Mieszkanie wykupione po ślubie z długami sprzed ślubu, co komu się należy?

Majątek wspólny i majątki odrębne małżonków, czyli co do kogo należy

Formalnie mieszkanie stanowi własność małżonka, bo w taki sposób zostało wykupione. Jednak wykup od spółdzielni nastąpił w czasie trwania małżeństwa i został sfinansowany wspólnym kredytem. Podała Pani, że część kredytu przeznaczona została na pokrycie długów męża sprzed zawarcia małżeństwa oraz na spłatę wspólnych zobowiązań.

Mieszkanie spółdzielcze, składnik majątku, czas nabycia

W opisanej sytuacji, nawet gdyby stroną umowy o nabycie prawa własności mieszkania był wyłącznie małżonek, to i tak nabyte prawo weszło w skład Państwa majątku wspólnego małżeńskiego.

Jak wskazuje postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 3 grudnia 2009 r., sygn. akt. II CSK 273/2009 (LexPolonica nr 2132146): według art. 32 § 1 K.r.o., któremu obecnie odpowiada art. 31 § 1 zd. 1 K.r.o., do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Dla wejścia do majątku wspólnego ma jedynie znaczenie czas nabycia praw majątkowych. Jeśli środki na nabycie pochodzą z majątku wspólnego, nie ma też znaczenia, czy stroną czynności prawnej, której skutkiem jest nabycie składnika majątku wspólnego, są oboje małżonkowie, czy tylko jeden z małżonków.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 1985 r., sygn. akt. III CRN 119/85 (OSPiKA 1986/9-10 poz. 185) możemy przeczytać, iż w systemie obowiązującego prawa rodzinnego, przyjmującego jako zasadę reżym ustawowej wspólności majątkowej, można skonstruować domniemanie, według którego określone rzeczy w transakcji dokonywanej przez jednego tylko z małżonków zostały nabyte z majątku dorobkowego w interesie (na rzecz) ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej. Natomiast nabycie określonej rzeczy z majątku odrębnego małżonka musi wynikać wyraźnie nie tylko z oświadczenia współmałżonka, ale także - i to przede wszystkim - z całokształtu okoliczności istotnych prawnie z punktu widzenia przepisów K.r.o.

W doktrynie i w orzecznictwie dominuje pogląd, iż wejściu nabytego prawa do majątku wspólnego małżeńskiego nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że szczególne przesłanki, od których ustawa uzależnia skuteczność nabycia, spełnia tylko jeden z małżonków, mianowicie to, które jest stroną czynności prawnej nabycia lub adresatem aktu, z którego nabycie wynika.

Zasady podziału majątku wspólnego małżonków – zwrot nakładów

Przy podziale majątku wspólnego małżonkowie mogą mieć przeciwko sobie dodatkowe żądania (przy braku porozumienia rozstrzyga o nich sąd). Są to między innymi:

1. roszczenie o tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego małżeńskiego,
2. roszczenie o zwrot nakładów i wydatków poczynionych w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka;
3. roszczenie o zwrot nakładów i wydatków poczynionych w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej z majątku osobistego małżonka na majątek wspólny małżeński;
4. roszczenie związane z długami jednego z małżonków zaspokojonych z majątku wspólnego małżeńskiego.

Jak stanowi art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

§ 1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

§ 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

W opisanej sytuacji mamy do czynienia co najmniej z nakładami z majątku wspólnego ma majątek osobisty małżonka (zaspokojenie jego długów). A gdyby sąd nie uznał wspólności majątkowej co do mieszkania, to mamy ponownie do czynienia z nakładami z majątku wspólnego na majątek osobisty męża.

Pani zarobki są większe niż zarobki małżonka. Taka sytuacja powoduje, że przy podziale majątku po rozwodzie miałaby Pani prawo do żądania, z ważnych powodów, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każde z Państwa przyczyniło się do powstania tego majątku. A skoro byłoby np.: Pani 75% a małżonek tylko 25%, to mogłaby Pani żądać, aby Pani udział wynosił 75% a małżonka 25%.

Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Sądowy podział majątku

Przy podziale majątku pytania sądu mogą dotyczyć:

• okoliczności związanych z rozwodem lub ustanowieniem rozdzielności majątkowej;
• przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego, ich wartości oraz sposobu korzystania z nich;
• źródeł finansowania poszczególnych składników majątku oraz dokonywanych nakładów;
• okoliczności związanych z ustaleniem nierównych udziałów;
• aktualnej sytuacji majątkowej stron;
• zapatrywań stron co do sposobu podziału.

Za takim żądaniem przemawia fakt, że spłata kredytu dokonywana jest przez Panią oraz samodzielnie ponosi Pani koszty utrzymania mieszkania; pomimo że powinien to być wspólny obowiązek.

• Sąd w postępowaniu działowym rozliczy także nakłady poczynione z majątku wspólnego małżonków na majątek osobisty jednego z nich, a w razie złożenia stosownego wniosku przez stronę – rozliczy także nakłady dokonane z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek wspólny.
• Sądowy podział majątku często wiąże się z obowiązkiem spłaty jednego małżonka przez drugiego. W takiej sytuacji sąd uwzględni przy terminie i sposobie spłat możliwości majątkowe dłużnika.
• Sąd przy podziale majątku zawierającego nieruchomość, musi rozważyć wszystkie okoliczności związane z sytuacją bytową małżonków, decydując o tym, komu ta nieruchomość przypadnie.
• Sąd co do zasady dzieli aktywa.

Nieruchomość obciążona hipoteką

Nieruchomość obciążona jest hipoteką z tytułu kredytu. W uchwale składu siedmiu sędziów z 27 lutego 2019, III CZP 30/18, a następnie w uchwale z 28 marca 2019, III CZP 21/18 – Sąd Najwyższy doszedł, co do zasady, do podobnego wniosku: wpis hipoteki nie wpływa na ocenę wartości nieruchomości przyznawanej jednemu z byłych małżonków w ramach podziału majątku. Taki wniosek niestety nie służy optymalnemu wyważeniu uprawnień byłych małżonków do dzielonego majątku i promuje pasywność w spłacie zobowiązań kredytowych.

Wnioski

Mieszkanie co do zasady nie podlegałoby podziałowi, ale zostałoby przyznane jednemu z Państwa lub zbyte z podziałem środków. Podziałowi podlegałyby nakłady na mieszkanie – gdyby pochodziły z majątku wspólnego – co powodowałoby, że na osobie, której przyznano mieszkanie, ciążyłby obowiązek zwrotu części tych nakładów drugiej stronie. Kredyt zasadniczo jako obciążenie i udział banku nie jest dzielony, ale strony mogą zdecydować o tym, że razem z przejęciem mieszkania następuje przejęcie obowiązku spłaty całego kredytu.

FAQ – najczęściej zadane pytania

Czy mieszkanie wykupione w trakcie małżeństwa może być majątkiem wspólnym, jeśli w księdze wieczystej widnieje tylko jeden małżonek?
Tak. Jeżeli prawo do mieszkania zostało nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej, co do zasady wchodzi ono do majątku wspólnego, nawet jeśli w dokumentach jako właściciel wskazany jest tylko jeden z małżonków.

Czy długi jednego z małżonków sprzed ślubu mają znaczenie przy podziale majątku?
Tak. Jeżeli w trakcie małżeństwa spłacono je z majątku wspólnego, drugi małżonek może żądać rozliczenia takich nakładów przy podziale majątku.

Czy można żądać nierównych udziałów w majątku wspólnym?
Tak. Sąd może ustalić nierówne udziały, jeżeli istnieją ważne powody, np. jeden z małżonków w znacznie większym stopniu przyczyniał się do powstania majątku lub ponosił większość kosztów utrzymania rodziny.

Czy przy podziale majątku bierze się pod uwagę spłatę kredytu i koszty utrzymania mieszkania?
Tak. Sąd może rozliczyć wydatki poniesione przez jednego z małżonków na wspólny majątek, np. spłatę kredytu czy opłaty za mieszkanie.

Czy mieszkanie musi zostać sprzedane przy podziale majątku?
Nie. Sąd może przyznać mieszkanie jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego albo – jeśli strony się zgodzą – możliwa jest także sprzedaż i podział uzyskanych środków.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 3 grudnia 2009 r. II CSK 273/2009 (LexPolonica nr 2132146)