Zwrot rat kredytu po rozwodzie a podział majątku wspólnego

Kiedy były małżonek może żądać zwrotu rat kredytu?

Tak, ale tylko po ustaleniu, za jaki okres raty były płacone i z jakich środków. To kluczowe, bo inaczej rozlicza się raty opłacone w czasie wspólności majątkowej, a inaczej raty płacone już po rozwodzie albo po ustanowieniu rozdzielności majątkowej.

Jeżeli kredyt hipoteczny dotyczył domu albo mieszkania wchodzącego do majątku wspólnego, a jeden z małżonków spłacał go samodzielnie, może pojawić się roszczenie o rozliczenie tych wpłat. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do zwrotu połowy wszystkich uiszczonych rat.

Spłata rat w czasie wspólności majątkowej

W czasie trwania wspólności ustawowej co do zasady wynagrodzenie za pracę każdego z małżonków wchodzi do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli więc raty były płacone z bieżącego wynagrodzenia uzyskiwanego w tym okresie, zwykle były spłacane z majątku wspólnego, nawet jeśli przelew wykonywał tylko jeden małżonek.

W takiej sytuacji sam argument, że „mąż płacił ze swojej pensji”, nie wystarcza jeszcze do żądania zwrotu od byłej żony. W czasie wspólności ustawowej pensja co do zasady nie jest majątkiem osobistym, lecz wspólnym.

Inaczej będzie wtedy, gdy raty były spłacane z majątku osobistego jednego z małżonków, np. z darowizny otrzymanej wyłącznie do jego majątku osobistego, środków pochodzących ze sprzedaży składnika majątku osobistego albo z pieniędzy nabytych przed powstaniem wspólności. Wtedy można powoływać się na art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonek może żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Spłata rat po rozwodzie albo po ustanowieniu rozdzielności

Po ustaniu wspólności majątkowej sytuacja wygląda inaczej. Jeżeli oboje byli małżonkowie nadal są stronami umowy kredytowej, to wobec banku co do zasady pozostają współdłużnikami. Zgodnie z art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny kilku dłużników może być zobowiązanych solidarnie, a wtedy wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich łącznie, od kilku z nich albo od każdego z osobna.

To oznacza, że bank może żądać raty od każdego z byłych małżonków niezależnie od ich wewnętrznych ustaleń. Jeżeli jednak po rozwodzie całość rat spłaca tylko jedna osoba, może ona co do zasady domagać się rozliczenia od drugiego współdłużnika na podstawie art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku rozstrzyga, czy i w jakich częściach może żądać zwrotu od współdłużników, a jeśli z tego stosunku nic innego nie wynika – może żądać zwrotu w częściach równych.

W praktyce po rozwodzie bardzo często właśnie ten przepis ma większe znaczenie niż art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można żądać zwrotu połowy wszystkich rat?

Nie zawsze. Trzeba oddzielić część kapitałową od odsetkowej, a czasem także inne koszty związane z kredytem. W orzecznictwie i praktyce sądowej często przyjmuje się, że spłata kredytu zwiększa wartość majątku wspólnego przede wszystkim w części, w jakiej zmniejsza zadłużenie kapitałowe obciążające nieruchomość. W konkretnej sprawie sąd bada jednak rzeczywisty charakter żądania i sposób sformułowania wniosku.

Znaczenie może mieć też to, kto korzystał z nieruchomości po rozwodzie. Jeżeli jeden z byłych małżonków sam mieszkał w domu i jednocześnie sam płacił raty, druga strona może podnosić, że należy uwzględnić także rozliczenia związane z posiadaniem rzeczy wspólnej, kosztami utrzymania albo pożytkami. To zawsze zależy od stanu faktycznego.

W podobnych sprawach pomocne mogą być również opracowania dotyczące rozliczenia rat kredytu oraz sytuacji, gdy po rozstaniu aktualna pozostaje wspólna spłata kredytu.

Rozliczenie rat przy podziale majątku

W postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga m.in. o wydatkach, nakładach i innych wzajemnych roszczeniach między byłymi małżonkami, jeżeli pozostają w związku z majątkiem wspólnym. Podstawą jest art. 567 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 567 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego w sprawach nieunormowanych stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku, a przez odesłanie także przepisy dotyczące zniesienia współwłasności.

W praktyce we wniosku o podział majątku albo w odpowiedzi na taki wniosek warto wyraźnie zgłosić:

• żądanie rozliczenia konkretnych rat kredytu,
• okres, za jaki żądanie jest zgłaszane,
• źródło środków, z których raty były płacone,
• dowody wpłat, historię rachunku, harmonogram kredytu i umowę kredytową,
• informację, czy i kto korzystał z nieruchomości po rozwodzie.

Sąd nie zawsze rozliczy wszystko „automatycznie”, jeśli roszczenie nie zostanie jasno zgłoszone i udowodnione.

Jakie dowody są najważniejsze?

Najczęściej potrzebne są:

• umowa kredytu i ewentualne aneksy,
• harmonogram spłat,
• zaświadczenie banku o wysokości spłat oraz saldzie zadłużenia,
• potwierdzenia przelewów,
• dokumenty pokazujące, czy pieniądze pochodziły z majątku wspólnego czy osobistego,
• odpis wyroku rozwodowego albo postanowienia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej,
• dowody dotyczące korzystania z nieruchomości po ustaniu wspólności.

Jeżeli spór dotyczy tego, czy środki miały charakter osobisty, przydatne bywają umowy darowizny, akty notarialne, dokumenty spadkowe lub wyciągi bankowe pokazujące przepływ pieniędzy.

Czy bank musi przepisać kredyt na jednego z byłych małżonków?

Nie. Podział majątku między byłymi małżonkami nie zmienia automatycznie treści umowy kredytowej wobec banku. Nawet jeśli sąd przyzna nieruchomość jednemu z byłych małżonków, bank nadal może traktować oboje jako dłużników, dopóki nie wyrazi zgody na przejęcie długu, zwolnienie jednego z dłużników albo podpisanie aneksu.

Ma to związek z art. 519 § 2 pkt 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przejęcie długu przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią wymaga zgody wierzyciela. W sprawach kredytowych tym wierzycielem jest bank.

Przy rozliczeniach po rozwodzie warto więc odróżniać dwie kwestie:

Co z ratami płaconymi obecnie po połowie?

Jeżeli obecnie oboje byli małżonkowie spłacają kredyt po połowie, to co do zasady za ten okres nie powstaje dodatkowe roszczenie regresowe z art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego, ponieważ każde z nich wykonuje swoją część ekonomicznego ciężaru zobowiązania. Nadal jednak można rozliczać wcześniejsze okresy, w których tylko jedna strona finansowała spłatę.

Przedawnienie roszczeń

Ocena przedawnienia zależy od rodzaju roszczenia. Roszczenia regresowe między współdłużnikami po spełnieniu świadczenia przez jednego z nich co do zasady podlegają przedawnieniu na zasadach ogólnych określonych w art. 118 Kodeksu cywilnego. W sprawie o podział majątku sposób badania roszczeń bywa jednak powiązany z charakterem postępowania nieprocesowego i momentem ich zgłoszenia. Dlatego przy starszych spłatach warto każdorazowo zbadać daty i podstawę prawną żądania.

FAQ

Czy były mąż może żądać ode mnie połowy rat kredytu płaconych w czasie małżeństwa?

Nie automatycznie. Jeżeli raty były spłacane z wynagrodzenia uzyskiwanego w czasie wspólności, zwykle pochodziły z majątku wspólnego. Roszczenie może być zasadne dopiero wtedy, gdy wykaże, że spłacał kredyt z majątku osobistego.

Czy po rozwodzie bank może żądać raty ode mnie, choć w domu mieszka były mąż?

Tak. Jeżeli nadal jesteś stroną umowy kredytowej, bank może dochodzić zapłaty zgodnie z zasadami odpowiedzialności solidarnej z art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy rozliczenie rat trzeba zgłosić osobno w pozwie?

Najczęściej zgłasza się je we wniosku o podział majątku albo w odpowiedzi na ten wniosek, precyzyjnie wskazując kwoty, okres i podstawę prawną. Bez jasnego żądania i dowodów sąd może nie rozliczyć wszystkich spłat.

Czy można rozliczyć tylko część kapitałową rat?

W wielu sprawach to właśnie zmniejszenie kapitału ma największe znaczenie dla wartości majątku, ale konkretne rozliczenie zależy od treści żądania, dokumentów i okoliczności sprawy.

Czy podział majątku zwalnia jednego z byłych małżonków z kredytu?

Nie. Potrzebna jest jeszcze zgoda banku na zmianę umowy, np. przejęcie długu lub zwolnienie jednego z kredytobiorców.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31 § 1, art. 31 § 2 pkt 1 i art. 45 § 1 – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 366 § 1, art. 376 § 1, art. 519 § 2 pkt 2 i art. 118 – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 567 § 1 i § 3 – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.