Mieszkanie do majątku wspólnego, rozszerzenie wspólności czy darowizna?

Co wchodzi do majątku wspólnego, a co zostaje osobiste

Po zawarciu małżeństwa będzie występował:

1. Pana majątek osobisty (np. owo mieszkanie),
2. majątek osobisty małżonki,
3. majątek wspólny (wszystko, co nabyte w trakcie trwania małżeństwa, dochody z pracy, działalności).

Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.): Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Do majątku osobistego każdego z małżonków należą między innymi przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił (art. 33 K.r.o.).

Dwie drogi do wspólnego mieszkania: rozszerzenie lub darowizna

Obecnie mieszkanie stanowi tylko Pana majątek, a Pańskim celem jest, aby mieszkanie stało się majątkiem wspólnym, co jest możliwe w drodze:

1. rozszerzenia wspólności majątkowej małżeńskiej na to mieszkanie lub
2. dokonania przez Pana darowizny mieszkania jako swojego majątku osobistego na rzecz małżonki z zastrzeżeniem w umowie darowizny, że wchodzi ono w skład majątku wspólnego.

Umowa rozszerzająca wspólność majątkową małżeńską uregulowana została w art. 47 § 1 K.r.o. Jest to umowa, której celem jest ustanowienie ustroju majątkowego między małżonkami w sposób odmienny od przewidzianego w przepisach o wspólności ustawowej. Na podstawie tego przepisu małżonkowie poprzez zawarcie stosownej umowy (np. rozszerzającej lub ograniczającej wspólność ustawową bądź ustanawiającej rozdzielność majątkową) mogą ustanawiać ustrój majątkowy w sposób odmienny od przewidzianego w przepisach o wspólności ustawowej. Umowy takie w zakresie, w jakim ustanawiają zasadę kształtującą ustrój majątkowy, działają na przyszłość i mają charakter organizacyjny.

Przez zawarcie umowy rozszerzającej wspólność ustawową do majątku wspólnego małżonków zalicza się składniki majątkowe, które przy braku umownych postanowień weszłyby zgodnie z postanowieniami K.r.o. do majątków osobistych małżonków.

Sam zakres rozszerzonej wspólności ustawowej zależy od woli małżonków. Małżonkowie mogą rozszerzyć wspólność majątkową na wszystkie przedmioty należące do nich w chwili zawarcia umowy oraz przedmioty nabyte przez nich w przyszłości. Przy czym małżonkowie nie mają pełnej swobody w kształtowaniu ustroju wspólności rozszerzonej, gdyż ograniczają ich przepisy art. 353¹ Kodeksu cywilnego (K.c.) i art. 49 K.r.o.

Art. 353¹. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Art. 49. § 1. Nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:

1. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny;

2. prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

3. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

4. wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;

5. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

§ 2. W razie wątpliwości uważa się, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków nie zostały włączone do wspólności.

Rozszerzenie wspólności – czy to się opłaca?

Rozszerzenie wspólności majątkowej przez małżonków w Polsce jest specyficzną formą regulacji majątkowych stosunków w ramach związku małżeńskiego. Wbrew pewnym przekonaniom, nie jest ono traktowane jako darowizna i z tego względu nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, umowa rozszerzająca ustawową wspólność majątkową nie została ujęta w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu.

Według art. 33 K.r.o.: Do majątku osobistego każdego z małżonków należą: 1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej; 2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił; (…).

Darowizna – formalności i skutki podatkowe

W myśl art. 888 § 1 K.c.: Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Zgodnie z prawem cywilnym darowizna dochodzi do skutku w drodze umowy jednostronnie zobowiązującej, której treścią jest zarówno zobowiązanie darczyńcy do spełnienia świadczenia pod tytułem darmowym na rzecz obdarowanego, czyli do dokonania rozporządzenia i wydania przedmiotu darowizny, jak i oświadczenie obdarowanego o przyjęciu darowizny. Jeżeli przedmiotem darowizny jest nieruchomość, to umowa darowizny pod rygorem nieważności powinna mieć formę aktu notarialnego.

W tym miejscu należy wskazać na jednolicie ukształtowaną linię orzeczniczą, zgodnie z którą włączenie do majątku małżonków w drodze umowy rozszerzającej ustawową wspólność majątkową nieruchomości lub praw majątkowych stanowiących majątek odrębny jednego małżonka na zasadach i w sposób określony przez ustawę Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nie jest nabyciem tej nieruchomości lub prawa majątkowego przez drugiego małżonka, w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawy pdof).

Zarówno darowizna do majątku wspólnego małżonków, jak i umowa rozszerzająca wspólność majątkową małżeńską wywołują takie same skutki na gruncie art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)-c) ustawy pdof. Włączenie do majątku wspólnego w drodze darowizny nieruchomości wchodzącej uprzednio w skład majątku osobistego małżonka nie stanowi nabycia tej nieruchomości w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy pdof. Datą nabycia nieruchomości przez każdego z małżonków jest data nabycia przez tego małżonka, który tę nieruchomość lub prawo włączył do majątku wspólnego.

Powyższe oznacza, że za datę nabycia przez małżonkę nieruchomości, włączonej do majątku wspólnego małżonków w drodze umowy darowizny, która należała wcześniej do majątku odrębnego Pana, należy przyjąć dzień nabycia tej nieruchomości przez Pana.

Jako że darowizna byłaby od Pana dla małżonki – byłaby w całości zwolniona z podatku od spadków i darowizn. Jak wskazuje art. 4a. ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn:

Art. 4a. 1. Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:

1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.

Koszty u notariusza – ile to naprawdę wynosi?

Zarówno umowa rozszerzająca wspólność, jak i darowizna wymagają formy aktu notarialnego. Zatem wizyta u notariusza i jego taksa.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej:

§ 3. Maksymalna stawka wynosi od wartości:

1. do 3000 zł – 100 zł;

2. powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł;

3. powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł;

4. powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł;

5. powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł;

6. powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł;

7. powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – nie więcej niż 7500 zł.

(…)

§ 6. Za sporządzenie aktu notarialnego dokumentującego: (…)

15) umowę darowizny lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość, jeżeli umowa jest zawierana pomiędzy osobami zaliczanymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, a nabywcy są uprawnieni do skorzystania z ulgi, o której mowa w art. 16 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – maksymalna stawka wynosi połowę stawki przewidzianej w § 3.

(…)

§ 8. Maksymalna stawka wynosi za sporządzenie aktu notarialnego dokumentującego: (…)

2) umowę majątkową małżeńską – 400 zł.

Które rozwiązanie wybrać – rekomendacje

Zalecałbym zatem rozmowę z notariuszem celem ustalenia faktycznych kosztów dla umowy rozszerzającej wspólność majątkową oraz darowizny. Stawki notarialne ustawowe są bowiem stawkami maksymalnymi – do negocjowania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
4. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
5. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - Dz.U. 2004 nr 148 poz. 1564