Zbycie mienia przesiedleńczego – skutki celne, VAT i akcyza

Na czym polega problem przy zbyciu mienia przesiedleńczego?

Mienie przesiedleńcze to potoczne określenie rzeczy osobistych przywożonych przez osobę fizyczną, która przenosi swoje zwykłe miejsce zamieszkania z państwa trzeciego, np. z USA, na obszar celny Unii Europejskiej. Zwolnienie z należności celnych przywozowych wynika obecnie z art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych.

Samochód osobowy może mieścić się w pojęciu mienia osobistego, ponieważ art. 2 ust. 1 lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 obejmuje m.in. prywatne środki transportu. Nie oznacza to jednak pełnej swobody dysponowania pojazdem od razu po odprawie. Zwolnienie jest związane z warunkami dotyczącymi wcześniejszego używania auta, przeniesienia miejsca zamieszkania i późniejszego korzystania z rzeczy w tym samym celu.

Kluczowy w opisanej sytuacji jest art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009. Zgodnie z tym przepisem do czasu upływu 12 miesięcy od dnia przyjęcia zgłoszenia do dopuszczenia do swobodnego obrotu mienie osobiste zwolnione z należności celnych przywozowych nie może być pożyczane, oddawane w zastaw, wynajmowane ani zbywane, odpłatnie lub nieodpłatnie, bez uprzedniego poinformowania właściwych organów.

Czy dopisanie ojca jako współwłaściciela auta jest zbyciem?

Jeżeli ojciec został wpisany jako współwłaściciel 10% samochodu na podstawie umowy darowizny albo innej czynności przenoszącej udział we własności, to co do zasady doszło do nieodpłatnego zbycia części pojazdu. Współwłasność w częściach ułamkowych oznacza, że każdemu współwłaścicielowi przysługuje udział w prawie własności rzeczy; wynika to z art. 195 i art. 196 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Nie ma decydującego znaczenia, że ojciec mieszkał daleko i faktycznie nie korzystał z pojazdu. Dla organu istotne może być samo przeniesienie udziału we własności samochodu przed upływem 12 miesięcy. Jeżeli dokumenty wskazują na darowiznę udziału, organ celny ma podstawę, aby uznać, że naruszono warunek zwolnienia.

Inaczej można oceniać sytuację, w której nie przeniesiono własności, lecz jedynie udzielono pełnomocnictwa siostrze do załatwiania spraw związanych z pojazdem albo do jego przechowywania. Pełnomocnictwo samo w sobie nie przenosi własności – zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu cywilnego pełnomocnik działa w imieniu mocodawcy. Problem może jednak powstać, gdy w praktyce samochód został komuś oddany do używania, bo art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 obejmuje także pożyczanie i podobne formy udostępnienia.

Jakie są skutki naruszenia 12-miesięcznego zakazu?

Art. 8 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 stanowi, że pożyczanie, oddanie w zastaw, wynajęcie lub zbycie mienia przed upływem 12 miesięcy powoduje obowiązek zapłaty należności celnych przywozowych od danego mienia. Należności ustala się według stawek obowiązujących w dniu takiego zdarzenia oraz według rodzaju rzeczy i wartości celnej ustalonej albo przyjętej w tym dniu przez właściwe organy.

W praktyce oznacza to, że organ może żądać zapłaty cła, a następnie ocenić również konsekwencje w VAT i akcyzie. Jeżeli przedmiotem zbycia był tylko udział 10%, warto podnosić w postępowaniu, że ewentualne naruszenie dotyczyło udziału, a nie całego pojazdu. Nie można jednak zagwarantować, że organ przyjmie taką argumentację, ponieważ przepisy mówią o mieniu zwolnionym z należności, a samochód jako rzecz pozostaje jednym przedmiotem odprawy.

Jeżeli organ powołuje się także na powstanie długu celnego wskutek niedopełnienia warunków zwolnienia, znaczenie może mieć art. 79 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny. Przepis ten przewiduje powstanie długu celnego przywozowego m.in. w razie niewypełnienia obowiązku dotyczącego towarów nieunijnych lub warunku przyznania zwolnienia.

VAT od importu mienia przesiedleńczego

Od strony podatku VAT podstawowe znaczenie ma art. 47 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Przepis ten zwalnia od VAT import rzeczy osobistego użytku osoby fizycznej przenoszącej miejsce zamieszkania z terytorium państwa trzeciego na terytorium kraju, jeżeli łącznie spełnione są warunki wskazane w tym przepisie.

Warunki te obejmują m.in. to, że rzeczy służyły do osobistego użytku tej osobie w państwie trzecim, przy czym towary nieprzeznaczone do konsumpcji musiały służyć do takiego użytku przez co najmniej 6 miesięcy przed dniem, w którym osoba przestała mieć miejsce zamieszkania w państwie trzecim – art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Rzeczy mają być następnie używane w Polsce do tego samego celu – art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT.

Dodatkowo osoba fizyczna powinna mieć miejsce zamieszkania na terytorium państwa trzeciego nieprzerwanie przez co najmniej 12 miesięcy poprzedzających zmianę miejsca zamieszkania – art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT. Szczególnie ważny dla omawianej sprawy jest art. 47 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT, który zakazuje przez 12 miesięcy od dnia zgłoszenia do procedury dopuszczenia do obrotu oddania rzeczy jako zabezpieczenia, sprzedaży, wynajęcia, użyczenia, wydzierżawienia lub innego odpłatnego albo nieodpłatnego odstąpienia bez wcześniejszego poinformowania organu celnego.

Jeżeli więc udział w samochodzie został darowany przed upływem 12 miesięcy, organ może zakwestionować również zwolnienie z VAT. Wysokość podatku zależy od wartości celnej i zasad właściwych dla importu, dlatego w sporze trzeba dokładnie przeanalizować decyzję organu, sposób wyliczenia podstawy opodatkowania i przyjętą datę naruszenia warunku.

Akcyza przy samochodzie sprowadzonym spoza Unii Europejskiej

Samochód osobowy sprowadzony z państwa trzeciego podlega odrębnej ocenie w podatku akcyzowym. Zgodnie z art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym przedmiotem opodatkowania akcyzą jest import samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym.

Stawki akcyzy dla samochodów osobowych określa art. 105 ustawy o podatku akcyzowym. Co do zasady są one uzależnione od pojemności silnika, a dla niektórych pojazdów hybrydowych przepisy przewidują szczególne preferencje. W sprawach historycznych, takich jak import w 2006 r., organ powinien stosować przepisy obowiązujące w czasie powstania obowiązku podatkowego, natomiast ocena obecnej sprawy procesowej wymaga sprawdzenia treści decyzji i podstaw prawnych wskazanych przez organ.

Jeżeli urząd żąda dopłaty akcyzy, trzeba ustalić, czy kwestionuje samo prawo do zwolnienia, czy też twierdzi, że zwolnienie w ogóle nie przysługiwało. To istotne, bo inne argumenty przedstawia się, gdy problemem jest naruszenie warunku 12 miesięcy, a inne – gdy organ kwestionuje wcześniejsze używanie pojazdu, miejsce zamieszkania za granicą albo dokumenty odprawy.

Czy można uniknąć dopłaty?

Jeżeli doszło do rzeczywistej darowizny 10% udziału w samochodzie przed upływem 12 miesięcy, uniknięcie dopłaty może być trudne. Art. 8 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 wprost wiąże naruszenie zakazu z obowiązkiem zapłaty należności celnych przywozowych. Podobnie art. 47 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT uzależnia zwolnienie z VAT od niedokonywania odpłatnego lub nieodpłatnego odstąpienia rzeczy przez wymagany okres.

Nie oznacza to jednak, że należy automatycznie akceptować każdą kwotę wskazaną przez urząd. Warto sprawdzić: czy organ prawidłowo ustalił datę przyjęcia zgłoszenia celnego, datę zbycia udziału, wartość celną, stawki, zakres naruszenia oraz to, czy upłynęły terminy do określenia należności. Jeżeli sprawa dotyczy bardzo dawnego importu, przedawnienie i prawidłowość wszczęcia postępowania mogą mieć istotne znaczenie, ale wymagają analizy akt.

Niebezpieczną linią obrony byłoby twierdzenie, że zawarta umowa darowizny była fikcyjna, jeżeli wcześniej została przedłożona organom albo wykorzystana do rejestracji pojazdu. Pozorność oświadczenia woli jest uregulowana w art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego, ale powoływanie się na nią w sporze z organem może wywołać dodatkowe konsekwencje, zwłaszcza gdy dokumenty były użyte w obrocie urzędowym. Bezpieczniej jest najpierw ustalić, co dokładnie wynika z dokumentów i jakie fakty można wykazać.

Jak bronić się w postępowaniu przed organem?

Po doręczeniu decyzji trzeba przede wszystkim pilnować terminu odwołania. Zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, co wynika z art. 223 § 1 Ordynacji podatkowej.

W odwołaniu warto odnieść się oddzielnie do cła, VAT i akcyzy. Trzeba wskazać, które ustalenia organu są kwestionowane: sam fakt zbycia, daty, wartość pojazdu, zakres naruszenia, prawo do zwolnienia albo sposób naliczenia należności. Jeżeli organ żąda jednej łącznej kwoty, należy domagać się rozbicia jej na poszczególne należności oraz wskazania podstaw prawnych dla każdej z nich.

W sprawach dotyczących samochodu sprowadzonego jako mienie przesiedleńcze szczególnie przydatne są: dokumenty odprawy celnej, dokumenty potwierdzające zamieszkanie za granicą, dowody używania auta przed przeprowadzką, umowa nabycia pojazdu, umowa darowizny albo sprzedaży udziału, polisa, dokumenty rejestracyjne, korespondencja z ubezpieczycielem oraz dowody faktycznego korzystania z samochodu po imporcie.

FAQ

Czy darowizna 10% udziału w samochodzie to zbycie mienia?

Tak, jeżeli doszło do rzeczywistego przeniesienia udziału we własności. Darowizna udziału jest nieodpłatnym zbyciem części prawa własności, co może naruszać art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009, jeżeli nastąpiła przed upływem 12 miesięcy.

Czy samo dopisanie ojca do polisy OC powoduje utratę zwolnienia?

Samo dopisanie osoby do polisy jako użytkownika lub dodatkowej osoby kontaktowej nie musi oznaczać zbycia. Problem powstaje wtedy, gdy wraz z tym zawarto umowę darowizny lub sprzedaży udziału albo wpisano ojca jako współwłaściciela na podstawie czynności przenoszącej własność.

Czy fakt, że ojciec nie korzystał z auta, ma znaczenie?

Może mieć znaczenie dowodowe, ale nie zawsze rozstrzyga sprawę. Jeżeli dokumenty potwierdzają darowiznę udziału, organ może uznać, że samo przeniesienie własności naruszyło warunek zwolnienia, nawet gdy ojciec faktycznie nie jeździł samochodem.

Czy pełnomocnictwo dla siostry jest zakazane?

Nie. Pełnomocnictwo jest umocowaniem do działania w imieniu właściciela, co wynika z art. 95 § 1 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak uważać, aby w praktyce nie doszło do oddania auta do używania, bo użyczenie lub podobne udostępnienie pojazdu w ciągu 12 miesięcy może zostać zakwestionowane.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji organu?

Co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji. Wynika to z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Termin jest krótki, dlatego po otrzymaniu decyzji trzeba szybko zabezpieczyć dokumenty i przygotować zarzuty.

Czy można powołać się na błąd ubezpieczyciela?

Można opisać, że działanie wynikało z porady ubezpieczyciela, ale samo to zwykle nie usuwa skutków naruszenia warunków zwolnienia. Może natomiast mieć znaczenie przy ocenie dobrej wiary, ewentualnych sankcji albo odpowiedzialności cywilnej wobec osoby, która udzieliła błędnej informacji.

Źródła

• Art. 2 ust. 1 lit. c, art. 3, art. 4, art. 5 i art. 8 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych.
• Art. 79 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny.
• Art. 47 ust. 1 pkt 1–4 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 100 ust. 1 pkt 1 i art. 105 ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym.
• Art. 95 § 1, art. 83 § 1, art. 195 i art. 196 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 223 § 1 i art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.