Zmniejszenie opłaty za śmieci przy długiej nieobecności

Kiedy w ogóle powstaje obowiązek płacenia opłaty za odpady?

W przypadku nieruchomości zamieszkałych obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynika z art. 6i ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Przepis stanowi, że obowiązek ten powstaje za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec.

To bardzo ważne: ustawodawca posługuje się pojęciem zamieszkiwania, a nie zameldowania. Sam meldunek nie przesądza jeszcze o obowiązku opłaty. Znaczenie ma rzeczywiste centrum pobytu danej osoby i to, czy faktycznie mieszka ona w danym miejscu.

Jeżeli gmina przyjęła metodę ustalania opłaty od liczby mieszkańców zamieszkujących nieruchomość, podstawę prawną stanowi art. 6j ust. 1 pkt 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W takiej sytuacji liczba osób faktycznie mieszkających w domu lub lokalu ma bezpośredni wpływ na wysokość opłaty.

Orzecznictwo sądów administracyjnych od lat podkreśla, że dla opłaty „śmieciowej” istotny jest stan faktyczny, a nie sam wpis w ewidencji ludności. Jednocześnie krótkotrwała nieobecność nie oznacza automatycznie, że dana osoba przestaje „zamieszkiwać” nieruchomość.

Czy gmina może liczyć opłatę za osoby przebywające za granicą?

Tak, ale nie zawsze. Odpowiedź zależy od tego, czy osoby przebywające za granicą nadal faktycznie zamieszkują na tej nieruchomości, czy też ich pobyt poza Polską ma charakter trwały albo co najmniej długotrwały i powoduje realne przeniesienie miejsca codziennego życia.

Jeżeli rodzice przez większość roku mieszkają i pracują za granicą, a do Polski przyjeżdżają tylko na kilka tygodni, to istnieją argumenty do wykazania, że przez pozostałą część roku nie powinni być uwzględniani przy opłacie naliczanej od liczby mieszkańców. Nie działa to jednak „automatycznie” i nie wynika z jednego ogólnego oświadczenia przewidzianego w całym kraju.

W praktyce trzeba złożyć nową deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo jej korektę – zgodnie z wzorem uchwalonym przez radę gminy na podstawie art. 6n ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W deklaracji należy wykazać aktualną liczbę mieszkańców faktycznie zamieszkujących nieruchomość.

Warto pamiętać, że gmina może weryfikować dane z deklaracji. Zgodnie z art. 6o ust. 1 tej ustawy, jeżeli właściciel nieruchomości nie złoży deklaracji albo powstaną uzasadnione wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji, wójt, burmistrz albo prezydent miasta określa wysokość opłaty w drodze decyzji.

Kiedy nieobecność pozwala obniżyć opłatę, a kiedy nie?

Nie każda nieobecność uzasadnia zmniejszenie opłaty. Krótki wyjazd, urlop, pobyt w sanatorium, wakacje u rodziny czy czasowe delegacje najczęściej nie oznaczają, że dana osoba przestaje zamieszkiwać nieruchomość. W takich przypadkach nadal zachowuje ona swoje zwykłe miejsce pobytu w domu lub mieszkaniu.

Inaczej może być przy długotrwałym pobycie za granicą, studiach w innym mieście połączonych z faktycznym zamieszkaniem tam na stałe, pracy sezonowej trwającej przez znaczną część roku albo pobycie w internacie, domu pomocy społecznej czy placówce opiekuńczej – ale zawsze wymaga to oceny konkretnego stanu faktycznego.

W sporze z gminą ważne jest również to, jaką metodę naliczania opłaty wybrano na danym terenie. Jeżeli opłata nie jest liczona od liczby mieszkańców, lecz np. od zużycia wody albo od powierzchni lokalu – na podstawie art. 6j ust. 1 pkt 2 lub 3 ustawy – argument o nieobecności może mieć mniejsze znaczenie albo wymagać innego sposobu wykazania wpływu na opłatę.

Jeżeli temat dotyczy kilku domów lub mieszkań jednego właściciela, warto porównać zasady naliczania opłaty dla kilku nieruchomości, bo sposób rozliczenia może być inny niż intuicyjnie zakłada właściciel.

Jak złożyć deklarację lub korektę?

Właściciel nieruchomości ma obowiązek złożyć deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie określonym w uchwale rady gminy wydanej na podstawie art. 6m ust. 1a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Po zmianie danych mających wpływ na wysokość opłaty trzeba złożyć nową deklarację w terminie przewidzianym przez przepisy obowiązujące w danej gminie.

Obecnie zasady terminów i wzorów deklaracji są silnie związane z lokalną uchwałą, dlatego trzeba sprawdzić formularz obowiązujący w swojej gminie. Najczęściej składa się:

• deklarację pierwotną – gdy nieruchomość jest obejmowana systemem,
• nową deklarację po zmianie liczby mieszkańców,
• ewentualnie wyjaśnienia i załączniki potwierdzające zmianę stanu faktycznego.

Do deklaracji warto dołączyć dokumenty potwierdzające, że dana osoba rzeczywiście mieszka gdzie indziej. Im bardziej spójny materiał dowodowy, tym mniejsze ryzyko, że gmina określi opłatę według własnych ustaleń.

Jakie dowody są najskuteczniejsze?

Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu dowodów. W praktyce gminy najczęściej akceptują dokumenty potwierdzające realne przebywanie poza nieruchomością, np.:

• zagraniczną umowę o pracę lub zaświadczenie od pracodawcy,
• umowę najmu mieszkania za granicą lub w innym mieście,
• zaświadczenie ze szkoły lub uczelni,
• dokumenty meldunkowe lub pobytowe z innego państwa,
• rachunki za media w miejscu faktycznego pobytu,
• oświadczenia poparte innymi dokumentami.

Samo oświadczenie właściciela nieruchomości bywa niewystarczające, jeśli gmina ma podstawy do wątpliwości. W postępowaniu administracyjnym organ może prowadzić postępowanie dowodowe według zasad z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Jeżeli gmina próbuje naliczyć podwyższoną opłatę za wcześniejsze okresy, trzeba osobno ocenić, czy i w jakim zakresie możliwe jest ustalenie należności wstecz oraz czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny.

Co zrobić, gdy gmina odmówi zmniejszenia opłaty?

Jeżeli gmina nie uwzględni danych z deklaracji i wyda decyzję określającą wysokość opłaty, przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego. Zasady odwołania wynikają z art. 127 § 1 i 2 oraz art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. W odwołaniu warto wskazać:

• jakie konkretnie ustalenia gminy są błędne,
• od kiedy dana osoba faktycznie nie zamieszkuje nieruchomości,
• jakie dokumenty to potwierdzają,
• dlaczego sama ewidencja meldunkowa nie może przesądzać o opłacie.

Po wyczerpaniu trybu odwoławczego można rozważyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli decyzja nadal narusza przepisy lub błędnie ocenia dowody.

W relacji właściciel–lokator znaczenie ma też to, kto i na jakiej podstawie ponosi koszty opłat za odpady. Przy wynajmie lokalu warto sprawdzić, jak rozliczyć najemca i kiedy gmina może patrzeć na stan faktyczny, a nie tylko zapisy umowy.

Czy można powołać się na to, że odpady faktycznie wytwarza tylko jedna osoba?

To argument pomocniczy, ale sam w sobie zwykle nie wystarczy. Konstrukcja opłaty za gospodarowanie odpadami nie jest prostym rozliczeniem „za każdą wyrzuconą torbę śmieci”, tylko publicznoprawną opłatą związaną z funkcjonowaniem gminnego systemu gospodarowania odpadami.

Dlatego sądy administracyjne wielokrotnie wskazywały, że sama mała ilość wytwarzanych odpadów nie przesądza jeszcze o braku obowiązku opłaty. Kluczowe pozostaje ustalenie, kto faktycznie zamieszkuje nieruchomość i według jakiej metody rada gminy ustaliła opłatę na podstawie art. 6j ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Jak praktycznie postąpić w opisanej sytuacji?

Jeżeli rodzice przez większość roku mieszkają i pracują za granicą, a w Polsce przebywają tylko 5–6 tygodni rocznie, najrozsądniejsze jest:

1. sprawdzenie uchwały swojej gminy dotyczącej metody naliczania opłaty i wzoru deklaracji,
2. złożenie nowej deklaracji z wykazaniem faktycznej liczby mieszkańców,
3. dołączenie dokumentów potwierdzających długotrwały pobyt rodziców za granicą,
4. zachowanie kopii deklaracji i potwierdzenia jej złożenia,
5. w razie odmowy – wniesienie odwołania od decyzji.

Nie można natomiast zagwarantować z góry, że każda gmina automatycznie uzna taką zmianę. Jeżeli stan faktyczny jest sporny, organ będzie oceniał wszystkie okoliczności łącznie.

FAQ

Czy meldunek decyduje o opłacie za śmieci?

Nie. Przy metodzie naliczania od liczby mieszkańców znaczenie ma faktyczne zamieszkiwanie, a nie sam meldunek.

Czy wystarczy zwykłe oświadczenie, że domownik przebywa za granicą?

Zwykle nie. Oświadczenie warto poprzeć dokumentami potwierdzającymi pracę, naukę albo stały pobyt poza nieruchomością.

Czy kilkutygodniowy pobyt w Polsce w ciągu roku przekreśla możliwość obniżenia opłaty?

Niekoniecznie. Jeżeli przez większość roku dana osoba faktycznie mieszka za granicą, okazjonalne przyjazdy nie muszą oznaczać stałego zamieszkiwania w Polsce.

W jakim terminie można odwołać się od decyzji gminy?

Co do zasady w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, na podstawie art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy gmina może sama ustalić wyższą opłatę?

Tak. Jeżeli nie złożysz deklaracji albo dane budzą uzasadnione wątpliwości, organ może określić wysokość opłaty w decyzji na podstawie art. 6o ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Źródła

1. Ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
2. Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.
3. Wyrok WSA w Kielcach z 28 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Ke 377/16.
4. Wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1579/15.
5. Wyrok WSA w Poznaniu z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Po 102/19.
6. Wyrok WSA w Opolu z 7 września 2017 r., sygn. akt I SA/Op 291/17.
7. Wyrok WSA w Szczecinie z 11 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 223/19.
8. Wyrok WSA w Poznaniu z 23 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Po 282/18.