Utrudnianie życia po rozwodzie we wspólnym mieszkaniu – co można zrobić?

Co wynika z wyroku rozwodowego o sposobie korzystania z mieszkania?

Jeżeli małżonkowie w chwili rozwodu zajmowali wspólne mieszkanie, sąd rozwodowy obowiązkowo rozstrzyga o sposobie korzystania z tego mieszkania na czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków – wynika to wprost z art. 58 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Takie rozstrzygnięcie nie przesądza jeszcze o własności lokalu ani o ostatecznym prawie do mieszkania. Określa natomiast, kto z jakich pomieszczeń może korzystać, dopóki byli małżonkowie faktycznie mieszkają razem. Jeżeli więc wyrok przyznał Panu dwa pokoje do wyłącznego używania, była małżonka powinna ten podział respektować.

Pozostawianie przez nią rzeczy w pokojach przeznaczonych dla Pana, wchodzenie do nich bez potrzeby czy celowe blokowanie korzystania z tych pomieszczeń może być traktowane jako naruszanie sposobu korzystania ustalonego przez sąd. Sam wyrok nie zastąpi jeszcze automatycznie eksmisji, ale ma duże znaczenie dowodowe.

Czy po rozwodzie można żądać eksmisji byłego małżonka?

Tak, ale trzeba odróżnić dwa tryby. W trakcie sprawy rozwodowej sąd może nakazać eksmisję jednego z małżonków, jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie – art. 58 § 2 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Po prawomocnym zakończeniu rozwodu ten przepis co do zasady nie stanowi już podstawy do zgłaszania nowego żądania eksmisji. Potwierdza to utrwalona linia orzecznicza, w tym uchwała Sądu Najwyższego z 20 września 1990 r., sygn. III CZP 53/90.

Po rozwodzie najczęściej stosuje się art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem współlokator może wytoczyć powództwo o nakazanie przez sąd opróżnienia lokalu przez innego współlokatora, jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

Do kręgu osób, których może dotyczyć takie żądanie, zalicza się także rozwiedzionego małżonka, jeżeli nadal wspólnie zajmuje lokal. To właśnie ten tryb jest w opisanej sytuacji najbardziej praktyczny.

Czy pozostawianie brudu i odpadów może być podstawą do eksmisji?

Może, ale nie automatycznie. Sąd będzie oceniał całokształt zachowania i jego nasilenie. Sam incydentalny bałagan zwykle nie wystarczy. Inaczej wygląda sytuacja, gdy mamy do czynienia z działaniem uporczywym, celowym, powtarzalnym i realnie uniemożliwiającym normalne korzystanie z lokalu.

Jeżeli była małżonka zostawia spleśniałe jedzenie, zgnite produkty, brudne odpady higieniczne, doprowadza do odoru w częściach wspólnych albo narusza zasady higieny w sposób stały i demonstracyjny, może to zostać uznane za „rażąco naganne postępowanie” w rozumieniu art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Im silniej wykaże Pan, że nie chodzi o zwykły konflikt po rozwodzie, lecz o świadome i trwałe uniemożliwianie wspólnego mieszkania, tym większa szansa na skuteczne powództwo.

Jakie dowody warto zebrać?

W sprawach o eksmisję i ochronę sposobu korzystania z mieszkania dowody są kluczowe. Same ogólne twierdzenia o utrudnianiu życia zwykle nie wystarczą. Warto przygotować:

• zdjęcia i nagrania z datami, pokazujące stan mieszkania, brud, odpady, zajmowanie Pana pomieszczeń,
• korespondencję SMS, e-mail lub komunikatory, jeżeli wzywał Pan byłą żonę do zaprzestania naruszeń,
• zezwania świadków – np. sąsiadów, członków rodziny, znajomych, którzy widzieli sytuację albo czuli odór,
• notatki z datami zdarzeń, aby wykazać powtarzalność,
• kopię wyroku rozwodowego z rozstrzygnięciem o sposobie korzystania z lokalu,
• umowę najmu innego mieszkania, rachunki i potwierdzenia płatności, jeśli z powodu sytuacji musiał się Pan wyprowadzić.

Jeżeli dochodzi do awantur, gróźb albo agresji, warto rozważyć wezwanie Policji, aby powstała urzędowa notatka z interwencji. Taka notatka nie przesądza sprawy, ale bywa bardzo przydatna procesowo.

Jakie roszczenia są realne w opisanej sytuacji?

W zależności od faktów można rozważyć kilka równoległych lub alternatywnych działań.

Do jakiego sądu złożyć pozew i co w nim wskazać?

Sprawę o eksmisję wytacza się co do zasady przed sąd miejsca położenia nieruchomości, ponieważ jest to sprawa o prawa związane z nieruchomością – art. 38 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce będzie to zwykle właściwy miejscowo sąd rejonowy.

W pozwie trzeba dokładnie opisać:

• jaki jest tytuł prawny stron do lokalu,
• jak sąd rozwodowy uregulował sposób korzystania z mieszkania,
• na czym polega rażąco naganne postępowanie byłej małżonki,
• od kiedy zachowanie się powtarza,
• dlaczego wspólne zamieszkiwanie stało się niemożliwe,
• jakie dowody to potwierdzają.

Można też rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia na czas procesu, jeżeli istnieje interes prawny w udzieleniu tymczasowej ochrony – art. 730(1) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Sposób zabezpieczenia zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i nie w każdej sprawie sąd go uwzględni.

Czy można domagać się zwrotu kosztów najmu innego mieszkania?

To zależy od tego, czy uda się wykazać związek między zachowaniem byłej małżonki a koniecznością poniesienia tych kosztów. Teoretycznie można rozważać roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego, jeżeli szkoda została wyrządzona zawinionym działaniem.

W praktyce takie roszczenie bywa trudniejsze dowodowo niż samo żądanie eksmisji. Trzeba wykazać bezprawne i zawinione działanie, rzeczywistą szkodę oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem a wydatkami na najem. Dlatego tę kwestię najlepiej oceniać indywidualnie po analizie dowodów.

Czy takie zachowanie może naruszać także przepisy karne?

Tak, ale tylko wtedy, gdy poza samym konfliktem mieszkaniowym występują dodatkowe elementy. Przykładowo:

• art. 190a § 1 Kodeksu karnego – gdy dochodzi do uporczywego nękania, które wzbudza poczucie zagrożenia lub istotnie narusza prywatność,
• art. 191 § 1 Kodeksu karnego – gdy ktoś stosuje przemoc lub groźbę bezprawną, aby zmusić drugą osobę do określonego działania, zaniechania lub znoszenia,
• art. 207 § 1 Kodeksu karnego – gdy zachowanie przybiera postać znęcania się fizycznego lub psychicznego,
• art. 107 Kodeksu wykroczeń – gdy ktoś działa złośliwie w celu dokuczenia innej osobie.

Nie każda uciążliwość po rozwodzie spełni te przesłanki. Jeżeli jednak sytuacja jest długotrwała, celowa i eskaluje, warto rozważyć również ten kierunek.

Co zrobić krok po kroku?

1. Proszę zgromadzić i uporządkować dowody z datami.
2. Proszę przygotować odpis wyroku rozwodowego z rozstrzygnięciem o sposobie korzystania z mieszkania.
3. Warto wysłać byłej małżonce pisemne wezwanie do zaprzestania naruszeń i usunięcia rzeczy z pokoi oddanych Panu do wyłącznego korzystania.
4. Jeżeli sytuacja się powtarza, proszę rozważyć pozew o eksmisję na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów.
5. Jeśli dochodzi do agresji, gróźb albo nękania, proszę dokumentować interwencje Policji i rozważyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa lub wykroczenia.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy konflikt po rozwodzie może pozostać zwykłym sporem domowym, a kiedy zaczyna uzasadniać dalej idące działania prawne.

FAQ

Czy po rozwodzie mogę powołać się jeszcze na art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego?

Co do nowego żądania eksmisji – zasadniczo nie. Po prawomocnym rozwodzie przepis ten ma znaczenie głównie dla oceny wcześniejszego rozstrzygnięcia o sposobie korzystania z mieszkania. Nowe żądanie eksmisji opiera się zwykle na art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Czy samo pozostawienie rzeczy w moich pokojach wystarczy do eksmisji?

Zwykle nie jako jedyna okoliczność. Może jednak stanowić ważny element szerszego obrazu naruszeń, zwłaszcza gdy wyrok rozwodowy przyznał Panu te pokoje do wyłącznego korzystania.

Czy muszę najpierw wysłać byłej żonie wezwanie?

Przepisy nie zawsze wymagają takiego wezwania jako warunku pozwu, ale w praktyce warto to zrobić. Pismo porządkuje stan sprawy i stanowi dodatkowy dowód, że próbował Pan rozwiązać konflikt bez procesu.

Czy Policja może od razu usunąć byłą żonę z mieszkania?

Nie w zwykłym sporze mieszkaniowym po rozwodzie. Natychmiastowe nakazy opuszczenia mieszkania są możliwe przede wszystkim w sytuacjach przemocy domowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej i odpowiednich regulacji policyjnych, ale to wymaga spełnienia ustawowych przesłanek.

Czy mogę żądać odszkodowania za wynajmowane mieszkanie?

Jest to możliwe tylko w niektórych sprawach i wymaga dobrego materiału dowodowego. Trzeba wykazać szkodę, winę drugiej strony i związek przyczynowy, najczęściej na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego.

Źródła

• art. 58 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego
• art. 38 § 1, art. 730 § 1, art. 730(1) § 1, art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 344 § 1, art. 346, art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 190a § 1, art. 191 § 1, art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 107 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• uchwała Sądu Najwyższego z 20 września 1990 r., III CZP 53/90
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 25 lutego 2011 r., V ACa 928/10