Odstąpienie od umowy zakupu drzwi na zamówienie

Czy firma może odstąpić od umowy zawartej przez e-mail?

W opisanej sytuacji trzeba odróżnić klasyczne odstąpienie od umowy zawartej na odległość od innych środków ochrony kupującego. Prawo odstąpienia w terminie 14 dni wynika z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta i przysługuje konsumentowi, czyli osobie fizycznej dokonującej czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową w rozumieniu art. 22¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

Jeżeli zamówienie zostało złożone w imieniu spółki albo innego typowego przedsiębiorcy, przepisy o 14-dniowym odstąpieniu od umowy konsumenckiej co do zasady nie mają zastosowania. Sama forma zawarcia umowy przez e-mail nie daje przedsiębiorcy ustawowego prawa zwrotu towaru.

Inaczej może być, gdy kupującym jest osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, a umowa jest bezpośrednio związana z działalnością, lecz z jej treści wynika, że nie ma dla tej osoby charakteru zawodowego. W takim przypadku art. 38a ustawy o prawach konsumenta rozszerza wybrane uprawnienia konsumenckie na takiego przedsiębiorcę. Trzeba jednak zbadać konkretny wpis PKD, charakter działalności i cel zakupu.

W praktyce przy drzwiach zamówionych do hali magazynowej najczęściej będzie to zakup związany z działalnością gospodarczą. Jeżeli kupującym jest spółka albo zakup ma charakter zawodowy dla jednoosobowego przedsiębiorcy, ustawowe prawo odstąpienia na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o prawach konsumenta nie będzie przysługiwać.

Drzwi wykonane na zamówienie a wyjątek od prawa zwrotu

Nawet gdyby kupujący był konsumentem albo jednoosobowym przedsiębiorcą objętym ochroną z art. 38a ustawy o prawach konsumenta, trzeba uwzględnić art. 38 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem prawo odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość nie przysługuje w odniesieniu do rzeczy nieprefabrykowanej, wyprodukowanej według specyfikacji konsumenta albo służącej zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb.

Drzwi ewakuacyjne lub techniczne przygotowane według konkretnego wymiaru, koloru, wyposażenia, kierunku otwierania, typu ościeżnicy albo parametrów budynku bardzo często mieszczą się w tym wyjątku. Wtedy odstąpienie tylko dlatego, że zamówienie złożono przez e-mail, może być nieskuteczne.

To nie zamyka jednak sprawy. Jeżeli problem polega nie na zwykłej zmianie decyzji kupującego, lecz na tym, że produkt nie nadaje się do montażu w znanym sprzedawcy miejscu, należy analizować błąd przy składaniu zamówienia oraz rękojmię za wadę rzeczy.

Błąd przy zatwierdzeniu specyfikacji drzwi

Najsilniejszym argumentem w opisanym stanie faktycznym może być to, że kupujący wyraźnie poinformował sprzedawcę, że nie zna się na drzwiach i oczekuje pomocy w doborze, a sprzedawca znał lub powinien znać technologię budynku, w którym drzwi miały być zamontowane. Jeżeli mimo tego dobrano ościeżnicę nieodpowiednią do płyty warstwowej, można rozważyć złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych zamówienia złożonego pod wpływem błędu.

Podstawą jest art. 84 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli oświadczenie było złożone innej osobie, uchylenie się jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy błąd został przez tę osobę wywołany, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć.

Zgodnie z art. 84 § 2 Kodeksu cywilnego można powołać się tylko na błąd istotny, czyli taki, który uzasadnia przypuszczenie, że gdyby kupujący nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści. W tym przypadku istotność błędu może polegać na tym, że kupujący nie zamówiłby drzwi z daną ościeżnicą, gdyby wiedział, że nie da się ich prawidłowo zamontować w hali z płyty warstwowej bez dodatkowych kosztów.

Jeżeli sprzedawca celowo zapewniał o prawidłowym doborze albo przemilczał znane mu ograniczenia montażowe, można dodatkowo rozważyć art. 86 § 1 Kodeksu cywilnego dotyczący podstępu. W razie podstępu uchylenie się od skutków oświadczenia woli jest możliwe także wtedy, gdy błąd nie był istotny albo nie dotyczył treści czynności prawnej.

W orzecznictwie podkreśla się, że dla oceny błędu znaczenie ma chwila składania oświadczenia woli. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 25 września 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 631/09, wskazano, że art. 84 § 1 Kodeksu cywilnego obejmuje pozostawanie pod wpływem błędu w momencie składania oświadczenia woli.

Jak złożyć oświadczenie o uchyleniu się od skutków błędu?

Zgodnie z art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego innej osobie pod wpływem błędu albo groźby następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Dla bezpieczeństwa warto wysłać pismo z własnoręcznym podpisem listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a dodatkowo przesłać skan e-mailem. Jeżeli pismo ma zostać wysłane elektronicznie jako forma pisemna, powinno być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 78¹ § 1 Kodeksu cywilnego.

Termin jest istotny. Art. 88 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje, że uprawnienie do uchylenia się w razie błędu wygasa z upływem roku od jego wykrycia. W praktyce nie warto czekać, zwłaszcza gdy drzwi nie zostały jeszcze wysłane albo zamontowane.

W piśmie należy opisać, że zamówienie zostało zatwierdzone w zaufaniu do fachowego doboru sprzedawcy, wskazać informacje przekazane sprzedawcy przed zawarciem umowy oraz wyjaśnić, że symbole techniczne w specyfikacji nie były dla kupującego zrozumiałe i nie pozwalały samodzielnie rozpoznać niezgodności ościeżnicy z technologią budynku.

Rękojmia za wadę drzwi lub ościeżnicy

Drugą drogą jest rękojmia za wady rzeczy sprzedanej. W relacji między przedsiębiorcami nadal stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi, o ile strony ich skutecznie nie wyłączyły ani nie ograniczyły. Podstawą odpowiedzialności sprzedawcy jest art. 556 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę.

Art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, że wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. Rzecz jest niezgodna z umową w szczególności wtedy, gdy nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia, nie ma właściwości, o których zapewnił sprzedawca, albo nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego przeznaczenia.

W opisanym przypadku kluczowy może być art. 556¹ § 1 pkt 3 Kodeksu cywilnego. Jeżeli kupujący poinformował, że drzwi mają być zamontowane w hali z płyty warstwowej, a sprzedawca nie zastrzegł, że wskazana ościeżnica się do tego nie nadaje, można twierdzić, że rzecz nie nadaje się do uzgodnionego celu.

Na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Z kolei art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcia wady.

Trzeba jednak pamiętać o art. 563 § 1 Kodeksu cywilnego. Przy sprzedaży między przedsiębiorcami kupujący traci uprawnienia z rękojmi, jeżeli nie zbada rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju oraz nie zawiadomi niezwłocznie sprzedawcy o wadzie, a gdy wada wyszła na jaw dopiero później, jeżeli nie zawiadomi sprzedawcy niezwłocznie po jej stwierdzeniu. Art. 563 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje wyjątek, gdy sprzedawca wiedział o wadzie albo zapewnił kupującego, że wada nie istnieje.

Czy sprzedawca może powołać się na podpisaną specyfikację?

Sprzedawca może argumentować, że kupujący zatwierdził zamówienie, a więc zaakceptował typ ościeżnicy. Nie zawsze jest to jednak wystarczające. Jeżeli specyfikacja zawierała symbole techniczne niezrozumiałe dla laika, a kupujący wyraźnie prosił o fachowy dobór, sam podpis albo akceptacja e-mailowa nie musi przesądzać, że ryzyko błędnego doboru w całości obciąża kupującego.

Znaczenie ma to, czy sprzedawca występował wyłącznie jako wykonawca dyspozycji kupującego, czy faktycznie doradzał i dobierał rozwiązanie techniczne. Jeżeli pracownik producenta dobrał drzwi i ościeżnicę po uzyskaniu informacji o budynku, można argumentować, że to sprzedawca ponosi odpowiedzialność za błędne doradztwo i niezgodność rzeczy z celem zamówienia.

Warto sprawdzić także regulamin, ofertę i potwierdzenie zamówienia. Art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala stronom odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Jeżeli w relacji B2B rękojmia została skutecznie wyłączona, roszczenia z rękojmi mogą być utrudnione. Wyłączenie rękojmi nie działa jednak, gdy sprzedawca podstępnie zataił wadę, co wynika z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Co zrobić praktycznie przed wysyłką drzwi?

Jeżeli drzwi nie zostały jeszcze wysłane, należy działać natychmiast. W pierwszej kolejności warto wysłać do producenta wiadomość e-mail oraz pismo, w którym kupujący sprzeciwia się wysyłce produktu z nieodpowiednią ościeżnicą, wskazuje na niezgodność dobranego elementu z celem montażu i wzywa do zmiany ościeżnicy bez dopłaty albo do anulowania zamówienia.

W piśmie można połączyć argumentację. Podstawowo wskazać na błąd istotny z art. 84 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, a ewentualnie na podstęp z art. 86 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli sprzedawca miał świadomość problemu. Alternatywnie można powołać się na rękojmię z art. 556, art. 556¹ § 1 pkt 1-3 oraz art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego.

Do pisma warto dołączyć kopie korespondencji, w której wskazano rodzaj budynku, zapytanie o montaż, informacje o braku wiedzy technicznej oraz opinię wykonawcy, że dana ościeżnica nie nadaje się do montażu w płycie warstwowej albo wymaga dodatkowych prac.

Przykładowa konstrukcja pisma do sprzedawcy

Pismo nie powinno ograniczać się do stwierdzenia, że kupujący odstępuje od umowy, bo zamówienie złożono przez Internet. W relacji B2B taki argument może być niewystarczający. Lepsze jest precyzyjne wskazanie faktów i podstaw prawnych.

W piśmie można napisać, że kupujący zatwierdził zamówienie, działając w błędnym przekonaniu, że dobrana przez sprzedawcę ościeżnica nadaje się do montażu w hali wykonanej z płyty warstwowej. Następnie należy wskazać, że błąd został wywołany przez sprzedawcę albo sprzedawca mógł go z łatwością zauważyć, ponieważ kupujący informował o technologii budynku i prosił o fachową pomoc w doborze. Na tej podstawie można złożyć oświadczenie z art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu.

Alternatywnie można wezwać sprzedawcę do wykonania umowy zgodnie z uzgodnionym celem, czyli dostarczenia drzwi z ościeżnicą nadającą się do montażu w płycie warstwowej bez dodatkowej dopłaty, a w razie odmowy zapowiedzieć skorzystanie z uprawnień z rękojmi.

FAQ

Czy zamówienie przez e-mail zawsze oznacza prawo odstąpienia w 14 dni?

Nie. Art. 27 ust. 1 ustawy o prawach konsumenta dotyczy konsumentów, a przez art. 38a tej ustawy także niektórych jednoosobowych przedsiębiorców w sprawach niezawodowych. Typowa relacja B2B, zwłaszcza ze spółką, nie daje automatycznego prawa odstąpienia tylko dlatego, że umowę zawarto przez e-mail.

Czy drzwi na wymiar można zwrócić bez podania przyczyny?

Zwykle nie. Art. 38 ust. 1 pkt 3 ustawy o prawach konsumenta wyłącza prawo odstąpienia od umowy dotyczącej rzeczy nieprefabrykowanej, wyprodukowanej według specyfikacji kupującego albo służącej jego zindywidualizowanym potrzebom. Nie wyłącza to jednak roszczeń z tytułu wady rzeczy lub błędu.

Czy zaakceptowanie specyfikacji odbiera prawo do reklamacji?

Nie zawsze. Jeżeli kupujący prosił o fachowy dobór, a sprzedawca znał cel i warunki montażu, samo zatwierdzenie symboli technicznych może nie wystarczyć do przerzucenia całej odpowiedzialności na kupującego. Znaczenie mają treść korespondencji, zapewnienia sprzedawcy i to, czy wada była możliwa do samodzielnego wykrycia.

Jaki termin obowiązuje przy błędzie?

Zgodnie z art. 88 § 2 Kodeksu cywilnego uprawnienie do uchylenia się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu wygasa z upływem roku od wykrycia błędu. Oświadczenie należy złożyć na piśmie, co wynika z art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego.

Co jest lepsze: błąd czy rękojmia?

To zależy od dowodów. Błąd jest właściwy, gdy problem dotyczy samego zatwierdzenia zamówienia pod wpływem nieprawidłowego doradztwa. Rękojmia jest właściwa, gdy rzecz została dostarczona albo ma zostać dostarczona w stanie niezgodnym z umową, zwłaszcza gdy nie nadaje się do celu znanego sprzedawcy.

Podsumowanie

W przypadku zakupu drzwi na zamówienie przez firmę klasyczne odstąpienie od umowy zawartej na odległość najczęściej nie będzie skuteczne. Po pierwsze, przepisy konsumenckie z art. 27 ust. 1 ustawy o prawach konsumenta zasadniczo nie dotyczą typowych przedsiębiorców. Po drugie, art. 38 ust. 1 pkt 3 tej ustawy wyłącza prawo odstąpienia przy rzeczach wykonanych według indywidualnej specyfikacji.

Nie oznacza to jednak, że trzeba zaakceptować dopłatę za właściwą ościeżnicę. Jeżeli sprzedawca wiedział, że drzwi mają być montowane w hali z płyty warstwowej, i sam dobrał nieodpowiednie rozwiązanie, można rozważyć uchylenie się od skutków zamówienia na podstawie art. 84 i art. 88 Kodeksu cywilnego albo roszczenia z rękojmi na podstawie art. 556, art. 556¹, art. 560 i art. 561 Kodeksu cywilnego. Kluczowe jest szybkie działanie i zebranie dowodów z korespondencji.

Źródła

• Art. 22¹, art. 78¹ § 1, art. 84 § 1-2, art. 86 § 1, art. 88 § 1-2, art. 556, art. 556¹ § 1, art. 558 § 1-2, art. 560 § 1, art. 561 § 1, art. 563 § 1-2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
• Art. 27 ust. 1, art. 38 ust. 1 pkt 3, art. 38a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2014 poz. 827 z późn. zm.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 25 września 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 631/09.