Przelewy między małżonkami przy rozdzielności a działalność w mieszkaniu współmałżonka

Przelewy między małżonkami przy rozdzielności majątkowej

W praktyce trzeba rozróżnić dwie różne sytuacje: zwykłe przekazywanie pieniędzy na bieżące potrzeby rodziny oraz darowiznę. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie podatkowe.

Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są obowiązani, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jednocześnie art. 2 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że przepisów ustawy o PIT nie stosuje się do świadczeń na zaspokojenie potrzeb rodziny, o których mowa w art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, objętych wspólnością majątkową małżeńską.

To oznacza, że wyłączenie z PIT działa tylko wtedy, gdy łącznie są spełnione trzy warunki:

• świadczenie służy zaspokojeniu potrzeb rodziny,
• ma podstawę w art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• jest objęte wspólnością majątkową małżeńską w rozumieniu art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową, warunek objęcia świadczenia wspólnością majątkową nie jest spełniony. Właśnie z tego powodu organy podatkowe konsekwentnie uznają, że takie środki mogą stanowić dla otrzymującego małżonka przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 oraz art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W konsekwencji nie ma ustawowego „bezpiecznego limitu” zwykłych przelewów między małżonkami przy rozdzielności majątkowej. Znaczenie ma nie wysokość kwoty, lecz kwalifikacja prawna świadczenia i sposób jego udokumentowania.

Dlaczego fiskus traktuje takie przelewy jako przychód

Stanowisko organów opiera się właśnie na literalnym brzmieniu art. 2 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT. Skoro przepis wymaga wspólności majątkowej, to po ustanowieniu rozdzielności nie można zastosować tego wyłączenia.

Takie podejście potwierdzają m.in. interpretacje indywidualne Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej:

• z 23.06.2020 r., nr 0113-KDIPT2-2.4011.201.2020.3.AKU,
• z 10.05.2019 r., nr 0115-KDIT2-2.4011.104.2019.1.ŁS,
• z 13.07.2023 r., nr 0114-KDIP3-2.4011.460.2023.2.MN.

W tych rozstrzygnięciach wskazano, że po ustanowieniu rozdzielności majątkowej środki przekazywane na potrzeby rodziny nie korzystają z wyłączenia z PIT i mogą podlegać rozliczeniu według skali podatkowej w zeznaniu rocznym. W praktyce najczęściej chodzi o PIT-36, jeżeli podatnik sam wykazuje przychody z innych źródeł, od których płatnik nie pobiera zaliczki.

Trzeba jednak podkreślić, że ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego. Jeżeli przelew miał w rzeczywistości charakter darowizny, pożyczki, zwrotu wydatków albo rozliczenia pomiędzy małżonkami, skutki podatkowe mogą być inne. O kwalifikacji nie decyduje wyłącznie tytuł przelewu.

Darowizna między małżonkami jako bezpieczniejsze rozwiązanie

Zgodnie z art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Z kolei art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, jednak umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.

Przy przelewie pieniędzy oznacza to, że wykonana darowizna jest co do zasady skuteczna także bez odrębnej umowy pisemnej. Dla celów dowodowych warto jednak zachować jasną dokumentację: historię przelewów, ewentualne oświadczenie stron i spójny opis celu przekazania środków.

Istotne jest również art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przepisów ustawy o PIT nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn. To oznacza, że prawidłowo zakwalifikowana darowizna nie podlega PIT, lecz przepisom ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Przy ustalaniu, czy rzeczywiście doszło do darowizny, znaczenie ma treść czynności prawnej, a nie sam techniczny opis przelewu. Wynika to także z art. 199a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym organ podatkowy, ustalając treść czynności prawnej, uwzględnia zgodny zamiar stron i cel czynności, a nie tylko dosłowne brzmienie oświadczeń woli.

Zwolnienie z podatku od darowizny dla małżonków

Małżonkowie należą do tzw. grupy zerowej. Na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka jest zwolnione z podatku, jeżeli:

• nabycie zostanie zgłoszone właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, oraz
• w przypadku gdy przedmiotem darowizny są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, doliczona do wartości ostatnio nabytych rzeczy i praw majątkowych, przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, otrzymanie pieniędzy zostanie udokumentowane dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

W praktyce oznacza to, że przelew bankowy jest najbezpieczniejszą formą przekazania pieniędzy, jeżeli małżonkowie chcą skorzystać z pełnego zwolnienia.

Jeżeli warunki z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie zostaną spełnione, nie zawsze od razu powstanie podatek. Wtedy stosuje się ogólne zasady dla I grupy podatkowej, w tym kwotę wolną określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Obecnie wynosi ona 36 120 zł i dotyczy nabycia od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, doliczonego do ostatniego nabycia.

Trzeba jednak pamiętać, że darowizna gotówkowa co do zasady nie spełnia warunku dokumentacyjnego z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy, więc przy wyższych kwotach może pozbawić prawa do pełnego zwolnienia dla grupy zerowej.

Czy trzeba zgłaszać każdą darowiznę osobno

Co do zasady formularz SD-Z2 odnosi się do jednego nabycia i jednej daty. Taki kierunek wynika również z interpretacji Dyrektora KIS z 4.11.2022 r., nr 0111-KDIB2-3.4015.76.2022.4.AD. Jednocześnie w tej interpretacji organ dopuścił zachowanie zwolnienia także wtedy, gdy podatnik zgłosił kilka darowizn na jednym formularzu, o ile nastąpiło to w ustawowym terminie i były spełnione pozostałe warunki ustawowe.

Nie jest to jednak przepis, lecz indywidualna interpretacja dotycząca konkretnego stanu faktycznego. Dlatego przy cyklicznych przelewach najbezpieczniej:

• zgłaszać darowizny terminowo,
• zachować dowody przelewów,
• przy większej skali rozważyć wystąpienie o własną interpretację indywidualną na podstawie art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.

Jak opisać przelew między małżonkami

Samo wpisanie w tytule przelewu „darowizna” nie rozstrzyga sprawy, ale pomaga porządkować dokumentację. Dla bezpieczeństwa warto, aby opis przelewu odpowiadał rzeczywistemu charakterowi czynności, np. „darowizna pieniężna”, „pożyczka”, „zwrot połowy kosztów remontu”.

Jeżeli strony chcą wykazać, że przelew był darowizną, dobrze jest zachować spójność między:

• tytułem przelewu,
• ewentualnym oświadczeniem małżonków,
• zgłoszeniem SD-Z2,
• sposobem księgowania lub ewidencji, jeśli jedno z małżonków prowadzi działalność gospodarczą.

W przypadku małżonków w ustroju rozdzielności majątkowej warto też przeanalizować, czy regularne transfery nie rodzą innych problemów, np. w razie egzekucji lub zaległości podatkowych jednego z małżonków. W tym kontekście pomocny może być materiał o tym, jak działa rozdzielność a odpowiedzialność za zobowiązania.

Działalność gospodarcza w mieszkaniu współmałżonka lub we współwłasności

Druga część problemu dotyczy adresu działalności. Tu podstawowe znaczenie ma ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 6 tej ustawy we wpisie do CEIDG zamieszcza się m.in. adres do doręczeń, adres stałego miejsca wykonywania działalności gospodarczej, a jeżeli przedsiębiorca nie ma takiego miejsca – adres zamieszkania, oraz inne adresy związane z wykonywaniem działalności.

Z kolei art. 8 ust. 2 ustawy o CEIDG przewiduje, że wraz z wnioskiem o wpis składa się oświadczenie o posiadaniu tytułu prawnego do nieruchomości, których adresy są wpisywane do CEIDG. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Ustawa nie wymaga, aby przedsiębiorca był wyłącznym właścicielem lokalu. Wymaga jedynie, aby miał tytuł prawny do korzystania z nieruchomości pod wskazanym adresem.

Co może być tytułem prawnym do lokalu

W praktyce tytułem prawnym do lokalu może być w szczególności:

• własność,
• współwłasność,
• spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,
• najem,
• dzierżawa,
• użyczenie.

Takie rozumienie jest zgodne zarówno z praktyką CEIDG, jak i informacjami publikowanymi w serwisie biznes.gov.pl dotyczącymi adresów przedsiębiorcy.

Jeżeli więc działalność jest prowadzona w mieszkaniu należącym do współmałżonka, przedsiębiorca może posługiwać się tym adresem, o ile ma skuteczny tytuł do korzystania z lokalu, np. jako współwłaściciel albo na podstawie umowy użyczenia.

Jeżeli mieszkanie należy wyłącznie do drugiego małżonka i po zmianach majątkowych przedsiębiorca nie będzie już współwłaścicielem, najbezpieczniej sporządzić co najmniej prostą umowę użyczenia lokalu lub jego części na cele prowadzenia działalności. Nie trzeba jej dołączać do wniosku CEIDG, ale trzeba ją mieć na wypadek kontroli lub wezwania.

Zmiana podziału własności a wpis w CEIDG

Jeżeli obecnie przedsiębiorca ma tytuł prawny do lokalu, a później zmieni się stan własności, trzeba ocenić, czy ten tytuł nadal istnieje. Sama zmiana z majątku wspólnego małżonków na współwłasność ułamkową co do zasady nie powoduje utraty tytułu prawnego, jeżeli przedsiębiorcy nadal przysługuje udział we własności.

Jeżeli jednak po podziale majątku lokal przypadnie wyłącznie drugiemu małżonkowi, przedsiębiorca powinien zadbać o inną podstawę korzystania z lokalu, np. użyczenie lub najem. W przeciwnym razie adres wpisany do CEIDG może okazać się niezgodny ze stanem prawnym.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1 oraz art. 15 ust. 2 ustawy o CEIDG przedsiębiorca ma obowiązek złożyć wniosek o zmianę wpisu w terminie 7 dni od dnia zmiany danych. Jeżeli więc zmienia się tytuł prawny do nieruchomości albo adres miejsca wykonywania działalności, należy niezwłocznie zaktualizować wpis.

Dodatkowo art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o CEIDG przewiduje, że jeżeli minister właściwy do spraw gospodarki poweźmie informację o braku tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej we wpisie, może wezwać przedsiębiorcę do przedstawienia dowodu posiadania tytułu prawnego lub do dokonania odpowiedniej zmiany wpisu w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. Brak reakcji może prowadzić nawet do wykreślenia przedsiębiorcy z CEIDG w drodze decyzji administracyjnej.

Praktyczne wnioski

FAQ

Czy przy rozdzielności majątkowej istnieje limit przelewów między małżonkami bez podatku?

Nie ma prostego limitu dla zwykłych przelewów „na życie”. Problemem nie jest sama kwota, ale to, że wyłączenie z art. 2 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT wymaga wspólności majątkowej. Przy rozdzielności trzeba osobno ocenić charakter przekazania.

Czy wpisanie w tytule przelewu słowa „darowizna” wystarczy?

Nie zawsze. Tytuł przelewu jest pomocny dowodowo, ale o kwalifikacji decyduje rzeczywista treść czynności i zgodny zamiar stron, co wynika z art. 199a § 1 Ordynacji podatkowej.

Czy darowizna między małżonkami zawsze jest zwolniona z podatku?

Pełne zwolnienie jest możliwe na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, ale trzeba spełnić ustawowe warunki, zwłaszcza termin zgłoszenia i odpowiednie udokumentowanie przekazania pieniędzy.

Czy można prowadzić JDG w mieszkaniu należącym tylko do męża lub żony?

Tak, ale przedsiębiorca musi mieć tytuł prawny do lokalu, np. umowę użyczenia albo najmu. Sama zgoda ustna może być niewystarczająca dowodowo, dlatego warto mieć dokument.

Czy po zmianie własności mieszkania trzeba aktualizować CEIDG?

Tak, jeżeli zmiana wpływa na dane wpisane do CEIDG albo na tytuł prawny do nieruchomości. Co do zasady aktualizacji dokonuje się w terminie 7 dni od zmiany, zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o CEIDG.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa – Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926

4. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

5. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

6. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy – Dz.U. 2018 poz. 647

7. Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 23.06.2020 r., nr 0113-KDIPT2-2.4011.201.2020.3.AKU

8. Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 10.05.2019 r., nr 0115-KDIT2-2.4011.104.2019.1.ŁS

9. Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 13.07.2023 r., nr 0114-KDIP3-2.4011.460.2023.2.MN

10. Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 4.11.2022 r., nr 0111-KDIB2-3.4015.76.2022.4.AD