Rezygnacja ze studiów wojskowych a zwrot kosztów nauki

Rezygnacja ze studiów wojskowych – od czego zacząć analizę?

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, jaki dokładnie status ma osoba rezygnująca ze studiów. Inne zasady mogą dotyczyć osoby odbywającej dobrowolną zasadniczą służbę wojskową w trakcie kształcenia, inne żołnierza powołanego już do zawodowej służby wojskowej, a jeszcze inne osoby, której umowę zawarto wiele lat temu pod rządami poprzednich przepisów.

Stary artykuł opierał się na ustawie z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i rozporządzeniach z 2010 r. Te akty nie są już podstawową regulacją dla obecnych kandydatów na żołnierzy zawodowych. Aktualnie kluczowe znaczenie mają przepisy ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, zwłaszcza art. 95, art. 102, art. 106 i art. 146, oraz rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 5 kwietnia 2024 r. w sprawie kształcenia kandydatów do zawodowej służby wojskowej w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej.

Dlatego przed złożeniem rezygnacji należy odszukać:

• umowę określającą warunki zwrotu kosztów utrzymania i nauki,
• rozkaz personalny albo inną decyzję dotyczącą powołania do służby w trakcie kształcenia,
• wezwanie do zapłaty, jeżeli zostało już doręczone,
• wyliczenie kosztów przygotowane przez uczelnię, szkołę podoficerską, centrum szkolenia albo ośrodek szkolenia,
• dokumenty medyczne lub psychologiczne, jeżeli rezygnacja wynika ze stanu zdrowia.

Kiedy kandydat podpisuje umowę o zwrot kosztów?

Zgodnie z art. 95 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny rozpoczęcie kształcenia kandydata do zawodowej służby wojskowej następuje po powołaniu go do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. W przypadku studiów w uczelni wojskowej zasadniczo chodzi o pierwszy rok kształcenia określony programem studiów.

Po tym etapie powołanie do zawodowej służby wojskowej następuje na wniosek żołnierza, z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych, po podpisaniu umowy określającej warunki zwrotu poniesionych kosztów na utrzymanie i naukę. To właśnie ta umowa ma podstawowe znaczenie przy późniejszym ustalaniu, czy i w jakiej wysokości uczelnia może żądać zwrotu pieniędzy.

Istotne jest, że przepisy wprost przewidują sytuacje, w których koszty nie podlegają zwrotowi. Dotyczy to przypadku orzeczenia o niezdolności do służby wojskowej albo orzeczenia psychologicznego stwierdzającego przeciwwskazania do pełnienia tej służby. Jeżeli więc powodem rezygnacji są problemy zdrowotne lub psychologiczne, nie należy poprzestawać na zwykłym oświadczeniu o rezygnacji – trzeba zadbać o właściwe postępowanie orzecznicze i dokumenty.

Jakie koszty może naliczyć uczelnia wojskowa?

Rozporządzenie MON z 5 kwietnia 2024 r. wskazuje, że rektor-komendant uczelni wojskowej, komendant szkoły podoficerskiej, komendant centrum szkolenia albo komendant ośrodka szkolenia ustala koszty kształcenia przypadające na jednego żołnierza w zakresie zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia oraz nauki.

Do kosztów mogą zostać zaliczone w szczególności:

• koszty zakwaterowania, w tym media, usługi komunalne, wyposażenie, pościel oraz utrzymanie pomieszczeń,
• wartość wydanego umundurowania i wyekwipowania, środków czystości, usług pralniczych i krawieckich oraz równoważników,
• koszty wyżywienia, jeżeli kandydat korzystał z bezpłatnego wyżywienia,
• świadczenia związane z nauką, w tym stypendia, czesne, książki, pomoce dydaktyczne oraz dojazdy i przejazdy do miejsca pobierania nauki.

Okres, za który nalicza się koszty, obejmuje okres kształcenia od dnia jego rozpoczęcia do dnia ukończenia albo przerwania. Do tego okresu wlicza się również urlopy i inne okresy nieobecności. Oznacza to, że samo formalne pozostawanie w procesie kształcenia może wpływać na wysokość kwoty do zwrotu.

Czy rektor-komendant może umorzyć koszty po rezygnacji?

W praktyce często pojawia się informacja, że rektor-komendant może na wniosek kandydata umorzyć koszty. Taka możliwość występowała w poprzednich regulacjach dotyczących służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych, ale nie można jej automatycznie przenosić na obecny stan prawny.

Aktualne przepisy dotyczące kandydatów kształconych w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej nie przewidują ogólnej, prostej procedury umorzenia kosztów przez rektora-komendanta tylko dlatego, że kandydat złożył wniosek i znalazł się w trudnej sytuacji osobistej. Rektor-komendant ma istotną rolę w ustaleniu kosztów i podpisaniu umowy, ale nie oznacza to jeszcze swobodnej kompetencji do ich umorzenia.

Trzeba natomiast odróżnić tę sytuację od art. 106 ustawy o obronie Ojczyzny, który dotyczy żołnierzy zawodowych kierowanych na koszt wojska na studia, naukę, staż, kurs, specjalizację lub inne formy szkolenia i doskonalenia zawodowego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach Minister Obrony Narodowej może zwolnić takiego żołnierza zawodowego z obowiązku zwrotu kosztów, ale zwolnienie nie obejmuje co najmniej części kosztów wskazanej w ustawie. Ten przepis nie zawsze będzie miał zastosowanie do studenta wojskowego będącego kandydatem do zawodowej służby wojskowej.

Kiedy zwrot kosztów może zostać zawieszony albo ostatecznie nie być wymagany?

Wzór umowy określony w rozporządzeniu MON z 5 kwietnia 2024 r. przewiduje, że kandydat zobowiązuje się do zwrotu kosztów m.in. wtedy, gdy przerwie naukę. Jednocześnie umowa zawiera mechanizm zawieszenia obowiązku zwrotu, jeżeli kandydat zostanie powołany do zawodowej służby wojskowej, terytorialnej służby wojskowej albo służby w aktywnej rezerwie.

Jeżeli kandydat pełni następnie zawodową służbę wojskową, terytorialną służbę wojskową albo służbę w aktywnej rezerwie przez okres liczony w dniach dwa razy dłuższy od okresu nauki, za który naliczono kwotę podlegającą zwrotowi, przyjmujący na naukę zwalnia go z obowiązku zwrotu kosztów. Warunkiem jest złożenie zaświadczenia o pełnieniu służby wojskowej albo służby w aktywnej rezerwie.

To rozwiązanie nie jest klasycznym umorzeniem z powodu trudnej sytuacji życiowej. Jest to raczej wykonanie warunku przewidzianego w umowie i rozporządzeniu: kandydat rekompensuje poniesione koszty przez odpowiednio długie pełnienie służby.

Co zrobić przed złożeniem rezygnacji ze studiów wojskowych?

Najgorszym rozwiązaniem jest złożenie krótkiego oświadczenia o rezygnacji bez wcześniejszego sprawdzenia skutków finansowych. W sprawach wojskowych wysokość zobowiązania może być znacząca, a późniejsze odwracanie skutków pochopnej decyzji bywa trudne.

Przed złożeniem rezygnacji warto wykonać następujące kroki:

1. Poproś uczelnię o informację, jaka byłaby szacunkowa kwota kosztów do zwrotu na konkretny dzień.
2. Sprawdź, czy podpisałeś umowę z art. 95 ust. 5 ustawy o obronie Ojczyzny i jakie dokładnie są jej postanowienia.
3. Ustal, czy przerwanie nauki wynika z przyczyn zdrowotnych, psychologicznych, rodzinnych, dyscyplinarnych czy wyłącznie osobistej decyzji.
4. Jeżeli powodem jest stan zdrowia, rozważ wystąpienie o właściwe badania i orzeczenie, zamiast składać zwykłą rezygnację.
5. Sprawdź, czy możliwe jest przejście do innej formy służby, która pozwoli zawiesić lub ostatecznie wygasić obowiązek zwrotu kosztów.
6. Nie ignoruj wezwania do zapłaty – termin wskazany we wzorze umowy wynosi 14 dni od otrzymania wezwania.

Czy można kwestionować wysokość naliczonych kosztów?

Tak, w praktyce warto sprawdzić nie tylko sam obowiązek zwrotu, ale również sposób obliczenia kwoty. Uczelnia powinna wykazać, za jaki okres i z jakich składników wynika dochodzona suma. Jeżeli w wyliczeniu uwzględniono okresy albo świadczenia, które nie powinny obciążać kandydata, można domagać się korekty.

W szczególności należy porównać wyliczenie z:

• treścią umowy,
• datą rozpoczęcia i przerwania kształcenia,
• rzeczywiście otrzymanymi świadczeniami,
• przepisami rozporządzenia określającymi katalog kosztów,
• ewentualnymi dokumentami dotyczącymi urlopów, nieobecności, stanu zdrowia lub przeniesienia do innej formy służby.

Jeżeli sprawa trafi do sądu, znaczenie będzie miała nie tylko ogólna podstawa prawna, ale także treść konkretnej umowy, dowody otrzymanych świadczeń i prawidłowość naliczenia kwoty. Wzór umowy przewiduje, że spory wynikające z jej realizacji poddaje się rozstrzygnięciu sądu właściwego dla siedziby przyjmującego na naukę.

FAQ

Podsumowanie

Rezygnacja ze studiów wojskowych jest decyzją o poważnych skutkach finansowych. Obecnie nie można już opierać się na dawnych przepisach przewidujących szeroką możliwość zwolnienia z kosztów przez komendanta. Trzeba analizować aktualną ustawę o obronie Ojczyzny, rozporządzenie MON z 5 kwietnia 2024 r. oraz przede wszystkim konkretną umowę podpisaną przez kandydata.

Najważniejsze jest ustalenie, czy obowiązek zwrotu już powstał, czy kwota została prawidłowo obliczona, czy istnieją podstawy do braku zwrotu z powodu orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego oraz czy możliwe jest zawieszenie obowiązku zwrotu przez podjęcie innej formy służby. Dopiero po takiej analizie warto decydować o złożeniu rezygnacji lub o treści pisma do uczelni.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 825, w szczególności art. 95, art. 102, art. 106 i art. 146.
• Ustawa z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o obronie Ojczyzny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2025 r. poz. 1014.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 kwietnia 2024 r. w sprawie kształcenia kandydatów do zawodowej służby wojskowej w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w uczelniach wojskowych, szkołach podoficerskich, centrach szkolenia lub ośrodkach szkolenia, Dz. U. z 2024 r. poz. 584.