Praca w gospodarstwie rolnym a staż pracy nauczyciela

Dokumenty potwierdzające pracę w gospodarstwie rolnym

praca w gospodarstwie rolnym a staż pracy nauczyciela wymaga udowodnienia rzeczywistej pracy w gospodarstwie na zasadach określonych w ustawie z 20 lipca 1990 r., a nie tylko samego zamieszkiwania na wsi. Kwestia zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy jest uregulowana w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

Dla nauczyciela ma to znaczenie praktyczne, ponieważ pracowniczy staż pracy wpływa m.in. na uprawnienia ze stosunku pracy, w tym na dodatek za wysługę lat, nagrodę jubileuszową czy wymiar niektórych świadczeń, o ile konkretne przepisy płacowe odwołują się do ogólnego stażu pracowniczego.

Zaliczenie takiego okresu nie następuje automatycznie. Pracownik musi wykazać, że jego sytuacja mieści się w jednym z przypadków z art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r.. Przepis ten pozwala uwzględnić:

• okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego albo pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka,
• przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 lat w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub ze współmałżonkiem,
• przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

W Pani sytuacji najważniejsze będzie ustalenie, czy w spornym okresie wykonywała Pani realną, stałą pracę w gospodarstwie brata i czy można Panią traktować jako domownika w rozumieniu przepisów właściwych dla danego czasu. Sam fakt pokrewieństwa nie wystarcza, ale sam brak umowy o pracę nie przekreśla sprawy.

Do jakiego urzędu złożyć wniosek

Jeżeli chce Pani uzyskać formalne potwierdzenie okresu pracy, należy złożyć wniosek o wydanie zaświadczenia do urzędu gminy właściwego ze względu na położenie gospodarstwa rolnego. Wynika to z art. 3 ust. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r..

Zaświadczenie wydaje organ gminy, a w praktyce działa w tym zakresie wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Organ nie może poprzestać na ogólnym stwierdzeniu, że „brak danych”. Powinien sprawdzić posiadane rejestry, ewidencje i archiwa, a gdy to konieczne przeprowadzić postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 218 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 217 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 7 dni.

Jakie dokumenty mogą potwierdzić pracę w gospodarstwie

Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu dokumentów. W praktyce gmina opiera się na dokumentach urzędowych, które ma w swoich zasobach. Mogą to być w szczególności:

• ewidencja gruntów i budynków,
• rejestry podatku rolnego i księgi podatkowe,
• dokumenty dotyczące własności lub posiadania gospodarstwa,
• archiwalne meldunki,
• dane dotyczące ubezpieczenia społecznego rolników, jeśli występują,
• inne dokumenty urzędowe pozwalające ustalić istnienie gospodarstwa i krąg osób z nim związanych.

Warto we wniosku jak najdokładniej wskazać: adres gospodarstwa, imię i nazwisko właściciela, przybliżoną powierzchnię, rodzaj prac, okres pracy oraz osoby, które mogą potwierdzić stan faktyczny. To ułatwia organowi kwerendę.

Jeżeli problem dotyczy także innych niestandardowych okresów zatrudnienia lub aktywności zawodowej, pomocny może być materiał o nietypowe okresy a staż.

Czy brak KRUS przekreśla możliwość zaliczenia okresu

Nie. Brak objęcia ubezpieczeniem rolniczym nie przesądza jeszcze, że okresu nie da się zaliczyć. To ważne zwłaszcza w sprawach takich jak Pani, gdzie formalnie podlegała Pani innemu tytułowi ubezpieczenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dla oceny pracy w gospodarstwie istotne są rzeczywiste okoliczności wykonywania pracy, a nie sam fakt zgłoszenia do KRUS. Ubezpieczenie może być dowodem pomocniczym, ale nie jest warunkiem absolutnym.

Nie oznacza to jednak, że każda pomoc rodzinie w gospodarstwie będzie zaliczona. Trzeba wykazać, że była to praca rzeczywista, stała i mająca znaczenie dla funkcjonowania gospodarstwa, a nie jedynie doraźna pomoc.

Co zrobić, gdy gmina nie ma dokumentów

Jeżeli organ nie posiada dokumentów, na podstawie których może wydać zaświadczenie, powinien zawiadomić o tym wnioskodawcę w formie postanowienia. Wynika to z art. 219 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z 20 lipca 1990 r.. Na takie postanowienie służy zażalenie.

Wtedy uruchamia się tryb z art. 3 ust. 3 ustawy z 20 lipca 1990 r., zgodnie z którym okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym położone było gospodarstwo.

To bardzo istotne: same pisemne oświadczenia często nie wystarczą, jeśli pracodawca albo organ wymagają pełnowartościowego dowodu. Świadkowie powinni być w stanie konkretnie wskazać:

• gdzie było położone gospodarstwo,
• kto je prowadził,
• w jakim okresie wykonywała Pani pracę,
• jakiego rodzaju były to prace,
• czy praca miała charakter stały, a nie okazjonalny.

Dobrze, aby byli to świadkowie niezależni i wiarygodni, np. sąsiedzi mieszkający w tej samej miejscowości.

Czy praca u brata może być zaliczona do stażu pracy nauczyciela

Może, ale nie w każdym przypadku. Sama praca w gospodarstwie brata nie jest z góry wyłączona. Kluczowe jest jednak to, czy w badanym okresie spełniała Pani przesłanki z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r., czyli czy po 31 grudnia 1982 r. była Pani domownikiem w rozumieniu ówczesnych przepisów rolniczych.

W praktyce najczęściej bada się, czy:

• ukończyła Pani 16 lat,
• pozostawała Pani we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem albo mieszkała w bezpośrednim sąsiedztwie,
• stale pracowała Pani w gospodarstwie,
• nie była Pani związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Jeżeli po maturze do rozpoczęcia studiów rzeczywiście pracowała Pani stale w gospodarstwie brata i było to Pani główne zajęcie, istnieją argumenty za zaliczeniem tego okresu. Natomiast fakt, że była Pani ubezpieczona jako członek rodziny nauczycielki, nie rozstrzyga sprawy ani na plus, ani na minus.

Problemem może być natomiast udowodnienie, że była to praca stała, a nie jedynie pomoc rodzinna. Właśnie dlatego znaczenie mają dokumenty z gminy i ewentualni świadkowie.

Jak wygląda procedura wobec pracodawcy

Po uzyskaniu zaświadczenia z gminy albo po zebraniu materiału dowodowego należy złożyć do pracodawcy wniosek o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Do wniosku warto dołączyć:

• zaświadczenie z urzędu gminy,
• postanowienie o braku dokumentów, jeśli zostało wydane,
• dane świadków lub protokoły ich zeznań, jeżeli były przeprowadzane,
• inne posiadane dokumenty pomocnicze.

Jeżeli pracodawca odmówi uwzględnienia tego okresu, spór może zostać skierowany do sądu pracy jako roszczenie ze stosunku pracy. W takiej sprawie sąd samodzielnie ocenia materiał dowodowy i nie jest związany wyłącznie stanowiskiem pracodawcy.

Tabela: jakie dowody mają największe znaczenie

FAQ

Czy praca w gospodarstwie brata może być zaliczona do stażu pracy?

Tak, ale tylko wtedy, gdy spełnia warunki z art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. i da się wykazać, że była to rzeczywista, stała praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym.

Czy brak ubezpieczenia w KRUS przekreśla sprawę?

Nie. Brak KRUS nie wyklucza zaliczenia okresu, choć może utrudniać dowodzenie. Liczą się przede wszystkim rzeczywiste okoliczności wykonywania pracy.

Ilu świadków trzeba mieć, gdy gmina nie ma dokumentów?

Co najmniej dwóch. Wymaga tego art. 3 ust. 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. Świadkowie powinni mieszkać w tamtym czasie na terenie, gdzie położone było gospodarstwo.

W jakim terminie gmina powinna wydać zaświadczenie?

Bez zbędnej zwłoki, nie później niż w 7 dni, zgodnie z art. 217 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Co zrobić, jeśli pracodawca nie zaliczy tego okresu?

Można wystąpić do sądu pracy z roszczeniem wynikającym ze stosunku pracy i przedstawić cały materiał dowodowy: zaświadczenia, dokumenty oraz zeznania świadków.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji nie można z góry wykluczyć zaliczenia pracy w gospodarstwie brata do stażu pracy nauczyciela. Decydujące będzie jednak udowodnienie, że po 31 grudnia 1982 r. wykonywała Pani stałą pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym w warunkach odpowiadających statusowi domownika. Najpierw warto wystąpić do gminy o zaświadczenie, a gdy brakuje dokumentów, oprzeć się na zeznaniach co najmniej dwóch świadków.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, Dz.U. 1990 Nr 54, poz. 310.
2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168.
3. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 1121/09.
4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 25 czerwca 2008 r., sygn. II SA/Bd 297/08.
5. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 12 lutego 2009 r., sygn. III SA/Lu 478/08.
6. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2010 r., sygn. I OSK 1633/09.
7. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 1386/16.
8. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 28 kwietnia 2020 r., sygn. III SA/Łd 143/20.
9. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2014 r., sygn. I OSK 2509/12.
10. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2015 r., sygn. I OSK 1208/14.
11. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 2391/14.
12. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 2372/15.
13. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2018 r., sygn. I OSK 1477/18.