w tym numery PESEL, jeżeli są dostępne,
• oznaczenie spadkodawcy: imię, nazwisko, data śmierci i ostatnie miejsce zamieszkania,
• wyraźne upoważnienie do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po wskazanym spadkodawcy,
• upoważnienie do odbioru dokumentów i składania wymaganych wniosków, jeżeli pełnomocnik ma prowadzić sprawę szerzej,
• podpis mocodawcy poświadczony urzędowo.

Jeżeli pełnomocnictwo ma obejmować także sprawy dzieci, trzeba szczególnie ostrożnie określić zakres umocowania. Rodzic może działać jako przedstawiciel ustawowy dziecka, ale tylko w granicach wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli w konkretnej sprawie wymagana jest zgoda sądu, samo pełnomocnictwo nie zastępuje postanowienia sądu.

FAQ

Czy mogę odrzucić spadek przez pełnomocnika?

Tak. Pozwala na to art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego. Pełnomocnictwo musi być pisemne, z podpisem urzędowo poświadczonym, i powinno wyraźnie obejmować odrzucenie spadku po konkretnej osobie.

Czy mieszkając za granicą, muszę przyjechać do Polski?

Nie zawsze. Można udzielić pełnomocnictwa osobie w Polsce. Dokument sporządzony za granicą może jednak wymagać apostille albo legalizacji oraz tłumaczenia przysięgłego, dlatego warto wcześniej ustalić wymagania notariusza albo sądu.

Czy po moim odrzuceniu spadku długi przejdą na dzieci?

Dzieci mogą zostać powołane do spadku, ponieważ zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który odrzucił spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Dlatego trzeba rozważyć odrzucenie spadku także w imieniu małoletnich dzieci.

Czy zawsze trzeba mieć zgodę sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka?

Nie zawsze. Od 15 listopada 2023 r. art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala w typowych sytuacjach odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu, jeżeli dziecko dziedziczy wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica i drugi rodzic z władzą rodzicielską wyraża zgodę albo rodzice działają wspólnie.

Co się stanie, jeżeli nie złożę oświadczenia w terminie?

Zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona, ale nie oznacza to braku obowiązków ani braku ryzyka sporu z wierzycielami.

Czy złożenie wniosku do sądu chroni termin?

Tak, w zakresie wskazanym w art. 1015 § 1(1) Kodeksu cywilnego do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Jeżeli potrzebna jest zgoda sądu, art. 1015 § 1(2) Kodeksu cywilnego przewiduje zawieszenie biegu terminu na czas tego postępowania.

Źródła

• Art. 98 § 1, art. 101 § 3 i § 4 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 1015 § 1, § 1(1), § 1(2) i § 2, art. 1018 § 1–3 oraz art. 1020 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 87 § 1 i art. 583 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.