Czy pieniądze na osobnym koncie małżonka wchodzą do majątku wspólnego?

Majątek wspólny a osobne konto bankowe małżonka

Samo to, że rachunek bankowy był prowadzony wyłącznie na nazwisko jednego z małżonków, nie przesądza o tym, że zgromadzone tam środki należą tylko do niego. O tym, czy pieniądze wchodzą do majątku wspólnego, decyduje przede wszystkim źródło pochodzenia środków i moment ich uzyskania, a nie nazwa właściciela rachunku.

Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Z kolei art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że do majątku wspólnego należą w szczególności:

• pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
• dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego każdego z małżonków,
• środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
• kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
• środki zgromadzone na koncie OIPE i subkoncie OIPE.

W praktyce oznacza to, że pensja, premia, dodatki, nagrody pracownicze, trzynastka czy wynagrodzenie z dodatkowej pracy, jeżeli zostały pobrane w czasie trwania wspólności ustawowej, co do zasady wchodzą do majątku wspólnego nawet wtedy, gdy wpływały tylko na prywatny rachunek jednego z małżonków.

Kiedy pieniądze nie wchodzą do majątku wspólnego?

Wyjątki wynikają z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który zawiera zamknięty katalog składników majątku osobistego. Do majątku osobistego należą m.in.:

• przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej – art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej – art. 33 pkt 2,
• przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia – art. 33 pkt 8,
• przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego – art. 33 pkt 10.

Jeżeli więc na osobne konto wpływały środki pochodzące np. ze spadku, darowizny od rodziców albo ze sprzedaży rzeczy należącej wcześniej wyłącznie do majątku osobistego, to mogą one pozostać majątkiem osobistym. Warunkiem jest jednak możliwość wykazania ich pochodzenia. Samo twierdzenie małżonka zwykle nie wystarcza.

To ważne zwłaszcza przy sprawach, w których pojawiają się pieniądze sprzed ślubu, bo wtedy kluczowe staje się ustalenie, czy środki zachowały charakter majątku osobistego, czy zostały wymieszane z majątkiem wspólnym.

Czy wyższe zarobki jednego małżonka dają mu większy udział?

Co do zasady nie. Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. To oznacza, że sam argument: „zarabiałem więcej, więc pieniądze są moje” nie jest wystarczający.

Zmiana tej zasady jest możliwa tylko wyjątkowo. Na podstawie art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy z małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów, jeżeli przemawiają za tym ważne powody oraz gdy stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego był różny. Przy ocenie przyczynienia uwzględnia się również osobisty nakład pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym – art. 43 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce sądy ostrożnie podchodzą do nierównych udziałów. Sam fakt niższych zarobków jednego z małżonków nie wystarcza. Potrzebne są dodatkowe okoliczności, np. trwawe uchylanie się od pracy, marnotrawienie majątku albo rażące naruszanie obowiązków wobec rodziny. Każda taka sprawa zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Jak rozlicza się środki po rozwodzie?

Rozwód powoduje ustanie wspólności ustawowej, ale nie prowadzi automatycznie do podziału pieniędzy i innych składników majątku. Po rozwodzie byli małżonkowie mogą:

• zawrzeć umowę o podział majątku wspólnego, jeżeli są zgodni; gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość, umowa wymaga aktu notarialnego – art. 1037 § 2 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• złożyć do sądu wniosek o podział majątku wspólnego – art. 566 i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli chodzi o właściwość sądu, sprawę rozpoznaje sąd rejonowy. Gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość, właściwy jest sąd miejsca jej położenia – art. 566 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Opłata od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi 1000 zł, a jeśli wniosek zawiera zgodny projekt podziału – 300 zł, zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy można żądać „połowy wszystkiego, co wpływało” na konto?

Nie zawsze w prosty sposób. W postępowaniu sądowym nie sumuje się automatycznie wszystkich historycznych wpływów na rachunek i nie zasądza połowy tej kwoty. Sąd ustala przede wszystkim stan majątku wspólnego z chwili ustania wspólności oraz jego wartość z chwili podziału. Taką zasadę od lat przyjmuje orzecznictwo Sądu Najwyższego.

To oznacza, że znaczenie ma nie tylko to, ile pieniędzy wpłynęło na rachunek przez lata, ale również:

• ile środków znajdowało się na koncie w chwili ustania wspólności,
• na co pieniądze zostały wydane,
• czy wydatki służyły rodzinie, wspólnemu majątkowi albo zwykłym kosztom życia,
• czy jeden z małżonków bezprawnie zużył lub ukrył środki.

Jeżeli pieniądze zostały wydane na potrzeby rodziny, spłatę wspólnych zobowiązań, remont, ubezpieczenie samochodu czy utrzymanie domu, rozliczenie może wyglądać inaczej niż wtedy, gdy środki zostały ukryte lub rozdysponowane wyłącznie na cele osobiste jednego małżonka.

W sprawach o podział majątku często pojawia się też problem, czy określony zakup z majątku osobistego rzeczywiście został sfinansowany środkami wyłączonymi ze wspólności. Wtedy kluczowe jest prześledzenie przepływu pieniędzy krok po kroku.

Jakie dowody są najważniejsze?

W sprawie o podział majątku samo powołanie się na istnienie dodatkowego rachunku może nie wystarczyć. Trzeba wykazać, jakie środki się tam znajdowały i z jakiego źródła pochodziły. Najczęściej przydają się:

• historia rachunku bankowego,
• zaświadczenia i wyciągi z banku,
• umowy o pracę, paski wynagrodzeń, PIT-y,
• dokumenty potwierdzające premie, nagrody, dodatki i trzynastki,
• potwierdzenia przelewów związanych z zakupem rzeczy do majątku wspólnego,
• dokumenty pokazujące pochodzenie środków z majątku osobistego, np. akt darowizny, postanowienie spadkowe, umowę sprzedaży składnika osobistego.

Jeżeli nie masz dostępu do rachunku byłego małżonka, w postępowaniu sądowym można wnosić o zobowiązanie banku albo uczestnika postępowania do przedłożenia dokumentów. Zakres takiego wniosku powinien być jednak dobrze uzasadniony i dopasowany do sprawy.

Co z pieniędzmi wydanymi przed podziałem majątku?

To jedna z najtrudniejszych kwestii praktycznych. Jeżeli środki zniknęły z rachunku jeszcze w czasie trwania małżeństwa i zostały wydane na zwykłe potrzeby rodziny, ich „odzyskanie” przy podziale majątku bywa niemożliwe. Inaczej może być, gdy jeden z małżonków już po faktycznym rozstaniu albo przed samym rozwodem wyprowadzał wspólne pieniądze, ukrywał je lub zużywał wyłącznie dla siebie.

W takiej sytuacji można rozważać wykazywanie, że określone środki powinny zostać uwzględnione przy rozliczeniach między byłymi małżonkami. Sposób rozliczenia zależy jednak od tego, kiedy doszło do wypłat, jaki był cel wydatku i czy da się to udowodnić. Tu nie ma jednego automatycznego schematu.

Podobne znaczenie ma ustalenie, czy chodziło o środki uzyskane np. przez sprzedaż osobistego składnika majątku, czy o bieżące dochody wchodzące do wspólności ustawowej.

Tabela: które środki zwykle są wspólne, a które mogą być osobiste?

Co wynika z tego dla opisanej sytuacji?

Jeżeli dodatkowe konto byłego męża służyło do gromadzenia jego wynagrodzenia z pracy, nagród pracowniczych, trzynastek i dochodów z dodatkowego zatrudnienia uzyskanych w czasie trwania wspólności ustawowej, to co do zasady były to składniki majątku wspólnego. Nie zmienia tego ani brak Pani dostępu do rachunku, ani to, że mąż zarabiał więcej.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że sąd przyzna Pani połowę sumy wszystkich wpływów z całych 20 lat. Konieczne będzie ustalenie, jakie środki istniały w chwili ustania wspólności, na co zostały przeznaczone oraz czy ewentualnie doszło do ukrywania lub nieuczciwego rozporządzania wspólnymi pieniędzmi.

FAQ

Czy pieniądze na koncie tylko jednego małżonka zawsze są wspólne?

Nie zawsze. Jeżeli pochodzą z wynagrodzenia albo innych dochodów uzyskanych w czasie małżeństwa, zwykle są wspólne. Jeżeli jednak pochodzą np. ze spadku, darowizny albo sprzedaży majątku osobistego, mogą należeć do majątku osobistego.

Czy brak dostępu do rachunku wyklucza moje prawa do tych pieniędzy?

Nie. Brak dostępu do rachunku nie zmienia charakteru prawnego środków. W postępowaniu o podział majątku można wnosić o przedstawienie historii rachunku i innych dokumentów.

Czy po rozwodzie mogę od razu wypłacić połowę pieniędzy z konta byłego małżonka?

Co do zasady nie. Po rozwodzie potrzebne jest porozumienie albo sądowy podział majątku. Samodzielne sięganie po środki z rachunku, do którego nie ma się uprawnień, może prowadzić do dodatkowych sporów.

Czy sąd dzieli wszystkie wpływy historyczne na konto?

Nie automatycznie. Sąd bada skład i wartość majątku wspólnego oraz sposób wykorzystania środków. Znaczenie ma też to, czy pieniądze istniały jeszcze w chwili ustania wspólności i czy nie zostały zużyte na potrzeby rodziny.

Czy można żądać nierównych udziałów, jeśli jeden małżonek zarabiał znacznie więcej?

Samo wyższe wynagrodzenie zwykle nie wystarcza. Potrzebne są ważne powody z art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz wykazanie różnego stopnia przyczynienia się do powstania majątku.

Źródła

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego

Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny