Pieniądze z zagranicy od męża a urząd skarbowy

Najpierw sprawdź, czy do małżeństwa stosuje się polskie zasady wspólności majątkowej

W opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, czy między małżonkami istnieje wspólność ustawowa oraz czy do ich ustroju majątkowego stosuje się prawo polskie. Jeżeli małżonkowie nie zawierali intercyzy i według prawa właściwego obowiązuje ich polska wspólność ustawowa, zastosowanie ma art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami ustawowa wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

W małżeństwach transgranicznych nie można jednak pomijać prawa właściwego. Art. 51 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe przewiduje zasady ustalania prawa dla stosunków osobistych i majątkowych małżonków. W uproszczeniu znaczenie mogą mieć m.in. obywatelstwo małżonków, ich miejsce zamieszkania, miejsce zwykłego pobytu oraz państwo, z którym małżonkowie są najściślej związani. Jeżeli więc mąż jest cudzoziemcem, pracuje stale za granicą, a małżonkowie mieszkają w różnych państwach, warto najpierw potwierdzić, czy rzeczywiście obowiązuje polski ustrój wspólności ustawowej.

Dochody z pracy zarobkowej jako składnik majątku wspólnego

Jeżeli do ustroju majątkowego małżonków stosuje się polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz nie zawarto umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność, dochody z pracy męża stanowią majątek wspólny. Wynika to wprost z art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który zalicza do majątku wspólnego pobrane wynagrodzenie za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Oznacza to, że wynagrodzenie męża uzyskane w Grecji, po jego wypłacie, co do zasady staje się składnikiem majątku wspólnego małżonków. Nie ma znaczenia, że środki najpierw trafiły do męża albo że pracodawca wypłacił je na zagraniczny rachunek. Istotne jest to, że zostały uzyskane w czasie trwania wspólności ustawowej.

W praktyce takie przelewy małżonków z dochodów z pracy zarobkowej jako składnika majątku wspólnego są przesunięciem technicznym w ramach tego samego majątku, a nie nabyciem majątku od innej osoby.

Czy pieniądze od męża są darowizną?

Darowizna została zdefiniowana w art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Dla darowizny konieczne jest więc przysporzenie po stronie obdarowanego oraz uszczuplenie majątku darczyńcy.

Przy wspólności ustawowej przesłanki te zwykle nie występują, gdy mąż przekazuje żonie wynagrodzenie z pracy. Te środki już należą do majątku wspólnego, więc przelew na rachunek żony albo wpłata gotówki na konto nie powodują nabycia przez żonę pieniędzy od męża. Zmienia się jedynie sposób przechowywania albo rachunek, na którym znajdują się środki.

Inaczej może być, jeżeli małżonkowie mają rozdzielność majątkową albo mąż przekazuje żonie pieniądze z majątku osobistego, np. środki odziedziczone, otrzymane w darowiźnie wyłącznie przez niego albo uzyskane przed zawarciem małżeństwa. Wtedy trzeba ocenić, czy przekazane przez męża środki są darowizną, pożyczką, środkami na utrzymanie rodziny czy realizacją innego obowiązku. Przy wątpliwościach pomocne może być rozróżnienie opisane w materiale o tym, czy pieniądze od męża przy rozdzielności majątkowej stanowią darowiznę.

Podatek od spadków i darowizn oraz formularz SD-Z2

Podatek od spadków i darowizn obejmuje m.in. nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli jednak przy wspólności majątkowej nie dochodzi do darowizny, nie powstaje również obowiązek podatkowy na gruncie tej ustawy.

Gdyby jednak w konkretnej sprawie okazało się, że przekazanie pieniędzy było darowizną między małżonkami, trzeba zastosować art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten zwalnia z podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli nabywca zgłosi nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Przy darowiźnie pieniężnej art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga dodatkowo udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym, jeżeli wartość darowizn od tej samej osoby w okresie 5 lat przekracza kwotę wolną określoną dla I grupy podatkowej w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Od 1 lipca 2023 r. kwota ta wynosi 36 120 zł.

Warto więc odróżnić dwie sytuacje: przelew środków wspólnych między małżonkami nie wymaga SD-Z2, natomiast rzeczywista darowizna z majątku osobistego męża do majątku osobistego żony może wymagać zgłoszenia, aby skorzystać ze zwolnienia. Szerzej podobny problem omawia artykuł dotyczący tego, kiedy przelew małżonek-małżonek może wywołać obowiązek podatkowy.

Czy urząd skarbowy może zainteresować się wpłatą gotówki?

Sama wpłata dużej kwoty gotówki na rachunek bankowy nie oznacza jeszcze powstania podatku. Może jednak spowodować pytania banku albo organu podatkowego o źródło pochodzenia pieniędzy, zwłaszcza gdy kwota jest znaczna, a historia rachunku nie pokazuje wcześniejszych wpływów w podobnej wysokości.

Banki są instytucjami obowiązanymi w rozumieniu ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stosują środki bezpieczeństwa finansowego m.in. przy przeprowadzaniu transakcji okazjonalnej o równowartości 15 000 euro lub większej, niezależnie od tego, czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane. Nie jest to podatek, lecz procedura identyfikacji i weryfikacji klienta oraz źródła środków.

Jeżeli urząd skarbowy zakwestionuje pochodzenie pieniędzy i uzna, że podatnik poniósł wydatki albo zgromadził mienie bez pokrycia w ujawnionych źródłach, zastosowanie mogą mieć przepisy o przychodach nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Art. 25b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych określa sposób ustalania takich przychodów, a art. 30 ust. 1 pkt 7 tej ustawy przewiduje dla nich 75% stawkę podatku. W praktyce najważniejsze jest więc zgromadzenie dowodów, że środki pochodzą z legalnych i opodatkowanych albo niepodlegających opodatkowaniu źródeł.

Jakie dokumenty warto zachować?

Najbezpieczniej przygotować zestaw dokumentów, który pokazuje, skąd pochodziły środki i dlaczego należały do majątku wspólnego. W opisanej sytuacji przydatne będą przede wszystkim:

• akt małżeństwa oraz informacja, że małżonkowie nie zawierali umowy majątkowej małżeńskiej, jeżeli faktycznie jej nie było,
• dokumenty potwierdzające pracę męża za granicą, np. umowa o pracę, zaświadczenia od pracodawcy, paski płacowe, rozliczenia podatkowe,
• potwierdzenia przelewów z rachunku męża na rachunek żony lub na rachunek wspólny,
• potwierdzenia wypłat gotówki przez męża, jeżeli pieniądze były przywożone do Polski,
• notatkę prywatną z wyjaśnieniem, z jakich lat pochodziły środki wpłacone później do banku,
• dokumenty potwierdzające, że mąż rozliczał dochody w państwie pracy, jeżeli był tam podatnikiem.

Jeżeli mąż ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych poza Polską, jego obowiązki podatkowe w Polsce mogą być ograniczone. Art. 3 ust. 2a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje ograniczony obowiązek podatkowy dla osób, które nie mają miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli natomiast mąż byłby polskim rezydentem podatkowym, zastosowanie miałby art. 3 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym osoby mające miejsce zamieszkania w Polsce podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów, z uwzględnieniem właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Kiedy zgłoszenie do urzędu skarbowego może być potrzebne?

Zgłoszenie nie jest potrzebne tylko dlatego, że mąż przelewa żonie środki z majątku wspólnego albo żona wpłaca do banku gotówkę pochodzącą z majątku wspólnego. Potrzeba zgłoszenia może pojawić się dopiero wtedy, gdy stan faktyczny wskazuje na inne zdarzenie podatkowe.

Praktyczna odpowiedź na opisany problem

Jeżeli małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej, a przekazywane środki pochodzą z wynagrodzenia męża za pracę, to co do zasady żona nie musi zgłaszać takich pieniędzy do urzędu skarbowego jako darowizny. Nie ma też podstaw, aby sama wpłata tych środków na rachunek bankowy powodowała powstanie podatku po stronie żony.

Ryzyko praktyczne polega nie na samym obowiązku zgłoszenia, lecz na udowodnieniu pochodzenia pieniędzy, jeżeli bank albo urząd skarbowy zapyta o dużą wpłatę gotówki. Dlatego warto zachować dokumenty potwierdzające, że mąż osiągał dochody za granicą, rozliczał je zgodnie z przepisami właściwego państwa i przekazywał środki do wspólnego gospodarstwa rodzinnego.

FAQ

Źródła

• Art. 31 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 51 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe.
• Art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1 i art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 2a, art. 25b oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.