Jak uzyskać kontakt do biologicznego brata po adopcji?

Co oznacza odpowiedź sądu?

Jeżeli sąd odpowiedział, że nie może ujawnić Pani danych brata, ale może się z nim skontaktować, to takie stanowisko jest co do zasady zgodne z aktualną praktyką ochrony danych osobowych i ochrony akt postępowania o przysposobienie. Samo powołanie się na „RODO” bywa skrótem myślowym, ale sens odpowiedzi jest prawidłowy: dane pełnoletniej osoby nie powinny być wydawane osobie trzeciej bez podstawy prawnej albo zgody tej osoby.

W sprawach rodzinnych i opiekuńczych akta adopcyjne podlegają szczególnej ochronie. Sąd może natomiast podjąć działanie pośrednie, czyli przesłać Pani pismo bratu albo najpierw zapytać go, czy wyraża zgodę na otrzymanie korespondencji i ewentualny kontakt. Takie rozwiązanie lepiej godzi Pani interes z prawem brata do prywatności.

Podstawą ochrony prywatności są m.in. art. 47 i art. 51 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w zakresie danych osobowych także art. 5 ust. 1 lit. a i f oraz art. 6 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO. Jeżeli sąd przetwarza dane w ramach wykonywania obowiązków publicznych, musi mieć do tego podstawę z art. 6 ust. 1 lit. c albo e RODO, ale to nie oznacza automatycznie prawa do ujawnienia tych danych innym osobom.

Czy 10 dni na odpowiedź to za mało?

Nie ma przepisu, który wprost stanowiłby, że w takiej sytuacji sąd musi wyznaczyć dokładnie 10, 14 czy 30 dni. Jeżeli sąd kieruje do pełnoletniego brata pismo informacyjne z prośbą o zajęcie stanowiska, działa organizacyjnie i technicznie, a niekoniecznie w klasycznym trybie rozstrzygania wniosku procesowego. Dlatego 10 dni nie jest terminem oczywiście wadliwym.

W praktyce najważniejsze jest to, od kiedy termin biegnie. Co do zasady liczy się go od dnia doręczenia korespondencji, a nie od daty sporządzenia pisma przez sąd. Jeżeli brat odbierze pismo później, termin liczy się od doręczenia. Jeżeli nie odbierze przesyłki albo korespondencja wróci do sądu, sytuacja faktyczna może być bardziej złożona.

Nie da się jednak zagwarantować, że brak odpowiedzi w ciągu 10 dni definitywnie zamyka sprawę na zawsze. Jeśli sąd zachowa Pani pismo w aktach, a brat później sam zwróci się o informacje lub wyrazi zgodę na kontakt, przekazanie korespondencji nadal może być możliwe. To zależy już od konkretnego stanu sprawy i praktyki danego sądu.

Czy z działania sądu można wywnioskować rodzaj przysposobienia?

Nie z pełną pewnością. Sam fakt, że sąd odnalazł akta przysposobienia i próbuje skontaktować się z Pani bratem, nie przesądza jeszcze rodzaju adopcji.

Przysposobienie reguluje art. 121 i nast. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 121 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek jak między rodzicami a dziećmi”. Z kolei art. 121 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że przy przysposobieniu pełnym ustają prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa względem rodziny naturalnej, z wyjątkami wynikającymi z przepisów.

W polskim prawie wyróżnia się zasadniczo:

• przysposobienie niepełne,
• przysposobienie pełne,
• przysposobienie pełne nierozwiązywalne, zwane też całkowitym, związane ze zgodą blankietową rodziców, o której mowa w art. 119¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przy przysposobieniu pełnym nierozwiązywalnym sporządza się nowy akt urodzenia przysposobionego, a dotychczasowy akt urodzenia nie podlega ujawnieniu w zwykłym obrocie. Wynika to z przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności z art. 48 i przepisów dotyczących wzmiankowania oraz skutków przysposobienia dla aktów stanu cywilnego.

To jednak nadal nie oznacza, że sąd nie może technicznie posiadać danych potrzebnych do wysłania pisma do pełnoletniego przysposobionego. Może je posiadać w aktach albo ustalić aktualny adres w ramach swoich kompetencji organizacyjnych. Dlatego z samego kontaktu sądu z bratem nie można bezpiecznie wywieść, że chodziło wyłącznie o przysposobienie niepełne.

Jeżeli temat dotyczy szerszego poszukiwania krewnych po adopcji, pomocny może być też materiał: dziecko adoptowane szuka rodziny.

Czy sąd powinien podać Pani rodzaj adopcji?

Niekoniecznie. To, czy sąd udzieli takiej informacji, zależy od treści wniosku, podstawy prawnej żądania oraz oceny, czy Pani ma interes prawny do uzyskania określonych danych z akt. Nie każda osoba biologicznie spokrewniona automatycznie uzyska wgląd do akt sprawy o przysposobienie ani informacje z tych akt.

W postępowaniu nieprocesowym sąd może zezwolić na przeglądanie akt uczestnikom postępowania, a innym osobom tylko wtedy, gdy wykażą dostatecznie usprawiedliwioną potrzebę. Wynika to z art. 525 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W praktyce sądy bardzo ostrożnie podchodzą do akt adopcyjnych, zwłaszcza gdy żądanie dotyczy danych osobowych i prywatności osoby przysposobionej.

Dlatego bardziej realne niż uzyskanie pełnych danych brata bywa uzyskanie pośredniej pomocy sądu: przekazania listu, zapytania o zgodę na kontakt albo przyjęcia do akt pisma przeznaczonego dla brata.

Jakie działania warto podjąć praktycznie?

W takiej sprawie warto działać spokojnie i etapami:

1. Zadzwonić do sekretariatu wydziału i ustalić, czy korespondencja do brata została już wysłana oraz czy wróciło potwierdzenie doręczenia. Sekretariat nie zawsze poda szczegóły, ale często przekaże podstawowe informacje organizacyjne.
2. Złożyć krótkie pismo uzupełniające, w którym poprosi Pani o dołączenie do akt listu do brata wraz z prośbą o jego przekazanie, jeśli wyrazi zgodę. Taki list powinien być spokojny, nienatarczywy i zawierać wyłącznie Pani dane kontaktowe oraz informację, że decyzja należy wyłącznie do niego.
3. Unikać prób obchodzenia ochrony danych, np. żądania adresu czy numeru PESEL bez wyraźnej podstawy prawnej. Tego rodzaju wnioski zwykle kończą się odmową.
4. Rozważyć inne legalne sposoby poszukiwań, ale z poszanowaniem prywatności i bez publikowania wrażliwych danych w internecie.

Jeżeli rozważa Pani samodzielne poszukiwania, proszę pamiętać, że inaczej ocenia się prywatne poszukiwanie krewnego, a inaczej publiczne ujawnianie danych, zdjęć czy rodzinnej historii. Granicą są dobra osobiste i prywatność, chronione przez art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Czy brat musi odpowiedzieć albo nawiązać kontakt?

Nie. Jeżeli brat jest pełnoletni, to on decyduje, czy chce otrzymać Pani pismo, czy chce poznać Pani dane i czy chce podjąć kontakt. Nie ma przepisu, który nakładałby na niego obowiązek odpowiedzi albo spotkania z biologiczną siostrą.

To szczególnie ważne tam, gdzie osoba przysposobiona mogła nie wiedzieć o adopcji albo nie chce wracać do tej historii. Sąd powinien uwzględniać również ten aspekt, kierując korespondencję ostrożnie i bez ujawniania zbędnych informacji.

W kontekście relacji po adopcji może być też przydatny artykuł o tym, jak są oceniane odwiedziny biologicznego ojca.

Tabela: co może zrobić sąd, a czego zwykle nie zrobi?

FAQ

Czy sąd może podać mi adres biologicznego brata po adopcji?

Zwykle nie, jeżeli brat jest pełnoletni i nie wyraził zgody. Sąd może natomiast przekazać mu Pani pismo albo zapytać, czy zgadza się na kontakt.

Czy 10 dni na odpowiedź to termin zgodny z prawem?

Tak, taki termin nie jest sam w sobie nieprawidłowy. Najczęściej liczy się od doręczenia pisma bratu. Nie ma tu jednego ustawowego terminu obowiązującego we wszystkich takich sprawach.

Czy z odpowiedzi sądu wynika, że adopcja była niepełna?

Nie. Z samego faktu, że sąd próbuje skontaktować się z bratem, nie da się bezpiecznie ustalić rodzaju przysposobienia.

Czy mogę żądać wglądu do akt adopcyjnych jako biologiczna siostra?

Może Pani złożyć wniosek, ale zgoda nie jest automatyczna. Sąd oceni, czy ma Pani dostatecznie usprawiedliwioną potrzebę, o której mowa w art. 525 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co najlepiej wysłać przez sąd do brata?

Krótki, spokojny list z wyjaśnieniem, kim Pani jest, oraz z dobrowolną propozycją kontaktu. Warto podać bezpieczne dane kontaktowe, np. e-mail lub numer telefonu.

Źródła

• art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 121 § 1 i § 3, art. 119¹ § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 525 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 48 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
• art. 5 ust. 1 lit. a i f oraz art. 6 ust. 1 lit. c i e rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO)
• art. 47 i art. 51 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
• postanowienie Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2016 r., V CSK 619/15