Czy wnuczka lub prawnuczka musi płacić za pobyt prababci w DPS?

Kto zgodnie z ustawą płaci za pobyt w DPS?

Podstawą prawną jest art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Z przepisu wynika, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka;
2. małżonek;
3. zstępni przed wstępnymi;
4. gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

Kluczowe znaczenie ma tu zwrot: zstępni przed wstępnymi. Zstępnymi są dzieci, wnuki, prawnuki danej osoby. Wstępnymi są rodzice, dziadkowie, pradziadkowie tej osoby.

Jeżeli więc mieszkanką DPS jest prababcia, to jej zstępnymi są m.in. dzieci, wnuki i prawnuki. Oznacza to, że prawnuczka prababci co do zasady należy do kręgu zstępnych. Sam brak kontaktu rodzinnego nie usuwa automatycznie z tego kręgu, ale ma znaczenie przy ewentualnym zwolnieniu z opłaty.

To właśnie dlatego w praktyce trzeba rozróżnić dwie kwestie: po pierwsze, czy dana osoba w ogóle należy do kręgu wskazanego w art. 61 ustawy o pomocy społecznej, a po drugie, czy mimo tego może zostać zwolniona z opłaty na podstawie przepisów szczególnych.

Czy sam stopień pokrewieństwa wystarczy, aby musieć płacić?

Nie. Samo pokrewieństwo nie oznacza jeszcze automatycznej i bezwarunkowej zapłaty. Organ pomocy społecznej musi działać w granicach ustawy, a wysokość odpłatności i sposób jej ustalenia zależą także od sytuacji dochodowej.

Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej małżonek, zstępni i wstępni wnoszą opłatę zgodnie z umową zawartą z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. Z kolei art. 61 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych z obowiązku opłaty, należności zastępczo ponosi gmina, której przysługuje potem roszczenie o zwrot.

W praktyce organ najpierw bada sytuację osoby i jej rodziny, a dopiero później proponuje zawarcie umowy albo prowadzi dalsze postępowanie. Znaczenie mają też kryteria dochodowe z ustawy i akty wykonawcze dotyczące rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Kiedy można żądać zwolnienia z opłat za DPS?

Jeżeli należysz do kręgu osób zobowiązanych, nie oznacza to jeszcze, że zawsze będziesz musiała płacić. Ustawa przewiduje dwa ważne mechanizmy ochronne.

Po pierwsze, art. 64 ustawy o pomocy społecznej pozwala zwolnić osobę zobowiązaną częściowo lub całkowicie z opłaty na jej wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepis wymienia przykładowe sytuacje uzasadniające zwolnienie, m.in. długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, straty losowe, utrzymywanie rodziny z jednego świadczenia albo samotne wychowywanie dziecka.

Po drugie, art. 64a ustawy o pomocy społecznej przewiduje przypadki obowiązkowego całkowitego zwolnienia z opłaty, jeżeli osoba zobowiązana złoży wniosek i przedstawi odpowiednie dokumenty. Chodzi m.in. o sytuację, gdy przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu mieszkańca DPS władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona, albo prawomocne orzeczenie skazujące mieszkańca za określone umyślne przestępstwo popełnione na szkodę osoby zobowiązanej lub jej bliskich.

W sprawach rodzinnych związanych z wieloletnim zerwaniem więzi praktyczne znaczenie może mieć także wykazanie, że obciążenie opłatą byłoby sprzeczne z celem ustawy i zasadami słuszności. Jeżeli problem dotyczy skrajnie trudnych relacji rodzinnych, pomocne mogą być też materiały dotyczące zerwania kontaktów.

Jakie znaczenie ma brak kontaktu z prababcią i rodziną ojca?

Sam brak kontaktu nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku wynikającego z art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Może jednak mieć bardzo duże znaczenie dowodowe i praktyczne przy wniosku o zwolnienie z opłat.

Jeżeli biologiczny ojciec był pozbawiony władzy rodzicielskiej, nie płacił alimentów, nie uczestniczył w wychowaniu i nie utrzymywał relacji, to są to okoliczności, które warto podnieść przed organem. Jeżeli dodatkowo Twoja sytuacja rodzinna i majątkowa jest obciążona własnymi wydatkami na dzieci, kredyt, leczenie albo utrzymanie gospodarstwa domowego, wzmacnia to argumenty za zwolnieniem na podstawie art. 64 ustawy.

Jeśli sprawa dotyczy finansowania pobytu osoby starszej po ubezwłasnowolnieniu, zobacz też materiał o kosztach pobytu DPS.

Jak odpowiedzieć na pismo z MOPS lub OPS?

Jeżeli otrzymasz pismo w sprawie opłat za DPS, nie ignoruj go. Najlepiej odpowiedzieć na piśmie i zażądać wskazania dokładnej podstawy prawnej oraz ustalenia, na jakiej podstawie organ uznał Cię za osobę zobowiązaną.

W odpowiedzi warto:

• wskazać, że żądasz ustalenia obowiązku na podstawie art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
• opisać rzeczywiste relacje rodzinne, w tym brak więzi, brak kontaktu i brak wsparcia ze strony linii ojca;
• dołączyć dokumenty: wyrok o pozbawieniu władzy rodzicielskiej, dokumenty alimentacyjne, zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji, dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną i majątkową;
• złożyć wniosek o całkowite albo częściowe zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 albo art. 64a ustawy o pomocy społecznej, jeżeli są ku temu podstawy.

W zależności od stanu sprawy można też żądać doręczenia projektu umowy albo decyzji oraz pouczenia o środkach odwoławczych. Gdy organ wyda decyzję administracyjną, co do zasady przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego na zasadach określonych w art. 127 § 1 i art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Im lepiej udokumentujesz swoją sytuację, tym większa szansa na korzystne rozstrzygnięcie. Najczęściej przydatne są:

Co, jeśli nie chcesz podpisywać umowy o odpłatności?

Sama odmowa podpisania umowy nie zawsze kończy sprawę. Organ może prowadzić dalsze postępowanie i dochodzić należności w inny sposób, jeżeli uzna, że należysz do kręgu osób zobowiązanych. Dlatego lepiej nie ograniczać się do odmowy, lecz od razu złożyć merytoryczne stanowisko i wniosek o zwolnienie.

Jeżeli problem dotyczy również sporów o obowiązki wobec wstępnych lub krewnych, warto porównać tę sytuację z materiałem o podziale kosztów opieki nad ojcem między rodzeństwo.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce wygląda ocena obowiązku dopłaty do DPS oraz wniosku o zwolnienie.

FAQ

Czy prawnuczka zawsze musi płacić za pobyt prababci w DPS?

Nie zawsze. Prawnuczka może należeć do kręgu zstępnych z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ale obowiązek nie działa automatycznie bez badania sytuacji i może zostać ograniczony albo wyłączony w drodze zwolnienia.

Czy brak kontaktu rodzinnego wystarczy, aby nie płacić?

Sam brak kontaktu zwykle nie wystarcza. Jest jednak ważnym argumentem przy wniosku o zwolnienie z opłaty, zwłaszcza gdy towarzyszy mu brak alimentów, pozbawienie władzy rodzicielskiej lub inne poważne zaniedbania.

Na jaki przepis powołać się we wniosku o zwolnienie?

Najczęściej na art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a jeżeli zachodzą szczególne podstawy ustawowe, także na art. 64a tej ustawy.

Czy trzeba odpowiadać na pismo z MOPS lub OPS?

Tak, najlepiej odpowiedzieć na piśmie i przedstawić dokumenty. Brak reakcji może utrudnić obronę swoich praw i wydłużyć sprawę.

Czy można odwołać się od niekorzystnej decyzji?

Tak. Jeżeli organ wyda decyzję administracyjną, co do zasady przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego na podstawie art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 61, art. 64 i art. 64a – ISAP.

2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i 2.