Skarga kasacyjna po odrzuceniu apelacji drugiej strony

Nieskuteczne wniesienie apelacji a dalsze środki zaskarżenia

Jeżeli apelacja nie została należycie opłacona albo nie usunięto jej braków formalnych w terminie, sąd może ją odrzucić. Podstawę stanowi art. 373 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W odniesieniu do pisma dotkniętego brakami i nieuzupełnionego w terminie znaczenie ma także art. 370¹ K.p.c. oraz ogólne reguły usuwania braków pisma procesowego wynikające z art. 130 § 1 i 2 K.p.c. Konkretna podstawa odrzucenia zależy od tego, jaki brak wystąpił i na jakim etapie sprawy.

W praktyce odrzucona apelacja nie prowadzi do merytorycznej kontroli orzeczenia przez sąd II instancji w zakresie zarzutów tej strony. Taka strona jest więc w sytuacji zbliżonej do uczestnika, który skutecznej apelacji w ogóle nie wniósł.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że w żadnej sytuacji nie może ona sięgnąć po skargę kasacyjną. Trzeba sprawdzić, czy orzeczenie sądu II instancji rzeczywiście narusza jej prawa oraz czy ustawa dopuszcza w danej sprawie skargę kasacyjną.

Kiedy skarga kasacyjna jest w ogóle dopuszczalna?

Zgodnie z art. 398¹ § 1 K.p.c. od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji lub postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W postępowaniu nieprocesowym odpowiednie stosowanie przepisów o procesie wynika z art. 13 § 2 K.p.c.

W sprawach nieprocesowych trzeba dodatkowo sprawdzić art. 519¹ K.p.c. To właśnie ten przepis określa, w jakich kategoriach spraw nieprocesowych skarga kasacyjna jest dopuszczalna. W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej zastosowanie ma art. 519¹ § 4 pkt 1 K.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna przysługuje m.in. w sprawach o podział majątku wspólnego, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi co najmniej 150 000 zł.

Jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa, skarga kasacyjna będzie niedopuszczalna niezależnie od tego, kto chciałby ją wnieść. Wartość trzeba ustalić starannie, bo błędne jej oznaczenie może prowadzić do odrzucenia skargi.

Zobacz również:

postępowanie cywilne

Czy strona, której apelacja została odrzucona, może wnieść skargę kasacyjną?

W opisanym stanie faktycznym najważniejsze jest to, że sąd II instancji rozpoznał wyłącznie skuteczną apelację drugiej strony i ją oddalił albo utrzymał w mocy orzeczenie sądu I instancji. W takiej sytuacji uczestnik, którego apelacja została wcześniej odrzucona, co do zasady nie może użyć skargi kasacyjnej jako środka zastępującego utraconą apelację.

Skarga kasacyjna nie służy ponownemu otwieraniu drogi odwoławczej stronie, która nie doprowadziła do skutecznego rozpoznania apelacji. Jeżeli orzeczenie sądu II instancji nie pogorszyło jej sytuacji względem rozstrzygnięcia sądu I instancji, zwykle brak jest tzw. gravamen, czyli pokrzywdzenia orzeczeniem, a tym samym brak realnego interesu w zaskarżeniu.

Inaczej może być wtedy, gdy wskutek apelacji wniesionej przez drugą stronę sąd II instancji zmienił orzeczenie na niekorzyść uczestnika, który sam apelacji skutecznie nie wniósł. Wtedy trzeba oddzielnie ocenić, czy został on pokrzywdzony rozstrzygnięciem sądu II instancji i czy spełnione są pozostałe wymogi skargi kasacyjnej. To już zależy od konkretnego stanu faktycznego i treści sentencji orzeczenia.

Znaczenie przywrócenia terminu i opłacenia apelacji

Jeżeli problem wynikał z nieuiszczenia opłaty od apelacji w terminie, kluczowe znaczenie ma etap, na którym doszło do uchybienia. Przywrócenie terminu jest możliwe tylko wtedy, gdy strona uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy – art. 168 § 1 K.p.c. Wniosek należy zgłosić w ciągu tygodnia od ustania przyczyny uchybienia, zgodnie z art. 169 § 1 K.p.c., a równocześnie trzeba dokonać czynności procesowej, której termin dotyczył, co wynika z art. 169 § 3 K.p.c.

Jeżeli sąd prawomocnie odmówi przywrócenia terminu, a apelacja zostanie odrzucona, sytuacja procesowa tej strony istotnie się pogarsza. W praktyce najczęściej zamyka to drogę do merytorycznego kwestionowania orzeczenia sądu I instancji własnymi zarzutami.

Zobacz również:

pełnomocnictwo w sprawach cywilnych

Jak to ocenić w opisanej sprawie o podział majątku?

Jeżeli druga strona nie opłaciła apelacji w terminie, sąd nie przywrócił terminu, a apelacja została odrzucona, to sąd II instancji nie rozpoznawał jej zarzutów. Skoro następnie sąd II instancji rozpoznał wyłącznie Pani apelację i utrzymał w mocy postanowienie wstępne sądu I instancji, to sytuacja procesowa drugiego uczestnika nie uległa pogorszeniu w porównaniu z orzeczeniem pierwszoinstancyjnym.

W takim układzie dominujący w praktyce wniosek jest następujący: pełnomocnik strony, której apelacja została odrzucona i która nie została pokrzywdzona rozstrzygnięciem sądu II instancji ponad to, co wynikało już z orzeczenia sądu I instancji, co do zasady nie ma podstaw do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej tylko po to, by podważać rozstrzygnięcie, którego nie zdołał skutecznie zaskarżyć apelacją.

Trzeba jednak pamiętać, że ostateczna ocena zawsze zależy od treści konkretnego postanowienia sądu II instancji, jego zakresu oraz od tego, czy wystąpiło rzeczywiste pokrzywdzenie tej strony. Jeżeli sąd II instancji częściowo zmienił rozstrzygnięcie, analiza może wyglądać inaczej.

Wymogi formalne skargi kasacyjnej

Nawet jeżeli skarga kasacyjna byłaby co do zasady dopuszczalna, musi spełniać rygorystyczne wymagania formalne. Powinna zostać sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, chyba że zachodzi jeden z wyjątków przewidzianych w ustawie – art. 87¹ § 1 K.p.c.

Termin do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi dwa miesiące od dnia doręczenia stronie orzeczenia z uzasadnieniem – art. 398⁵ § 1 K.p.c. Wcześniej zwykle trzeba złożyć wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem w terminie tygodnia od ogłoszenia albo doręczenia sentencji, stosownie do art. 328 § 1 i art. 387 § 3 K.p.c. Jeżeli termin zostanie przekroczony, skarga podlega odrzuceniu.

Skarga kasacyjna musi też zawierać tzw. wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie – art. 398⁴ § 2 K.p.c. Samo przekonanie strony, że sąd się pomylił, nie wystarczy.

FAQ

Czy odrzucona apelacja jest traktowana tak, jakby jej nie było?

W sensie praktycznym tak – nie prowadzi do merytorycznego rozpoznania zarzutów tej strony przez sąd II instancji. Dlatego zwykle nie można potem zastąpić jej skargą kasacyjną.

Czy w sprawie o podział majątku zawsze można złożyć skargę kasacyjną?

Nie. W sprawach o podział majątku wspólnego trzeba co do zasady osiągnąć próg wartości przedmiotu zaskarżenia 150 000 zł, zgodnie z art. 519¹ § 4 pkt 1 K.p.c.

Czy pełnomocnik może sam zdecydować o wniesieniu skargi kasacyjnej?

Pełnomocnik zawodowy może ją sporządzić i wnieść tylko wtedy, gdy istnieje ku temu podstawa prawna i procesowa. Sam fakt udzielenia pełnomocnictwa nie tworzy jeszcze dopuszczalności skargi.

Czy skarga kasacyjna służy ponownemu badaniu całej sprawy?

Nie. Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i służy kontroli prawnej w granicach określonych w K.p.c., a nie ponownemu pełnemu rozpoznaniu sprawy.

Źródła

1. Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności: art. 13 § 2, art. 130 § 1 i 2, art. 168 § 1, art. 169 § 1 i 3, art. 328 § 1, art. 373 § 1, art. 387 § 3, art. 398¹ § 1, art. 398⁴ § 2, art. 398⁵ § 1, art. 519¹ § 4 pkt 1, art. 87¹ § 1.

2. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące legitymacji do wniesienia skargi kasacyjnej i znaczenia pokrzywdzenia orzeczeniem sądu II instancji, w tym m.in. wyrok SN z 24 listopada 1998 r., I CKN 282/98.

3. W sprawach o dopuszczalność skargi kasacyjnej zawsze należy dodatkowo badać aktualne brzmienie przepisów oraz treść konkretnego orzeczenia sądu II instancji.