Przymusowe leczenie alkoholika i eksmisja z domu – co można zrobić?

Leczenie odwykowe – tylko jako jeden z możliwych środków

Rodzina nie może samodzielnie „wysłać” dorosłego alkoholika na odwyk. Procedura z art. 24 ustawy o wychowaniu w trzeźwości wymaga uzależnienia oraz ustawowych skutków picia, np. rozkładu życia rodzinnego, demoralizacji małoletnich, uchylania się od zaspokajania potrzeb rodziny albo systematycznego zakłócania porządku.

W tym artykule procedura odwykowa jest tylko częścią problemu. Główny nacisk położony jest na ochronę domowników, eksmisję, cofnięcie zgody na zamieszkiwanie i reakcję na przemoc lub awantury.

Procedura odwykowa w skrócie

Najczęściej rodzina zgłasza sprawę do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Komisja zbiera informacje, może skierować osobę na badanie, a jeżeli zachodzą przesłanki ustawowe – komisja albo prokurator kierują sprawę do sądu rejonowego. Sąd może zobowiązać osobę uzależnioną do leczenia stacjonarnego albo niestacjonarnego.

Ta procedura nie zastępuje jednak środków służących usunięciu agresywnego domownika z mieszkania ani ochronie przed przemocą. Jeżeli najpilniejszym problemem jest bezpieczeństwo w domu, nie należy czekać na zakończenie postępowania odwykowego.

Jakie dowody są najważniejsze w sprawie rodziny?

Warto dokumentować konkretne incydenty: interwencje Policji, groźby, przemoc, niszczenie mienia, zakłócanie porządku, brak udziału w kosztach utrzymania domu oraz inne zachowania pokazujące skutki nadużywania alkoholu. Te same materiały mogą mieć znaczenie także przy ocenie środków ochrony domowników.

Jeżeli stan osoby uzależnionej jest na tyle poważny, że nie potrafi kierować swoim postępowaniem lub prowadzić własnych spraw, odrębnym rozwiązaniem może być ubezwłasnowolnienie alkoholika. Nie jest ono jednak substytutem eksmisji ani środkiem służącym wyłącznie zdyscyplinowaniu domownika.

Co może orzec sąd w sprawie leczenia?

Sąd może zobowiązać osobę uzależnioną do leczenia odwykowego, ale nie oznacza to automatycznej i trwałej izolacji w placówce. Pełne omówienie przesłanek, komisji, badania przez biegłych i postępowania sądowego znajduje się w poradniku alkoholik w rodzinie – jak skierować go na leczenie. W dalszej części tego artykułu skupiamy się już na odrębnym problemie: eksmisji i prawie domowników do ochrony własnego mieszkania.

Eksmisja alkoholika z domu

Eksmisja to oddzielna sprawa od leczenia odwykowego. Sam fakt uzależnienia nie powoduje automatycznej utraty prawa do mieszkania w domu rodziców. Najpierw trzeba ustalić, na jakiej podstawie syn tam mieszka:

• czy jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości,
• czy ma tytuł prawny do lokalu,
• czy mieszka tylko za zgodą rodziców, np. na zasadzie użyczenia.

Jeżeli dom należy do Państwa, a syn mieszka wyłącznie za Państwa zgodą, najczęściej chodzi o użyczenie w rozumieniu art. 710 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W takim przypadku można odwołać zgodę na dalsze korzystanie z lokalu i wezwać go na piśmie do opuszczenia domu w oznaczonym terminie.

Jeżeli mimo wezwania nie wyprowadzi się dobrowolnie, właściciel może wnieść do sądu pozew o eksmisję, opierając roszczenie co do zasady na art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego, który daje właścicielowi roszczenie o wydanie rzeczy przeciwko osobie, która włada nią bez skutecznego względem właściciela tytułu prawnego.

W pozwie trzeba wykazać przede wszystkim:

• prawo własności do domu lub lokalu,
• brak skutecznego tytułu prawnego syna do dalszego zajmowania nieruchomości,
• uprzednie wezwanie do opuszczenia lokalu,
• ewentualnie uciążliwość zachowania, jeśli ma to znaczenie dla oceny sprawy.

Czy dorosłego syna można po prostu wymeldować albo wyrzucić?

Nie. Wymeldowanie nie zastępuje eksmisji i nie daje prawa do siłowego usunięcia z domu. Meldunek ma charakter ewidencyjny i nie rozstrzyga o prawie do lokalu. Bez wyroku albo dobrowolnej wyprowadzki nie wolno samodzielnie wymieniać zamków, usuwać rzeczy czy odcinać mediów, jeśli mogłoby to prowadzić do bezprawnego naruszenia posiadania lub innych praw tej osoby.

Jeżeli syn stosuje przemoc wobec domowników, sprawa może wyglądać inaczej, bo wtedy możliwe są także środki ochronne wynikające z przepisów o przeciwdziałaniu przemocy domowej i środki karne lub policyjne. To jednak zależy od konkretnych zachowań i zebranych dowodów.

Czy sąd w sprawie o eksmisję nakaże też leczenie odwykowe?

Zasadniczo nie należy na to liczyć. Sprawa o eksmisję i sprawa o zobowiązanie do leczenia odwykowego mają inną podstawę prawną, inny tryb i inny przedmiot postępowania. Dlatego najbezpieczniej traktować je jako dwa osobne kierunki działania:

• zgłoszenie do gminnej komisji w celu uruchomienia procedury odwykowej,
• wezwanie do opuszczenia lokalu, a następnie ewentualny pozew o eksmisję.

To, czy oba działania warto prowadzić równolegle, zależy od stanu faktycznego: agresji, skali zagrożenia, tytułu prawnego do lokalu, sytuacji rodzinnej i dowodów.

Co zrobić praktycznie w opisanej sytuacji?

W opisanym przypadku najrozsądniejsza kolejność działań wygląda następująco:

1. Złożyć pisemne zgłoszenie do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych właściwej dla miejsca zamieszkania syna.
2. Dołączyć możliwie konkretne dowody: opis ciągów alkoholowych, zaniedbywania obowiązków, konfliktów domowych, rachunków i ewentualnych interwencji.
3. Równolegle ustalić stan prawny domu i przygotować pisemne wezwanie do opuszczenia nieruchomości, jeśli syn nie ma własnego tytułu prawnego do mieszkania.
4. Jeżeli wezwanie nie poskutkuje – rozważyć pozew o eksmisję.
5. Jeśli pojawia się przemoc, groźby lub niszczenie mienia – nie czekać wyłącznie na komisję, tylko korzystać z bieżącej ochrony policji i innych dostępnych środków prawnych.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te same przepisy działają w praktyce, ale o wyniku zawsze decydują konkretne dowody i okoliczności.

FAQ

Czy rodzic może sam złożyć wniosek do sądu o przymusowe leczenie alkoholika?

Co do zasady nie bezpośrednio. W praktyce rodzic zwykle składa zawiadomienie do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, a do sądu wniosek kieruje komisja albo prokurator na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Czy wystarczy, że ktoś dużo pije?

Nie. Poza uzależnieniem trzeba wykazać skutki wskazane w art. 24 tej ustawy, np. rozkład życia rodzinnego, uchylanie się od zaspokajania potrzeb rodziny albo systematyczne zakłócanie porządku publicznego.

Ile trwa obowiązek leczenia odwykowego?

Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy obowiązek trwa tak długo, jak wymaga tego cel leczenia, ale nie dłużej niż 2 lata od uprawomocnienia się postanowienia sądu.

Czy można eksmitować dorosłego syna z domu rodziców?

Tak, ale nie automatycznie. Trzeba ustalić, czy ma on tytuł prawny do lokalu. Jeśli mieszka tylko za zgodą rodziców, po cofnięciu tej zgody i bezskutecznym wezwaniu do wyprowadzki można dochodzić eksmisji przed sądem.

Czy wymeldowanie rozwiązuje problem?

Nie. Meldunek nie daje ani nie odbiera prawa do lokalu. Wymeldowanie nie zastępuje wyroku eksmisyjnego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – Dz.U. 1982 nr 35 poz. 230.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.