Rozliczenie rat kredytu po rozwodzie a mieszkanie sprzed ślubu

Gdy mieszkanie zostało kupione przed ślubem

Jeżeli mąż nabył mieszkanie przed zawarciem małżeństwa, to taka nieruchomość należy do jego majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Do majątku osobistego należą bowiem przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej.

To oznacza, że po rozwodzie samo mieszkanie nie wchodzi do podziału majątku wspólnego. Nie staje się ono wspólne tylko dlatego, że po ślubie raty kredytu były regulowane z bieżących dochodów małżonków.

Jednocześnie od chwili zawarcia małżeństwa – jeżeli małżonkowie nie podpisali umowy majątkowej małżeńskiej – powstaje wspólność ustawowa obejmująca m.in. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, zgodnie z art. 31 § 1 i § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można żądać zwrotu połowy rat kredytu?

Nie działa tu prosty mechanizm: „płaciliśmy raty w czasie małżeństwa, więc należy mi się połowa wszystkich wpłat”. W praktyce chodzi nie o zwrot połowy każdej raty, lecz o rozliczenie nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty drugiego małżonka.

Podstawą jest art. 45 § 1 zdanie pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty. Przepis ten jest kluczowy właśnie w sytuacji, gdy wspólne pieniądze były przeznaczane np. na spłatę kredytu zaciągniętego przed ślubem na zakup mieszkania należącego tylko do jednego małżonka.

Jeżeli więc raty po ślubie były spłacane z wynagrodzeń wchodzących do majątku wspólnego, można domagać się rozliczenia tych wpłat. Nie musi to jednak oznaczać matematycznego zwrotu połowy wszystkich rat „do ręki” jeszcze w wyroku rozwodowym.

Co dokładnie podlega rozliczeniu?

Najczęściej rozliczeniu podlegają te spłaty, które rzeczywiście zostały sfinansowane z majątku wspólnego. W praktyce sąd bada przede wszystkim:

• kiedy został zaciągnięty kredyt,
• na jaki cel przeznaczono środki,
• czy mieszkanie stanowi majątek osobisty jednego z małżonków,
• z jakiego majątku były spłacane raty po ślubie,
• jaka część spłat dotyczyła kapitału, a jaka odsetek i innych kosztów.

W wielu sprawach największe znaczenie ma część kapitałowa rat, bo to ona realnie zwiększa wartość „czystego” majątku właściciela mieszkania przez zmniejszenie zadłużenia obciążającego jego majątek osobisty. Jednak ocena, czy i w jakim zakresie rozliczać także odsetki, prowizje, ubezpieczenia czy koszty okołokredytowe, zależy od okoliczności sprawy oraz materiału dowodowego.

Jeżeli kredyt był spłacany wyłącznie z majątku osobistego właściciela mieszkania, np. z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży jego wcześniejszego składnika majątku osobistego albo z darowizny dokonanej wyłącznie na jego rzecz, roszczenie z art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może w ogóle nie powstać.

Kiedy i w jakim postępowaniu dochodzi się rozliczenia?

Co do zasady roszczenie o zwrot nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty zgłasza się w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej. Wynika to z art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a procesowo takie rozliczenia są rozpoznawane w sprawie działowej.

Wspólność ustawowa ustaje m.in. z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego albo wcześniej – z chwilą zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność lub z chwilą wskazaną w prawomocnym wyroku ustanawiającym rozdzielność majątkową.

Istotne jest też to, że w sprawie o podział majątku sąd rozlicza skład majątku wspólnego oraz roszczenia z tytułu nakładów. W orzecznictwie przyjmuje się, że sąd ma obowiązek rozstrzygnąć takie roszczenia, gdy zostały zgłoszone i wykazane. Znaczenie praktyczne ma tu uchwała Sądu Najwyższego z 21.02.2008 r., III CZP 148/07, zgodnie z którą w sprawie o podział majątku wspólnego sąd ustala wartość nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków.

Jakie dowody warto przygotować?

W praktyce o wyniku sprawy często decydują dokumenty. Warto zgromadzić:

• umowę kredytu i harmonogram spłat,
• akt notarialny nabycia mieszkania,
• zaświadczenia banku o wysokości spłaconego kapitału i odsetek,
• potwierdzenia przelewów, historię rachunku lub rachunków,
• dokumenty potwierdzające źródło środków, np. umowy darowizny, sprzedaży lub spadku, jeśli druga strona twierdzi, że płaciła z majątku osobistego.

Bez takich dowodów bardzo trudno wykazać, jaka część rat była finansowana ze wspólnego majątku i jaką korzyść majątkową uzyskał właściciel nieruchomości.

Czy znaczenie ma to, że oboje małżonkowie mieszkali w tym lokalu?

Tak, może mieć to znaczenie przy ocenie konkretnego roszczenia. Jeżeli mieszkanie służyło zaspokajaniu potrzeb rodziny, druga strona może podnosić, że wydatki były ponoszone także na wspólne potrzeby życiowe małżonków i dzieci. Nie przekreśla to automatycznie roszczenia z art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale wpływa na sposób argumentacji i ocenę poszczególnych pozycji.

Trzeba też pamiętać, że zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Dlatego w niektórych stanach faktycznych rozliczenie nie będzie oczywiste i wymaga odróżnienia zwykłych kosztów utrzymania rodziny od nakładów zwiększających majątek osobisty jednego z małżonków.

Czy sąd rozwodowy rozliczy raty kredytu w wyroku rozwodowym?

Zwykle nie. Sąd rozwodowy przede wszystkim orzeka o rozwiązaniu małżeństwa, ewentualnie o winie, władzy rodzicielskiej, kontaktach, alimentach i sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania po rozwodzie. Podział majątku wspólnego może zostać dokonany w wyroku rozwodowym tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu – art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli sprawa wymaga szerszego postępowania dowodowego, rozliczenie rat kredytu i innych nakładów następuje najczęściej w odrębnej sprawie o podział majątku po rozwodzie.

Zasada równych udziałów a zwrot nakładów

Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Możliwe jest jednak ustalenie nierównych udziałów, jeżeli zachodzą ważne powody i małżonkowie przyczynili się do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu – art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

To jednak osobna kwestia niż rozliczenie nakładów na majątek osobisty. Innymi słowy: nawet jeżeli udziały w majątku wspólnym są równe, nadal można dochodzić zwrotu nakładów z tego majątku na mieszkanie należące wyłącznie do jednego z małżonków.

FAQ

Czy po rozwodzie dostanę połowę wszystkich rat zapłaconych za mieszkanie męża?

Nie automatycznie. Co do zasady można żądać rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale wysokość roszczenia zależy od źródła środków i dowodów.

Czy mieszkanie kupione przed ślubem wchodzi do podziału majątku?

Nie, jeżeli zostało nabyte przed ślubem, co do zasady należy do majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy roszczenie zgłasza się w sprawie rozwodowej?

Najczęściej nie. Zwykle zgłasza się je w sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej. W wyroku rozwodowym podział majątku jest możliwy tylko wyjątkowo, zgodnie z art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy trzeba wykazać, z jakich pieniędzy spłacano kredyt?

Tak. To jedna z najważniejszych kwestii dowodowych. Sąd bada, czy raty były finansowane z majątku wspólnego, czy z majątku osobistego jednego z małżonków.

Czy wyposażenie mieszkania i remont też można rozliczać?

Tak, jeżeli były to nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty drugiego małżonka i da się je wykazać dokumentami albo innymi wiarygodnymi dowodami.

Źródła

• art. 27, art. 31 § 1 i § 2 pkt 1, art. 33 pkt 1 i pkt 2, art. 43 § 1 i § 2, art. 45 § 1, art. 58 § 3 ustawy z 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• uchwała Sądu Najwyższego z 21.02.2008 r., III CZP 148/07
• postanowienie Sądu Najwyższego z 11.03.2010 r., IV CSK 429/09