Propozycja spotkań sponsorowanych z 16-latką a odpowiedzialność karna

Spotkania sponsorowane z nastolatką – od czego zależy odpowiedzialność karna?

Opisany problem dotyczy sytuacji, w której dorosła osoba zamieściła ogłoszenie o poszukiwaniu licealistki zainteresowanej spotkaniami sponsorowanymi, a następnie korespondowała z 16-letnią dziewczyną, proponując spotkanie i konkretną kwotę. Do spotkania ani do kontaktu seksualnego nie doszło.

W aktualnym stanie prawnym nie można odpowiedzieć wyłącznie na podstawie samego hasła „spotkania sponsorowane”. Trzeba ustalić przede wszystkim:

• czy dziewczyna rzeczywiście miała 16 lat, czy była młodsza niż 15 lat,
• czy rozmowa dotyczyła wprost obcowania płciowego albo innej czynności seksualnej,
• czy propozycja finansowa była zapłatą za seks, czy za samo spotkanie towarzyskie,
• czy strony ustaliły konkretny termin, miejsce i warunki spotkania,
• czy dorosły podjął realne działania, aby spotkanie doprowadzić do skutku.

Różnica między rozmową, przygotowaniem, usiłowaniem i dokonaniem przestępstwa ma w prawie karnym zasadnicze znaczenie. W sprawach dotyczących osób małoletnich organy ścigania analizują zwykle całą korespondencję, a nie tylko pojedyncze zdania.

Osoba poniżej 15 lat a art. 200 Kodeksu karnego

Najsurowsze konsekwencje dotyczą kontaktów seksualnych z osobą poniżej 15 lat. Zgodnie z art. 200 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15 albo dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej, albo doprowadza ją do poddania się takim czynnościom lub do ich wykonania, podlega karze pozbawienia wolności od 2 do 15 lat.

Przepis art. 200 § 1 Kodeksu karnego nie dotyczy więc każdej osoby małoletniej, lecz tylko osoby poniżej 15 lat. Jeżeli dziewczyna rzeczywiście miała 16 lat, samo jej małoletnie położenie nie wystarcza do zastosowania art. 200 § 1 Kodeksu karnego.

Trzeba jednak zachować ostrożność. Jeżeli osoba w korespondencji podała wiek 16 lat, ale faktycznie miała mniej niż 15 lat, znaczenie może mieć to, co dorosły wiedział lub co powinien był wywnioskować z rozmowy. Przy przestępstwach umyślnych istotny jest zamiar sprawcy, a błąd co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego ocenia się przez pryzmat art. 28 § 1 Kodeksu karnego. W praktyce organy ścigania badają wtedy treść profilu, zdjęcia, wypowiedzi, deklarowany wiek i reakcję dorosłego.

Szersze omówienie odpowiedzialności z art. 200 K.k. znajdziesz w materiale: kontakt seksualny z osobą 15-letnią.

Propozycja przez internet – kiedy działa art. 200a Kodeksu karnego?

Osobny przepis dotyczy kontaktów nawiązywanych przez internet lub telefon. Zgodnie z art. 200a § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialność karna grozi temu, kto w celu popełnienia określonych przestępstw seksualnych, w tym czynu z art. 200 Kodeksu karnego, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej nawiązuje kontakt z małoletnim poniżej 15 lat i zmierza do spotkania z nim, stosując wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu, wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania sytuacji albo groźbę bezprawną. Czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 3.

Z kolei art. 200a § 2 Kodeksu karnego penalizuje sytuację, w której sprawca za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej składa małoletniemu poniżej lat 15 propozycję obcowania płciowego, poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej albo udziału w produkowaniu lub utrwalaniu treści pornograficznych i zmierza do jej realizacji. Za taki czyn grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 2.

Art. 200a Kodeksu karnego dotyczy jednak małoletniego poniżej 15 lat. Jeżeli rozmówczyni miała 16 lat, przepis ten co do zasady nie będzie podstawą odpowiedzialności za samą internetową propozycję. Inaczej należałoby ocenić sytuację, gdyby odbiorczyni wiadomości miała 14 lat albo gdyby dorosły godził się na taki wiek.

W sprawach internetowych podobny problem może pojawić się przy tzw. uwiedzeniu online; zobacz także materiał: kontakt z nieletnim przez internet.

16-latka i obietnica zapłaty za seks – znaczenie art. 199 § 3 Kodeksu karnego

To, że dziewczyna ukończyła 15 lat, nie oznacza jeszcze pełnego braku ryzyka prawnego. Kluczowy może być art. 199 § 3 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialności podlega ten, kto obcuje płciowo z małoletnim albo dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej, albo doprowadza ją do poddania się takim czynnościom lub do ich wykonania, nadużywając zaufania lub udzielając w zamian korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy.

Przepis art. 199 § 3 Kodeksu karnego dotyczy małoletnich, a więc osób, które nie ukończyły 18 lat. Obejmuje zatem także 16-latkę. Kara wynika z art. 199 § 2 w związku z art. 199 § 3 Kodeksu karnego i wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Istotne jest jednak, że art. 199 § 3 Kodeksu karnego opisuje zachowania związane z obcowaniem płciowym, inną czynnością seksualną albo doprowadzeniem do takich czynności. Sama nieudana korespondencja może nie oznaczać dokonania tego przestępstwa. Może natomiast rodzić pytanie o usiłowanie, jeżeli działania sprawcy bezpośrednio zmierzały do realizacji czynu.

Usiłowanie czy tylko przygotowanie?

Zgodnie z art. 13 § 1 Kodeksu karnego odpowiada za usiłowanie ten, kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje. Na podstawie art. 14 § 1 Kodeksu karnego sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa.

Przygotowanie zostało zdefiniowane w art. 16 § 1 Kodeksu karnego. Natomiast zgodnie z art. 16 § 2 Kodeksu karnego przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. W praktyce spór w takich sprawach często dotyczy tego, czy korespondencja była jeszcze przygotowaniem, czy już bezpośrednim zmierzaniem do popełnienia przestępstwa.

Za samym przygotowaniem może przemawiać sytuacja, w której rozmowa była ogólna, nie doszło do ustalenia miejsca, czasu ani szczegółowych warunków spotkania, a strony nie podjęły realnych działań organizacyjnych. Za usiłowaniem może przemawiać natomiast ustalenie konkretnego spotkania, przyjazd na miejsce, posiadanie pieniędzy przeznaczonych na zapłatę albo inne zachowania wskazujące, że do czynności seksualnej miało dojść bezpośrednio.

Czy samo ogłoszenie „szukam licealistki” jest przestępstwem?

Samo ogłoszenie o poszukiwaniu licealistki do spotkań sponsorowanych nie musi automatycznie wypełniać znamion przestępstwa. Licealistka może mieć zarówno 15, 16, 17, jak i 18 lat, a samo określenie „spotkania sponsorowane” bywa niejednoznaczne. Nie zawsze wynika z niego wprost, że chodzi o czynności seksualne.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy z ogłoszenia lub późniejszej korespondencji jasno wynika, że dorosły szuka osoby małoletniej do odpłatnego kontaktu seksualnego. Jeżeli adresatem propozycji jest osoba poniżej 15 lat, w grę może wejść art. 200a § 2 Kodeksu karnego. Jeżeli adresatem jest osoba w wieku 15–17 lat, znaczenie może mieć art. 199 § 3 Kodeksu karnego, zwłaszcza gdy sprawa wychodzi poza ogólną rozmowę i zmierza do realnego spotkania.

Jeżeli w korespondencji pojawiła się propozycja seksu nieletniej, warto porównać propozycję seksu nieletniej.

Co zrobić, gdy policja lub prokuratura zainteresowała się sprawą?

Jeżeli osoba otrzymała wezwanie, doszło do zabezpieczenia telefonu, komputera albo przedstawienia zarzutów, najważniejsze jest ustalenie procesowego statusu: świadek, osoba podejrzana, podejrzany czy oskarżony. Od tego zależą uprawnienia i sposób działania.

Zgodnie z art. 175 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego oskarżony ma prawo składać wyjaśnienia, może odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Na podstawie art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego przepisy dotyczące oskarżonego stosuje się odpowiednio do podejrzanego. Zgodnie z art. 300 § 1 Kodeksu postępowania karnego podejrzanego przed pierwszym przesłuchaniem poucza się o jego prawach i obowiązkach.

W praktyce przed przesłuchaniem warto ustalić, jaki czyn jest przedmiotem postępowania, jaki wiek miała rozmówczyni według materiału dowodowego, czy zabezpieczono pełną korespondencję oraz czy zarzut dotyczy art. 199 § 3, art. 200, art. 200a Kodeksu karnego, czy innej kwalifikacji.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli dziewczyna miała 16 lat, a do spotkania i kontaktu seksualnego nie doszło, automatyczne przypisanie przestępstwa z art. 200 § 1 albo art. 200a Kodeksu karnego byłoby co do zasady nieprawidłowe, ponieważ przepisy te chronią osoby poniżej 15 lat. Nie oznacza to jednak, że sprawa jest zawsze bezpieczna prawnie.

W przypadku 16-latki szczególne znaczenie ma art. 199 § 3 Kodeksu karnego, który obejmuje małoletnich poniżej 18 lat i dotyczy czynności seksualnych podejmowanych w zamian za korzyść majątkową, osobistą albo jej obietnicę. Ostateczna ocena zależy od tego, czy korespondencja była jedynie niejednoznaczną rozmową, czy już bezpośrednim zmierzaniem do odpłatnego kontaktu seksualnego.

Źródła

• Art. 13 § 1, art. 14 § 1, art. 16 § 1–2, art. 28 § 1, art. 199 § 2–3, art. 200 § 1 oraz art. 200a § 1–2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 71 § 3, art. 175 § 1 oraz art. 300 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1996 r., sygn. akt V KKN 10/96 – dotyczący rozumienia czynności seksualnej i wymogu aktywności o charakterze cielesnym w kontekście przestępstw seksualnych.