Konsekwencje wycięcia drzew sąsiada

Do kogo należały wycięte drzewa?

Podstawowe znaczenie ma ustalenie, na czyim gruncie faktycznie rosły drzewa. Zgodnie z art. 47 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych, a zgodnie z art. 48 Kodeksu cywilnego do części składowych gruntu należą w szczególności drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Jeżeli więc drzewa rosły na działce sąsiada, co do zasady były jego własnością.

Nie przesądza tego samo przekonanie osób dokonujących wycinki ani ustna informacja leśniczego. W sporze cywilnym kluczowe będą dokumenty geodezyjne, mapa ewidencyjna, protokół graniczny, opinia geodety, dokumenty związane z asygnatą oraz zeznania osób, które wskazywały przebieg granicy.

Jeżeli problem dotyczy drzew rosnących blisko granicy, warto porównać swoją sytuację z innymi sprawami sąsiedzkimi, np. dotyczącymi sadzenia drzew przy granicy albo sporu o wycięcie starego drzewa na granicy.

Czy sąsiad może żądać odszkodowania?

Tak, sąsiad może żądać odszkodowania, jeżeli wykaże szkodę, jej wysokość oraz związek przyczynowy między wycinką a szkodą. Podstawą odpowiedzialności jest przede wszystkim art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Odpowiedzialność z art. 415 Kodeksu cywilnego wymaga wykazania winy. Wina może polegać nie tylko na działaniu umyślnym, ale także na niedbalstwie, czyli braku należytej staranności. W praktyce sąd będzie oceniał, czy przed wycinką rozsądnie sprawdzono granice działki i własność drzew, czy istniały dokumenty potwierdzające przebieg granicy, czy była decyzja albo zgłoszenie wymagane przez przepisy oraz czy osoby wycinające mogły realnie polegać na informacji leśniczego.

W sprawach dotyczących wyrębu drzewa na cudzym gruncie znaczenie może mieć również art. 290 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że do naprawienia szkody wyrządzonej przez wyrąb drzewa albo krzewu na cudzym gruncie stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku naprawienia szkody przy kradzieży drzewa z lasu. Zgodnie z art. 290 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie o naprawienie takiej szkody przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia wyrębu drzewa albo krzewu.

W opisanej sytuacji fakt, że leśniczy przyznał się do pomyłki, jest bardzo ważny dowodowo. Nie oznacza jednak automatycznie, że sąsiad nie ma żadnych roszczeń wobec osób, które fizycznie lub organizacyjnie doprowadziły do wycinki. Może natomiast otwierać drogę do roszczenia regresowego wobec osoby, która wprowadziła w błąd, jeżeli zostanie wykazane, że to jej działanie było przyczyną szkody.

Jakie dowody warto zebrać?

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Sąsiad powinien więc wykazać swoją własność, fakt wycinki, wysokość szkody i związek przyczynowy. Osoby, które wycięły drzewa, powinny natomiast zabezpieczyć dowody potwierdzające brak winy albo przynajmniej dochowanie należytej staranności.

Jak ustala się wysokość odszkodowania?

Zakres naprawienia szkody wynika z art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania albo zaniechania, z którego szkoda wynikła. Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono.

W praktyce odszkodowanie może obejmować przede wszystkim wartość wyciętych drzew, koszt uprzątnięcia terenu, koszt nasadzeń zastępczych albo przywrócenia stanu możliwie zbliżonego do poprzedniego. Utracone korzyści są możliwe tylko wtedy, gdy sąsiad wykaże je konkretnie, a nie hipotetycznie. Samo twierdzenie, że drzewa poprawiały wygląd działki albo dawały cień, zwykle nie wystarczy do wykazania utraconych korzyści w rozumieniu art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 363 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia cen istniejących w innej chwili. Oznacza to, że co do zasady sąd bierze pod uwagę ceny aktualne na moment ustalania odszkodowania, a nie automatycznie ceny z dnia wycinki sprzed dwóch lat.

Takie rozumienie art. 363 § 2 Kodeksu cywilnego potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2010 r., sygn. akt IV CSK 78/10. Sąd Najwyższy wskazał, że ustalenie odszkodowania według cen z daty orzekania realizuje funkcję kompensacyjną odszkodowania, a odstępstwo od tej zasady jest możliwe tylko wtedy, gdy szczególne okoliczności przemawiają za inną datą wyceny.

Czy można obciążyć leśniczego albo inną osobę, która wprowadziła w błąd?

Jeżeli małżeństwo zapłaci odszkodowanie sąsiadowi, a następnie wykaże, że szkoda powstała wskutek błędnej informacji leśniczego lub innej osoby, można rozważyć roszczenie regresowe. Podstawą takiego roszczenia może być art. 415 Kodeksu cywilnego, jeżeli zachowanie tej osoby było zawinione i pozostawało w normalnym związku przyczynowym ze szkodą w rozumieniu art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli leśniczy działał jako pracownik albo funkcjonariusz określonej jednostki organizacyjnej, trzeba dodatkowo ustalić, czy odpowiedzialność nie powinna obciążać pracodawcy albo jednostki organizacyjnej na podstawie art. 430 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 430 Kodeksu cywilnego kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek, odpowiada za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej czynności.

W praktyce o powodzeniu takiego roszczenia decydują dowody: pisemne wskazanie drzew, korespondencja, notatka służbowa, protokół, świadkowie rozmów oraz dokumenty potwierdzające, że bez tej informacji do wycinki by nie doszło.

Czy grozi odpowiedzialność karna?

Odpowiedzialność karna zależy od zamiaru sprawcy. Art. 288 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny penalizuje zniszczenie, uszkodzenie albo uczynienie niezdatną do użytku cudzej rzeczy. Art. 278 § 1 Kodeksu karnego dotyczy kradzieży cudzej rzeczy ruchomej. W przypadku lasu znaczenie ma także art. 290 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym kto w celu przywłaszczenia dopuszcza się wyrębu drzewa w lesie, odpowiada jak za kradzież.

Jeżeli osoby były przekonane, że wycinają własne drzewa, miały asygnatę i uzyskały wcześniejsze zapewnienia leśniczego lub gajowego, może to przemawiać przeciwko przypisaniu im zamiaru popełnienia przestępstwa. Nie wyklucza to jednak postępowania wyjaśniającego, jeżeli sąsiad złoży zawiadomienie.

Przy mniejszej wartości drzewa w lesie może wchodzić w grę art. 120 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń, który dotyczy wyrębu drzewa w lesie w celu przywłaszczenia, gdy wartość drzewa nie przekracza ustawowego progu rozgraniczenia wykroczenia i przestępstwa, co do zasady 800 zł. Zgodnie z art. 120 § 2 Kodeksu wykroczeń w razie popełnienia tego wykroczenia orzeka się nawiązkę w wysokości podwójnej wartości wyrąbanego, skradzionego lub przywłaszczonego drzewa. Przy uszkodzeniu cudzej rzeczy o wartości nieprzekraczającej ustawowego progu znaczenie może mieć art. 124 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Czy grozi kara administracyjna za wycinkę?

Jeżeli drzewa nie rosły w lesie w rozumieniu ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, trzeba sprawdzić przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości za zgodą właściciela nieruchomości. Zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zezwolenie wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków.

Art. 83f ust. 1 ustawy o ochronie przyrody przewiduje wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia. Przykładowo zezwolenie nie jest wymagane dla drzew, których obwód pnia mierzony na wysokości 5 cm nie przekracza limitów z art. 83f ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody: 80 cm dla topoli, wierzb, klonu jesionolistnego i klonu srebrzystego, 65 cm dla kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej i platanu klonolistnego oraz 50 cm dla pozostałych gatunków drzew. Art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy o ochronie przyrody dotyczy drzew i krzewów usuwanych z nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej, ale przy większych drzewach może być konieczne zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa zgodnie z art. 83f ust. 4 ustawy o ochronie przyrody.

Jeżeli drzewa rosły w lesie, art. 83f ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody wyłącza stosowanie zezwolenia dla drzew i krzewów na plantacjach lub w lasach w rozumieniu ustawy o lasach. Wtedy znaczenie mają przepisy o gospodarce leśnej oraz dokumenty takie jak asygnata, plan urządzenia lasu albo uproszczony plan urządzenia lasu, zależnie od statusu gruntu.

Za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia lub bez zgody posiadacza nieruchomości organ może wymierzyć administracyjną karę pieniężną na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzewa albo krzewu bez wymaganego zezwolenia albo zgody posiadacza nieruchomości jest ustalana co do zasady w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa albo krzewu.

Co zrobić po ujawnieniu pomyłki?

Najpierw warto ustalić fakty i nie deklarować zapłaty bez dokumentów. Należy poprosić sąsiada o pisemne przedstawienie roszczeń, wskazanie podstawy wyliczenia i dowodów własności. Równolegle warto zabezpieczyć dokumenty z nadleśnictwa, zdjęcia, dane świadków i mapy.

Jeżeli kwota jest znaczna, dobrym rozwiązaniem jest pisemna odpowiedź, w której nie kwestionuje się samego dialogu, ale żąda się udokumentowania roszczenia i wskazuje okoliczności wyłączające albo ograniczające winę. Jeżeli sąsiad grozi pozwem, można zaproponować wspólną wycenę biegłego albo mediację.

Jeżeli zostanie potwierdzone, że pomyłka wynikała z działania leśniczego, gajowego, wykonawcy albo geodety, trzeba rozważyć wezwanie tej osoby lub jej pracodawcy do udziału w rozmowach albo przynajmniej zabezpieczyć dowody na potrzeby przyszłego roszczenia regresowego.

FAQ

Podsumowanie

Wycięcie drzew sąsiada przez pomyłkę nie jest sytuacją prostą prawnie. Sąsiad może dochodzić odszkodowania, ale musi wykazać szkodę, jej wysokość i podstawę odpowiedzialności. Osoby, które dokonały wycinki, powinny wykazywać brak winy, dochowanie należytej staranności oraz fakt działania w zaufaniu do informacji leśniczego lub gajowego.

Równolegle trzeba sprawdzić, czy sprawa dotyczy lasu, czy gruntu nieleśnego, bo od tego zależą obowiązki administracyjne. W wielu sprawach ostateczne znaczenie mają opinia geodety, dokumentacja z nadleśnictwa i opinia biegłego wyceniającego drzewa.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880.
3. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach - Dz.U. 1991 nr 101 poz. 444.
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.
5. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń - Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2010 r., sygn. akt IV CSK 78/10.