Odbywanie w Polsce kary orzeczonej w Anglii

Czy skazany w Anglii może odbywać karę w Polsce?

Tak, jest to możliwe, ale nie następuje z mocy prawa i wymaga przeprowadzenia procedury międzynarodowej. Wielka Brytania nie jest już państwem członkowskim Unii Europejskiej, dlatego w sprawach takich jak przekazanie skazanego z Anglii do Polski podstawowe znaczenie ma Konwencja o przekazywaniu osób skazanych, sporządzona w Strasburgu dnia 21 marca 1983 r. oraz przepisy rozdziału 66 Kodeksu postępowania karnego, w szczególności art. 608 i następne ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

Zgodnie z art. 608 § 1 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli obywatel polski został prawomocnie skazany przez sąd państwa obcego na karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu, Minister Sprawiedliwości może wystąpić do właściwego organu tego państwa z wnioskiem o przejęcie skazanego w celu wykonania kary w Polsce.

Rodzina skazanego nie składa skutecznie formalnego wniosku zamiast organów państwa, ale może pomóc skazanemu przygotować podanie, zebrać dokumenty i zwrócić się do polskiego Ministerstwa Sprawiedliwości albo do władz penitencjarnych w Wielkiej Brytanii o uruchomienie procedury. W praktyce najważniejsza jest inicjatywa samego skazanego oraz stanowisko państwa skazania.

Warunki przekazania osoby skazanej z Anglii do Polski

Warunki przekazania określa przede wszystkim art. 3 ust. 1 Konwencji o przekazywaniu osób skazanych z 21 marca 1983 r.. Przekazanie jest dopuszczalne, jeżeli:

• skazany jest obywatelem państwa wykonania, czyli w tej sytuacji obywatelem polskim,
• wyrok sądu angielskiego jest prawomocny,
• w chwili otrzymania wniosku do odbycia pozostaje zasadniczo co najmniej 6 miesięcy kary albo kara jest nieoznaczona, chyba że państwa uzgodnią wyjątek,
• czyn, za który skazano sprawcę w Anglii, stanowiłby przestępstwo również według prawa polskiego,
• na przekazanie zgadza się państwo skazania, czyli Wielka Brytania, oraz państwo wykonania, czyli Polska,
• co do zasady zgodę wyraża także skazany.

W sprawach dotyczących narkotyków warunek podwójnej karalności zwykle jest spełniony. Przywóz, wywóz, przewóz albo wewnątrzwspólnotowy obrót środkami odurzającymi lub substancjami psychotropowymi penalizuje art. 55 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.

Jeżeli wobec skazanego wydano także decyzję o wydaleniu, deportacji albo inną decyzję skutkującą obowiązkiem opuszczenia państwa skazania, znaczenie może mieć również art. 3 Protokołu dodatkowego do Konwencji o przekazywaniu osób skazanych, sporządzonego w Strasburgu dnia 18 grudnia 1997 r.. Przepis ten przewiduje szczególne reguły przekazywania osób, które po wykonaniu kary nie mogą pozostać w państwie skazania. W takich sprawach trzeba jednak sprawdzić dokładnie podstawę decyzji władz brytyjskich i aktualne stanowisko obu państw.

Jak wygląda procedura przekazania skazanego do Polski?

Procedura ma kilka etapów. W uproszczeniu wygląda następująco:

Sąd okręgowy, do którego trafia sprawa, nie rozpoznaje jej od początku tak, jakby prowadził proces karny. Nie ustala ponownie, czy skazany popełnił czyn. Zgodnie z art. 11 ust. 1 lit. a Konwencji o przekazywaniu osób skazanych, przy przekształceniu skazania państwo wykonania jest związane ustaleniami faktycznymi wynikającymi z orzeczenia państwa skazania.

Czy polski sąd może zmniejszyć karę 10 lat?

To zależy od kwalifikacji czynu według prawa polskiego oraz od trybu wykonania kary. Konwencja przewiduje dwa mechanizmy. Zgodnie z art. 9 ust. 1 Konwencji o przekazywaniu osób skazanych z 21 marca 1983 r. państwo wykonania może:

1. wykonywać karę w dalszym ciągu, z uwzględnieniem prawa państwa wykonania, albo
2. przekształcić skazanie w orzeczenie państwa wykonania.

Przy dalszym wykonywaniu kary art. 10 ust. 1 Konwencji stanowi, że państwo wykonania jest związane rodzajem i wymiarem kary orzeczonej w państwie skazania. Jeżeli jednak rodzaj albo wymiar kary jest niezgodny z prawem państwa wykonania, art. 10 ust. 2 Konwencji pozwala dostosować karę do sankcji przewidzianej przez prawo państwa wykonania za przestępstwo tego samego rodzaju. Kara po dostosowaniu nie może zaostrzać sytuacji skazanego.

W opisanej sprawie nie można już opierać się na założeniu, że w Polsce za taki czyn grozi maksymalnie 5 lat pozbawienia wolności. Przy ilościach rzędu 70 kg konopi indyjskich i 230 kg amfetaminy w grę wchodzi kwalifikacja z art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, zgodnie z którym jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość środków odurzających, substancji psychotropowych, nowych substancji psychoaktywnych lub słomy makowej albo czyn popełniono w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, sprawca podlega grzywnie i karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Górną granicę terminowej kary pozbawienia wolności określa obecnie art. 37 Kodeksu karnego, zgodnie z którym kara pozbawienia wolności trwa najkrócej miesiąc, a najdłużej 30 lat, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W konsekwencji kara 10 lat pozbawienia wolności za przemyt bardzo dużej ilości narkotyków co do zasady mieści się w polskich granicach ustawowego zagrożenia. Nie ma więc podstaw do twierdzenia, że po przekazaniu do Polski kara musiałaby zostać automatycznie obniżona do 5 lat.

W orzecznictwie podkreślano, że przy określaniu kary podlegającej wykonaniu po przejęciu orzeczenia sąd jest związany górną granicą zagrożenia przewidzianą w polskim przepisie określającym dany typ przestępstwa. Tak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2004 r., sygn. V KK 344/04. Teza ta nadal ma znaczenie praktyczne, ale w sprawach narkotykowych trzeba uwzględniać aktualne brzmienie art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Czy wcześniejsza niekaralność skazanego ma znaczenie?

Wcześniejsza niekaralność może mieć znaczenie przy wymiarze kary, jeżeli dochodzi do przekształcenia skazania w orzeczenie państwa wykonania. W takim wypadku polski sąd stosuje zasady wynikające z art. 53 § 1 i § 2 Kodeksu karnego, czyli bierze pod uwagę m.in. stopień winy, stopień społecznej szkodliwości czynu, cele zapobiegawcze i wychowawcze kary, właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego sposób życia przed popełnieniem przestępstwa.

Nie oznacza to jednak, że wcześniejsza niekaralność musi doprowadzić do istotnego skrócenia kary. Przy przemycie bardzo dużych ilości narkotyków kluczowe znaczenie ma skala czynu, ewentualny cel zarobkowy, rola skazanego w procederze i ustalenia faktyczne sądu angielskiego, którymi polski sąd zasadniczo jest związany na podstawie art. 11 ust. 1 lit. a Konwencji o przekazywaniu osób skazanych.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie po przekazaniu do Polski

Po przekazaniu do Polski wykonanie kary odbywa się według prawa polskiego, z zastrzeżeniem reguł wynikających z Konwencji i postanowienia polskiego sądu. Zgodnie z art. 77 § 1 Kodeksu karnego sąd może warunkowo zwolnić skazanego tylko wtedy, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego.

Terminy minimalne określa art. 78 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 78 § 1 Kodeksu karnego skazanego można co do zasady warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary. Jeżeli skazany działał w warunkach recydywy z art. 64 § 1 Kodeksu karnego, zastosowanie może mieć próg z art. 78 § 2 Kodeksu karnego, czyli co najmniej dwie trzecie kary. Przy surowszych postaciach powrotu do przestępstwa lub szczególnych kategoriach spraw trzeba każdorazowo sprawdzić aktualny wyrok i podstawę wykonania kary.

Przykładowo przy karze 10 lat pozbawienia wolności osoba skazana po raz pierwszy mogłaby złożyć wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie najwcześniej po odbyciu 5 lat kary. Nie jest to jednak prawo do automatycznego wyjścia na wolność. Decyzję podejmuje sąd penitencjarny, badając przesłanki z art. 77 § 1 Kodeksu karnego oraz przebieg odbywania kary.

Czy angielski wyrok trafi do Krajowego Rejestru Karnego?

Tak, jest to możliwe. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym w rejestrze gromadzi się dane o osobach będących obywatelami polskimi prawomocnie skazanych przez sądy państw obcych. Oznacza to, że skazanie przez sąd angielski może zostać odnotowane w polskim KRK niezależnie od tego, czy kara będzie wykonywana w Polsce, czy nadal w Wielkiej Brytanii.

Informacje z KRK mogą mieć znaczenie m.in. przy ubieganiu się o określone rodzaje pracy, koncesje, zezwolenia albo przy kolejnych postępowaniach karnych. Zatarcie skazania należy oceniać według właściwych przepisów i danych ujawnionych w rejestrze, ponieważ przy skazaniach zagranicznych praktyka może zależeć od wymiany informacji między państwami.

FAQ

Źródła

• art. 608–611c ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego,
• art. 37, art. 53, art. 77, art. 78 i art. 114 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,
• art. 55 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii,
• art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym,
• art. 2–11 Konwencji o przekazywaniu osób skazanych, sporządzonej w Strasburgu dnia 21 marca 1983 r.,
• art. 3 Protokołu dodatkowego do Konwencji o przekazywaniu osób skazanych, sporządzonego w Strasburgu dnia 18 grudnia 1997 r.,
• postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2004 r., sygn. V KK 344/04.