SD-3 po latach przy spadku po rodzicach – skutki i procedura

Kiedy przy spadku składa się SD-3, a kiedy SD-Z2?

To najważniejsza kwestia praktyczna. Przy dziedziczeniu po rodzicach spadkobierca należy do tzw. zerowej grupy podatkowej i może skorzystać z pełnego zwolnienia na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Warunkiem jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Do takiego zgłoszenia co do zasady służy formularz SD-Z2. Natomiast formularz SD-3 składa się wtedy, gdy nabycie podlega opodatkowaniu i podatnik składa zeznanie podatkowe na podstawie art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli więc spadek po rodzicach nie został zgłoszony w terminie pozwalającym na skorzystanie ze zwolnienia z art. 4a ust. 1 tej ustawy, urząd zwykle będzie prowadził sprawę już w kierunku ustalenia podatku, a w praktyce zasadny może być właśnie formularz SD-3.

Od kiedy liczy się termin 6 miesięcy przy dziedziczeniu?

Przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przyjęcia spadku – art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Ponieważ zgodnie z art. 1015 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, a brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, w praktyce trzeba każdorazowo ustalić konkretny stan faktyczny.

Jednocześnie art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wiąże zachowanie zwolnienia z terminowym zgłoszeniem nabycia. Jeżeli podstawą stwierdzenia nabycia jest akt poświadczenia dziedziczenia albo prawomocne postanowienie sądu, termin ten ocenia się z uwzględnieniem daty powstania obowiązku podatkowego i dokumentów potwierdzających nabycie.

Jeżeli chcesz porównać podobną sytuację z opóźnionym obowiązkiem wobec fiskusa, zobacz także: spóźnione SD-3.

Czy po latach urząd nadal może ustalić podatek?

Tak, w wielu przypadkach tak. Szczególne znaczenie ma art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten stanowi, że jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma, a jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. Z kolei gdy nabycie w drodze dziedziczenia nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.

To oznacza, że późniejsze ujawnienie sprawy spadkowej przed urzędem skarbowym może „uruchomić” obowiązek podatkowy także po długim czasie. Dlatego twierdzenie, że po kilku latach sprawa jest już definitywnie zamknięta, byłoby błędne.

Znaczenie ma też art. 68 § 1 i § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, regulujący terminy do doręczenia decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. Jednak przy dziedziczeniu i niezgłoszonym nabyciu trzeba tę regulację czytać łącznie z art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy po złożeniu SD-3 po latach będą odsetki?

Co do zasady nie nalicza się odsetek tylko dlatego, że samo zgłoszenie spadku następuje po latach. Odsetki za zwłokę dotyczą zaległości podatkowej, a zaległość powstaje wtedy, gdy podatek nie został zapłacony w terminie płatności. Wynika to z art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, a zasady naliczania odsetek określa art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej.

W podatku od spadków i darowizn zobowiązanie podatkowe powstaje co do zasady przez doręczenie decyzji ustalającej wysokość podatku – art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 21 § 5 tej ustawy. Termin płatności podatku ustalonego decyzją wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji – art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej.

W praktyce oznacza to, że jeżeli urząd dopiero teraz ustali podatek decyzją, odsetki nie powinny być liczone „wstecz” od 2014 r. tylko dlatego, że zgłoszenie było spóźnione. Odsetki mogą pojawić się dopiero wtedy, gdy podatek z decyzji nie zostanie zapłacony w terminie.

Czy grozi kara za niezłożenie zgłoszenia lub zeznania w terminie?

Tak, trzeba się z tym liczyć. Niezłożenie w terminie wymaganego dokumentu do urzędu skarbowego może stanowić czyn zabroniony na gruncie ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy. W zależności od okoliczności w grę może wchodzić w szczególności art. 54 § 1 Kodeksu karnego skarbowego (uchylanie się od opodatkowania) albo art. 56 § 4 Kodeksu karnego skarbowego, jeżeli podatnik mimo obowiązku nie składa deklaracji lub oświadczenia, przez co naraża podatek na uszczuplenie. Kwalifikacja zależy od konkretnych faktów i treści składanych dokumentów.

Nie można jednak z góry zakładać, że kara zostanie nałożona automatycznie. W praktyce duże znaczenie ma to, czy podatnik sam ujawnia sprawę, czy współpracuje z urzędem i czy składa czynny żal przed uzyskaniem przez organ wyraźnie udokumentowanej wiadomości o czynie.

Jeżeli interesują Cię skutki wieloletniego opóźnienia wobec urzędu skarbowego, zobacz również: konsekwencje spóźnienia.

Czy warto dołączyć czynny żal?

W wielu sprawach tak. Zgodnie z art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił organ powołany do ścigania o tym czynie, ujawniając istotne okoliczności jego popełnienia, w szczególności osoby współdziałające.

Skuteczność czynnego żalu jest jednak wyłączona w sytuacjach wskazanych w art. 16 § 5 Kodeksu karnego skarbowego, m.in. gdy zawiadomienie zostało złożone po rozpoczęciu przez organ czynności służbowej zmierzającej do ujawnienia czynu, o której sprawca miał już wyraźną wiadomość.

Dlatego przy dobrowolnym porządkowaniu sprawy po latach zwykle rozsądne jest złożenie wraz z SD-3 pisma zawierającego czynny żal oraz krótkie wyjaśnienie przyczyn opóźnienia. Samo „pismo przewodnie” nie zawsze będzie traktowane jak pełny czynny żal, więc bezpieczniej użyć tej instytucji wprost i opisać: kto składa pismo, jaki obowiązek został naruszony, kiedy nastąpiło nabycie spadku, na czym polegało uchybienie i że dokumenty są właśnie składane.

Czy przy spadku po rodzicach można jeszcze zachować pełne zwolnienie?

Zasadniczo zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn jest uzależnione od dochowania terminu 6 miesięcy. Jeżeli termin został przekroczony, urząd może odmówić zastosowania tego zwolnienia i opodatkować nabycie według zasad dla I grupy podatkowej.

Wyjątek przewiduje art. 4a ust. 2 tej ustawy. Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminu, zwolnienie stosuje się, gdy zgłosi nabycie nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o nabyciu, oraz uprawdopodobni późniejsze powzięcie wiadomości. W zwykłej sytuacji dziedziczenia po rodzicach wyjątek ten najczęściej nie ma zastosowania, ale wszystko zależy od realnego stanu faktycznego.

Jakie dokumenty zwykle dołączyć do SD-3 po latach?

Typowo warto przygotować:

• formularz SD-3 odrębnie dla każdego spadkobiercy,
• kopię aktu poświadczenia dziedziczenia albo prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku,
• dokumenty dotyczące składników majątku i ich wartości, np. dane nieruchomości,
• czynny żal albo przynajmniej szczegółowe pismo wyjaśniające przyczynę opóźnienia,
• ewentualne dokumenty potwierdzające okoliczności mające znaczenie dla terminu lub zwolnienia.

Jeżeli spadek obejmuje nieruchomość, urząd może oczekiwać wskazania jej wartości rynkowej. Podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, czyli po potrąceniu długów i ciężarów – art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Co może zrobić urząd po złożeniu SD-3 po latach?

Jak postąpić w opisanej sytuacji krok po kroku?

W praktyce najbezpieczniejszy wariant to:

1. ustalić, czy w danej sprawie właściwy jest jeszcze SD-Z2, czy już SD-3,
2. sprawdzić datę powstania obowiązku podatkowego i dokument potwierdzający nabycie,
3. przygotować formularz osobno dla każdego spadkobiercy,
4. dołączyć czynny żal, jeżeli termin został przekroczony,
5. złożyć komplet do właściwego urzędu skarbowego,
6. po otrzymaniu decyzji zapłacić podatek w terminie, jeżeli urząd go ustali.

Samo opóźnienie nie oznacza jeszcze odsetek „za wszystkie lata”, ale może oznaczać utratę zwolnienia podatkowego i ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej.

FAQ

Czy po rodzicach zawsze trzeba składać SD-3?

Nie. Przy spadku po rodzicach często właściwe jest zgłoszenie SD-Z2 dla zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. SD-3 składa się wtedy, gdy sprawa ma być rozliczana podatkowo.

Jeżeli termin na właściwe zgłoszenie już minął, praktyczne skutki i możliwe działania opisujemy w poradzie o spóźnionym rozliczeniu podatku od spadku po rodzicach.

Czy urząd może naliczyć odsetki za wszystkie lata opóźnienia?

Co do zasady nie tylko z powodu późnego zgłoszenia. Odsetki wynikają z zaległości podatkowej, a ta powstaje dopiero po bezskutecznym upływie terminu zapłaty podatku.

Czy czynny żal jest obowiązkowy?

Przepisy nie nakazują dołączania czynnego żalu do każdego spóźnionego zgłoszenia, ale w wielu sprawach jest to rozwiązanie bezpieczne z punktu widzenia Kodeksu karnego skarbowego.

Czy każdy spadkobierca składa osobny formularz?

Tak, co do zasady każdy nabywca rozlicza własne nabycie i składa odrębny formularz dotyczący swojego udziału.

Czy po latach można jeszcze skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny?

Tylko w szczególnych sytuacjach. Zasadą jest konieczność dochowania terminu z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, a wyjątek z art. 4a ust. 2 wymaga uprawdopodobnienia, że wiadomość o nabyciu została powzięta później.

Źródła

• art. 4a ust. 1–2, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 4, art. 7 ust. 1, art. 17a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn,
• art. 21 § 1 pkt 2, art. 21 § 5, art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 68 § 1–2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa,
• art. 16 § 1 i § 5, art. 54 § 1, art. 56 § 4 ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy,
• art. 1015 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• wyrok WSA w Łodzi z 18 października 2018 r., sygn. I SA/Łd 475/18.