Działalność w mieszkaniu a opłaty za śmieci – kiedy trzeba płacić osobno

Od czego naprawdę zależy obowiązek opłat za odpady przy firmie w mieszkaniu?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest rozróżnienie trzech kwestii: po pierwsze, czy nieruchomość jest zamieszkała; po drugie, czy część związana z działalnością gospodarczą wytwarza odpady komunalne; po trzecie, czy gmina objęła nieruchomości niezamieszkane swoim systemem odbioru odpadów.

Zgodnie z art. 6c ust. 1 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach gminy mają obowiązek zorganizować odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Natomiast zgodnie z art. 6c ust. 2 tej ustawy rada gminy może, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, postanowić o odbieraniu odpadów komunalnych także od właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne.

To oznacza, że przy działalności prowadzonej w miejscu zamieszkania nie ma jednej odpowiedzi dla całej Polski. Trzeba sprawdzić uchwałę rady gminy dotyczącą objęcia nieruchomości niezamieszkanych systemem oraz lokalny regulamin utrzymania czystości i porządku.

Czy sama rejestracja JDG w domu oznacza osobną opłatę za śmieci?

Nie. Sama rejestracja adresu firmy w mieszkaniu nie tworzy automatycznie obowiązku ponoszenia dodatkowej opłaty w każdej sprawie. Znaczenie ma to, czy w związku z wykonywaniem działalności faktycznie powstają odpady komunalne oraz jaki status ma dana nieruchomość według lokalnych uchwał.

Definicję odpadów komunalnych zawiera art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Co do zasady są to odpady powstające w gospodarstwach domowych oraz odpady podobne do odpadów z gospodarstw domowych, pochodzące od innych wytwórców odpadów, o ile nie zawierają odpadów niebezpiecznych.

W praktyce biuro rachunkowe prowadzone w domu zwykle może wytwarzać przynajmniej niewielkie ilości papieru, opakowań, zużytych materiałów biurowych czy odpadów socjalno-bytowych. Dlatego argument „firma nie wytwarza żadnych odpadów” bywa trudny do obrony, jeżeli działalność jest faktycznie wykonywana, przyjmowani są klienci, używane są materiały, a na miejscu przebywają pracownicy lub współpracownicy.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy działalność jest wyłącznie formalnie zarejestrowana pod adresem mieszkania, ale realnie wykonywana poza nim, bez przyjmowania klientów, bez magazynowania materiałów i bez wytwarzania odpadów w lokalu. Taki stan faktyczny trzeba jednak umieć wykazać.

Kiedy gmina może żądać deklaracji albo opłaty za część firmową?

Jeżeli nieruchomość jest tzw. nieruchomością mieszaną, czyli częściowo zamieszkałą, a częściowo niezamieszkałą, zastosowanie mają przepisy art. 6j ust. 4 i 4a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Sposób ustalenia opłaty zależy wtedy od treści uchwał rady gminy oraz przyjętej metody naliczania opłat.

Gmina może wymagać złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na podstawie art. 6m ust. 1 tej ustawy. Jeżeli właściciel nie złoży deklaracji albo deklaracja budzi uzasadnione wątpliwości, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może określić wysokość opłaty w drodze decyzji – art. 6o ust. 1 ustawy.

Nie oznacza to jednak, że organ może dowolnie narzucać liczbę pojemników lub wszystkie frakcje bez oparcia w lokalnych uchwałach i realiach danej działalności. Zakres obowiązku powinien wynikać z regulaminu utrzymania czystości i porządku oraz uchwały śmieciowej obowiązującej w konkretnej gminie.

Czy przedsiębiorca musi mieć wszystkie frakcje odpadów?

Co do zasady właściciel nieruchomości ma obowiązek zbierać odpady komunalne w sposób selektywny. Wynika to z art. 5 ust. 1 pkt 3 i 3b ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Szczegółowe zasady selektywnego zbierania określa regulamin gminny, uchwalany na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 tej ustawy.

W praktyce oznacza to, że jeżeli w działalności powstają odpady komunalne, gmina albo odbiorca odpadów może wymagać zapewnienia możliwości ich selektywnego gromadzenia według frakcji przewidzianych lokalnie, najczęściej: papier, metale i tworzywa sztuczne, szkło, bioodpady oraz odpady zmieszane.

Nie oznacza to jednak zawsze konieczności posiadania wielu dużych pojemników. Często lokalne uchwały przewidują minimalne pojemności, workowy system zbiórki albo rzadszy odbiór dla niewielkich ilości odpadów. Dlatego przed sporem z gminą warto sprawdzić, czy urząd prawidłowo zastosował lokalne przepisy do skali Pani działalności.

Czy można wyłączyć firmę z gminnego systemu?

Tak, ale nie w każdej gminie i nie w każdej konfiguracji stanu faktycznego. Zgodnie z art. 6c ust. 2c ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciel nieruchomości niezamieszkanej, która została objęta gminnym systemem, może w określonych warunkach złożyć oświadczenie o wyłączeniu się z tego systemu, jeżeli rada gminy przewidziała taką możliwość zgodnie z ustawą. Skuteczność takiego kroku zależy od terminów i wymagań przewidzianych w przepisach lokalnych.

Po wyłączeniu z systemu trzeba zawrzeć indywidualną umowę z podmiotem uprawnionym do odbioru odpadów komunalnych. Obowiązek posiadania umowy i dowodów uiszczania opłat wynika z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w odniesieniu do właścicieli nieruchomości nieobjętych gminnym systemem.

To rozwiązanie bywa korzystne, jeżeli działalność wytwarza mało odpadów i rynek oferuje tańszy model odbioru niż system gminny. Trzeba jednak porównać realne koszty i sprawdzić, czy prywatna umowa obejmuje wymagane frakcje i częstotliwość odbioru.

Biuro rachunkowe i zakład kosmetyczny – czy ich sytuacja jest taka sama?

Nie całkiem. Biuro rachunkowe zwykle wytwarza przede wszystkim zwykłe odpady komunalne podobne do domowych: papier, kartony, opakowania, odpady socjalne. Zakład kosmetyczny może natomiast wytwarzać zarówno odpady komunalne, jak i odpady związane z działalnością, które nie zawsze będą odpadami komunalnymi.

Jeżeli w zakładzie powstają odpady po preparatach chemicznych, opakowania po aerozolach, materiały jednorazowe zanieczyszczone substancjami albo odpady o cechach niebezpiecznych, mogą pojawić się dodatkowe obowiązki z ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. W zależności od rodzaju odpadu znaczenie mają m.in. art. 66 ust. 1 tej ustawy dotyczący obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów oraz przepisy wykonawcze określające katalog odpadów.

To, czy konkretny odpad w zakładzie kosmetycznym jest odpadem komunalnym, czy odpadem innym niż komunalny, zależy od jego charakteru. Dlatego bez analizy faktycznie używanych materiałów nie da się przyjąć z góry, że „zakład kosmetyczny nie produkuje śmieci”.

Jak bronić się przed zawyżonymi wymaganiami gminy?

Jeżeli urząd żąda opłat lub obowiązków, które wydają się nieadekwatne, warto działać etapowo.

W piśmie do urzędu warto wskazać m.in.: powierzchnię przeznaczoną na działalność, liczbę pracowników, liczbę klientów, rodzaje realnie powstających odpadów, częstotliwość ich powstawania oraz to, czy działalność jest faktycznie wykonywana stale w lokalu. Jeżeli część działalności ma charakter wyłącznie administracyjny lub zdalny, również warto to opisać.

Jakie mogą być konsekwencje braku umowy albo niewłaściwego rozliczania odpadów?

Jeżeli nieruchomość nie jest objęta gminnym systemem, a przedsiębiorca nie ma wymaganej umowy na odbiór odpadów komunalnych, może narazić się na sankcje przewidziane w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz na działania kontrolne gminy. Dodatkowo organ może żądać okazania umów i dowodów uiszczania opłat na podstawie art. 6 ust. 5a i 5aa tej ustawy.

Jeżeli sprawa dotyczy odpadów innych niż komunalne, ryzyko obejmuje także naruszenie obowiązków z ustawy o odpadach, w tym dotyczących właściwego przekazywania odpadów uprawnionym podmiotom, ich ewidencji oraz magazynowania.

Przy sporze z gminą nie warto więc całkowicie ignorować tematu. Bezpieczniej jest zakwestionować obowiązek na piśmie i równolegle zadbać o dokumenty pokazujące, jak odpady są zagospodarowywane.

Co praktycznie zrobić w opisanej sytuacji?

Najrozsądniejsza kolejność działań jest następująca:

1. Sprawdzić uchwałę rady gminy o objęciu nieruchomości niezamieszkanych systemem oraz regulamin utrzymania czystości.
2. Ustalić, czy urząd traktuje nieruchomość jako mieszaną i na jakiej podstawie nalicza opłatę.
3. Przygotować opis faktycznego sposobu wykonywania obu działalności: liczba klientów, pracowników, rodzaje odpadów, częstotliwość.
4. Oddzielić odpady komunalne od ewentualnych odpadów branżowych z zakładu kosmetycznego.
5. Jeżeli urząd wyda decyzję lub wzywa do złożenia deklaracji w zawyżonym zakresie, złożyć wyjaśnienia albo odwołanie.

Jeśli rzeczywiście w części firmowej niemal nie powstają odpady, warto domagać się zastosowania rozwiązań odpowiadających skali działalności, a nie modelu przewidzianego dla pełnowymiarowego lokalu usługowego. Natomiast twierdzenie, że działalność kosmetyczna i rachunkowa nie wytwarza żadnych odpadów, może być trudne do utrzymania przy kontroli.

FAQ

Czy można wyrzucać odpady firmowe do pojemnika domowego?

Co do zasady nie należy mieszać odpadów powstających w związku z działalnością z odpadami z gospodarstwa domowego, jeśli dla części firmowej istnieje odrębny obowiązek rozliczania odpadów. Ocena zależy jednak od lokalnego systemu i charakteru odpadów.

Czy gmina może naliczyć opłatę mimo braku wydzielonego lokalu użytkowego?

Tak. Decydujące nie jest formalne wydzielenie lokalu, lecz faktyczne wykonywanie działalności i powstawanie odpadów komunalnych. Znaczenie mają też uchwały gminy wydane na podstawie art. 6c i art. 6j ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Czy biuro rachunkowe może twierdzić, że nie wytwarza odpadów?

To możliwe tylko wyjątkowo, gdy działalność pod tym adresem jest w praktyce wyłącznie formalna albo całkowicie zdalna. Jeżeli w lokalu używa się papieru, opakowań lub przebywają tam pracownicy czy klienci, urząd zwykle uzna, że odpady powstają.

Czy od decyzji gminy można się odwołać?

Tak. Od decyzji administracyjnej przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od jej doręczenia, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy zakład kosmetyczny może mieć odpady niebezpieczne?

Tak, w zależności od używanych preparatów i materiałów. Wtedy same zasady dotyczące odpadów komunalnych nie wystarczą i trzeba ocenić obowiązki także według ustawy o odpadach.

Źródła

1. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – ISAP.

2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach – ISAP.

3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – ISAP.

4. W sprawach praktycznych konieczne jest także sprawdzenie aktualnych uchwał rady właściwej gminy oraz lokalnego regulaminu utrzymania czystości i porządku.