Opłata za DPS babci a brak więzi rodzinnej – jak się bronić

Kto płaci za pobyt w DPS i czy wnuczka może zostać obciążona?

Podstawą jest art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

• mieszkaniec domu,
• małżonek, zstępni przed wstępnymi,
• gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

Kluczowe znaczenie ma tu sformułowanie „zstępni przed wstępnymi”. Zstępnymi są dzieci, wnuki, prawnuki. Oznacza to, że co do zasady także wnuczka może znaleźć się w kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS.

Nie oznacza to jednak, że organ może dowolnie przerzucić całość kosztów na jedną osobę bez rzetelnego zbadania jej sytuacji dochodowej, rodzinnej i wszystkich przesłanek zwolnienia. W praktyce bardzo dużo zależy od treści decyzji, materiału dowodowego i tego, czy osoba zobowiązana aktywnie wnosiła o zwolnienie i przedstawiała dokumenty.

Jak ustala się wysokość opłaty?

Zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej:

• mieszkaniec domu wnosi opłatę nie większą niż 70% swojego dochodu,
• małżonek oraz zstępni przed wstępnymi wnoszą opłatę zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy,
• gmina pokrywa różnicę między średnim kosztem utrzymania a wpłatami mieszkańca i osób zobowiązanych.

Przy ustalaniu, czy zstępny w ogóle może zostać obciążony, znaczenie ma próg dochodowy określony w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ powinien zbadać, czy po wniesieniu opłaty osobie zobowiązanej pozostanie dochód nie niższy niż 300% właściwego kryterium dochodowego.

To oznacza, że sama więź rodzinna nie wystarcza. Organ powinien ustalić realne możliwości finansowe danej osoby, a nie opierać się na przypuszczeniach.

Czy brak więzi rodzinnej i patologiczna przeszłość mają znaczenie?

Tak, ale nie jako automatyczna podstawa do uchylenia obowiązku. Znaczenie mają przede wszystkim jako argumenty przemawiające za zwolnieniem z opłaty na podstawie art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 64 tej ustawy osoby obowiązane do wnoszenia opłaty można zwolnić częściowo lub całkowicie na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepis wymienia przykładowe sytuacje uzasadniające zwolnienie, a katalog ten nie jest zamknięty.

W opisanym stanie faktycznym szczególnie ważne mogą być:

• art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej – uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie lub inne zdarzenia losowe,
• art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej – wykazanie, w szczególności dokumentami, rażącego naruszenia przez mieszkańca DPS obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby zobowiązanej do opłaty.

Jeżeli babcia przez lata nie interesowała się wnuczką, tolerowała przemoc, alkoholizm, nie wspierała dziecka, a ojciec nie płacił alimentów i istniały zaniedbania rodzinne potwierdzone dokumentami, są to okoliczności, które powinny zostać przez organ dokładnie ocenione.

Jakie dowody warto przedstawić?

W sprawach o zwolnienie z opłaty za DPS szczególne znaczenie mają dokumenty. Samo twierdzenie o trudnym dzieciństwie lub braku więzi może nie wystarczyć, jeżeli organ uzna je za niewykazane.

W praktyce warto przedłożyć:

• zaświadczenia i pisma od komornika dotyczące bezskutecznej egzekucji alimentów,
• wyroki alimentacyjne lub inne orzeczenia rodzinne,
• dokumenty potwierdzające przemoc, uzależnienia, interwencje policji, Niebieską Kartę, pobyt w placówkach pomocowych,
• dokumentację medyczną dotyczącą osoby zobowiązanej albo jej bliskich, np. chorej matki wymagającej wsparcia,
• potwierdzenia kosztów leczenia, rehabilitacji, leków, opieki,
• dokumenty o dochodach i stałych wydatkach,
• oświadczenia i zeznania świadków, jeśli mogą uzupełnić materiał dokumentacyjny.

Jeżeli sprawa dotyczy pomocy chorej matce, trzeba wykazać nie tylko sam fakt choroby, ale również realne obciążenia finansowe i opiekuńcze, które spoczywają na wnuczce.

Odwołanie od decyzji MOPS lub OPS – terminy i procedura

Jeżeli decyzję wydał organ pierwszej instancji, co do zasady przysługuje od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji – wynika to z art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

W odwołaniu warto wskazać:

• błędy w ustaleniach dochodowych,
• pominięcie przesłanek z art. 64 ustawy o pomocy społecznej,
• niedostateczne wyjaśnienie sytuacji rodzinnej,
• naruszenie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego,
• naruszenie zasady swobodnej, ale nie dowolnej, oceny dowodów z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli SKO utrzyma decyzję w mocy, możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji SKO, zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga jest wnoszona za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w drugiej instancji. W skardze można podnosić naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym pominięcie przesłanek zwolnienia z art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Jeżeli decyzja jest już wykonywana, można złożyć także wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Podstawą jest art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd może wstrzymać wykonanie decyzji, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

To szczególnie ważne wtedy, gdy doszło już do zajęcia rachunku bankowego albo egzekucja poważnie destabilizuje sytuację życiową osoby zobowiązanej.

Co zrobić, jeśli termin na odwołanie już minął?

Jeżeli decyzja stała się ostateczna, sytuacja jest trudniejsza, ale nie zawsze bez wyjścia.

W zależności od konkretnego stanu faktycznego można rozważyć:

• złożenie skargi do WSA, jeżeli termin 30 dni od doręczenia decyzji SKO jeszcze nie upłynął,
• wniosek o przywrócenie terminu, jeżeli uchybienie nastąpiło bez winy strony – na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego,
• złożenie nowego wniosku o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, gdy pojawiły się nowe okoliczności lub nowe dowody,
• wniosek o zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia co do zakresu odpłatności, jeżeli zmieniła się sytuacja dochodowa, zdrowotna lub rodzinna.

W praktyce nowy wniosek o zwolnienie bywa szczególnie istotny wtedy, gdy poprzednio strona nie miała kompletnych dowodów albo organ nie znał wszystkich okoliczności.

Czy to ma znaczenie, że innych wnuków nie obciążono?

Tak, ale samo w sobie nie przesądza o nielegalności decyzji. Organ może różnicować sytuację członków rodziny, jeśli ich dochody, sytuacja życiowa albo przesłanki zwolnienia są różne.

Jeżeli jednak inni wnukowie zostali zwolnieni, a wobec jednej osoby organ zastosował bardziej rygorystyczne kryteria bez przekonującego uzasadnienia, można zarzucać naruszenie zasady równego traktowania stron i niewystarczające wyjaśnienie sprawy.

Trzeba wtedy porównać:

• czy sytuacja dochodowa była faktycznie podobna,
• czy pozostali członkowie rodziny składali wnioski o zwolnienie,
• czy przedstawili inne dowody,
• jak organ uzasadnił zwolnienie jednych i obciążenie drugiej osoby.

Egzekucja z rachunku bankowego – czy da się ją zatrzymać?

Jeżeli decyzja jest ostateczna i nadano jej wykonalność, organ może dochodzić należności w trybie egzekucji administracyjnej. Samo zajęcie rachunku nie oznacza jednak, że nie wolno już podejmować działań prawnych.

Równolegle można rozważyć:

• skargę do WSA wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji,
• wniosek o zwolnienie z opłaty lub zmianę zakresu odpłatności, jeżeli sytuacja uległa zmianie,
• analizę czynności egzekucyjnych, jeśli istnieją podstawy do ich zakwestionowania.

Tu konieczna jest ocena konkretnych dokumentów: decyzji, pouczeń, dat doręczeń, tytułu wykonawczego i korespondencji z organem.

Jakie argumenty mają największą praktyczną siłę?

W sprawach takich jak opisana zwykle najsilniejsze są argumenty połączone: prawne, życiowe i dowodowe.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, w jakich sytuacjach argumenty o zwolnienie z opłaty za DPS bywają szczególnie istotne.

FAQ

Czy wnuczka zawsze musi płacić za pobyt babci w DPS?

Nie. Może znaleźć się w kręgu osób zobowiązanych na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ale wysokość opłaty i ewentualne zwolnienie zależą od jej dochodów, sytuacji rodzinnej oraz przesłanek z art. 64 tej ustawy.

Czy brak kontaktu z babcią wystarczy do zwolnienia z opłaty?

Sam brak kontaktu zwykle nie wystarcza. Dużo większe znaczenie ma wykazanie, że babcia rażąco naruszała obowiązki rodzinne albo że istnieją szczególne okoliczności życiowe, o których mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Ile jest czasu na odwołanie od decyzji?

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy po decyzji SKO można jeszcze iść do sądu?

Tak. Przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od doręczenia decyzji SKO, na podstawie art. 53 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Czy można działać, jeśli zajęto już konto?

Tak, ale trzeba szybko przeanalizować terminy i dokumenty. Możliwe jest m.in. złożenie skargi do WSA z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji oraz ponowny wniosek o zwolnienie, jeśli są nowe okoliczności lub dowody.

Podsumowanie

W sprawach o opłatę za DPS nie wystarczy samo stwierdzenie, że wnuczka należy do kręgu zstępnych. Organ ma obowiązek zbadać sytuację dochodową, rodzinną i wszystkie przesłanki zwolnienia z art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Gdy w tle występują zaniedbania rodzinne, brak alimentów, uzależnienia, przemoc lub wieloletni brak więzi, mogą to być bardzo istotne argumenty za częściowym albo całkowitym zwolnieniem z opłaty.

Jeżeli decyzja została już wydana, najważniejsze są terminy, komplet dowodów i właściwe sformułowanie zarzutów. Szanse istnieją, ale ich ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego i treści dokumentów z postępowania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593.

2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

3. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.