Umowa powierzenia pieniędzy i weksel in blanco – jak się zabezpieczyć

Czy umowa powierzenia pieniędzy jest legalna?

Sama umowa powierzenia pieniędzy nie jest w polskim prawie umową nazwaną. Zwykle traktuje się ją jako umowę nienazwaną opartą na zasadzie swobody umów z art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że strony mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania, byle jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

To jednak nie oznacza, że każda taka umowa będzie bezpieczna albo skuteczna. O legalności i ryzyku decyduje przede wszystkim to, co naprawdę ma się dziać z pieniędzmi. Inaczej ocenia się jednorazowe powierzenie środków konkretnej osobie lub spółce, a inaczej model polegający na zbieraniu pieniędzy od wielu osób i inwestowaniu ich w sposób zorganizowany.

Jeżeli podmiot przyjmuje środki od wielu klientów i oferuje inwestowanie lub lokowanie kapitału z obietnicą zysku, może wchodzić w obszar działalności regulowanej. W zależności od modelu biznesowego znaczenie mogą mieć m.in. przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe czy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Dlatego przed podpisaniem umowy trzeba ustalić, czy druga strona w ogóle ma prawo działać w taki sposób.

Co powinno wzbudzić szczególną ostrożność?

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy umowa:

• obiecuje z góry określony, wysoki zysk bez realnego opisania ryzyka,
• nie wskazuje dokładnie, na co środki mają być przeznaczone,
• nie określa terminu i zasad zwrotu kapitału,
• nie przewiduje obowiązku przedstawiania rozliczeń,
• opiera się wyłącznie na wekslu in blanco, bez innych zabezpieczeń,
• jest zawierana z podmiotem o niejasnej strukturze, bez danych rejestrowych lub bez historii działalności.

W praktyce warto także sprawdzić, kto reprezentuje spółkę, czy osoba podpisująca umowę jest umocowana oraz czy nie zachodzi potrzeba okazania pełnomocnictwa lub sprawdzenia zasad reprezentacji w KRS. Jeżeli umowę podpisuje pełnomocnik albo prokurent, znaczenie mają odpowiednio art. 95–109 oraz art. 109¹–109⁹ Kodeksu cywilnego.

Weksel in blanco – czym jest i co naprawdę daje?

Weksel jest papierem wartościowym regulowanym ustawą z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe. W przypadku weksla własnego jego elementy określa art. 101 Prawa wekslowego. Przepis wymaga m.in. nazwy „weksel” w treści dokumentu, bezwarunkowego przyrzeczenia zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, oznaczenia terminu i miejsca płatności, remitenta, daty i miejsca wystawienia oraz podpisu wystawcy.

Weksel in blanco to dokument podpisany nie w pełni uzupełniony w chwili wystawienia. Najczęściej brakuje na nim kwoty albo terminu płatności. Taki weksel powinien być powiązany z deklaracją wekslową, czyli porozumieniem określającym, kiedy i na jaką kwotę wierzyciel ma prawo go uzupełnić. Przy takim zabezpieczeniu warto też sprawdzić skutki braku daty lub miejsca wystawienia na wekslu in blanco.

Podstawą prawną dopuszczalności późniejszego uzupełnienia weksla niezupełnego jest art. 10 ustawy – Prawo wekslowe. Przepis ten chroni obrót, ale jednocześnie oznacza, że w razie sporu duże znaczenie ma treść porozumienia między stronami. Dlatego bez deklaracji wekslowej inwestor jest słabiej zabezpieczony.

Czy weksel in blanco daje łatwe odzyskanie pieniędzy?

Weksel może pomóc, ale nie jest „automatycznym zwrotem pieniędzy”. Jego główna zaleta polega na tym, że może stanowić podstawę do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Zgodnie z art. 485 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego sąd wydaje nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z należycie wypełnionego weksla, jeżeli prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości.

To korzystniejsze niż zwykły proces, bo na początku sąd bada przede wszystkim dokument. Trzeba jednak pamiętać o trzech rzeczach:

• dłużnik może wnieść zarzuty od nakazu zapłaty,
• jeżeli weksel został wypełniony niezgodnie z deklaracją, spór może być poważny,
• nawet prawomocny tytuł wykonawczy nie pomoże, jeśli dłużnik nie ma majątku.

Obecnie nie można więc uczciwie powiedzieć, że weksel zawsze pozwala uniknąć długiego i kosztownego sporu. Często przyspiesza dochodzenie roszczenia, ale nie eliminuje ryzyka procesu i problemów egzekucyjnych.

Zobacz również:

wypowiedzenie umowy o współpracy oraz reklamacja usługi wykonanej niezgodnie z umową.

Jak wygląda dochodzenie roszczenia z weksla?

Typowy schemat wygląda następująco:

1. wierzyciel uzupełnia weksel zgodnie z deklaracją wekslową,
2. wzywa dłużnika do zapłaty albo wykupu weksla,
3. składa pozew z weksla do sądu,
4. jeżeli sąd nie ma wątpliwości formalnych, wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym,
5. po uzyskaniu wykonalności możliwe jest skierowanie sprawy do komornika.

W praktyce trzeba zadbać o dowody: samą umowę, potwierdzenie przelewu, deklarację wekslową, korespondencję z drugą stroną i wezwania do zapłaty. Gdy inwestor jest konsumentem, a druga strona przedsiębiorcą, sąd może badać także postanowienia umowne pod kątem niedozwolonych klauzul, zgodnie z art. 385¹–385³ Kodeksu cywilnego.

Jak przygotować dobrą deklarację wekslową?

Deklaracja wekslowa powinna być możliwie konkretna. Warto wskazać w niej co najmniej:

• jaką umowę zabezpiecza weksel,
• kiedy wierzyciel może go uzupełnić,
• jakie kwoty mogą zostać wpisane: kapitał, odsetki, koszty, ewentualne kary umowne,
• jaki termin płatności może zostać wpisany,
• czy i w jaki sposób dłużnik ma zostać zawiadomiony o uzupełnieniu weksla.

Jeżeli deklaracja pozwala wpisać „dowolną kwotę według uznania wierzyciela”, to z punktu widzenia inwestora jest to rozwiązanie ryzykowne. W razie sporu taka ogólność może utrudnić wykazanie prawidłowego uzupełnienia weksla.

Jakie zapisy powinny znaleźć się w umowie powierzenia pieniędzy?

Bezpieczna umowa powinna możliwie precyzyjnie odpowiadać na pytanie: co dzieje się z pieniędzmi, kiedy mają wrócić i co jeśli nie wrócą. W praktyce warto zadbać o następujące elementy:

Przy oznaczeniu stron warto podać:

• dla osoby fizycznej: imię, nazwisko, adres, PESEL, ewentualnie numer dokumentu tożsamości,
• dla spółki: firmę, siedzibę, adres, KRS, NIP, REGON oraz sposób reprezentacji wynikający z rejestru.

Jeżeli umowa przewiduje odsetki za opóźnienie, warto odwołać się do art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli zastrzegane są kary umowne, ich podstawę stanowi art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, ale trzeba pamiętać, że kara umowna dotyczy co do zasady zobowiązań niepieniężnych.

Czy sam weksel wystarczy jako zabezpieczenie?

Zwykle nie. Weksel jest dobrym dodatkowym zabezpieczeniem, ale nie powinien być jedynym. W zależności od sprawy można rozważyć:

• poręczenie cywilne na podstawie art. 876 i nast. Kodeksu cywilnego,
• poręczenie wekslowe (aval) zgodnie z art. 30–32 Prawa wekslowego,
• zastaw rejestrowy,
• hipotekę, jeśli w grę wchodzi nieruchomość,
• oświadczenie w akcie notarialnym o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 777 § 1 pkt 4, 5 lub 6 Kodeksu postępowania cywilnego.

Z punktu widzenia praktycznego bardzo silnym zabezpieczeniem bywa właśnie akt notarialny z poddaniem się egzekucji, bo po spełnieniu warunków z aktu można wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności bez prowadzenia pełnego procesu.

Zobacz również:

przepisanie kredytu na inną osobę – czy bank musi się zgodzić? oraz podział części wspólnej i umowa quoad usum.

Jak ocenić zapis o „oferowanych wynikach inwestycji”?

To jeden z najbardziej wrażliwych punktów. Jeżeli umowa sugeruje, że druga strona gwarantuje wynik inwestycji, trzeba bardzo dokładnie ustalić, czy:

• jest to rzeczywiście gwarancja zwrotu określonej kwoty,
• jest to jedynie prognoza lub cel inwestycyjny,
• wynagrodzenie drugiej strony należy się niezależnie od wyniku,
• ryzyko straty spoczywa na inwestorze.

Jeżeli w umowie użyto nieostrych sformułowań, takich jak „oferowany wynik”, „zakładana stopa zwrotu” albo „spodziewany zysk”, a jednocześnie brak jest wyraźnego obowiązku zwrotu kapitału, inwestor może mieć problem z wykazaniem, że druga strona zobowiązała się do wypłaty określonej sumy. W takiej sytuacji sam weksel nie naprawi wadliwej treści umowy.

Jakie dodatkowe dokumenty warto mieć?

Poza umową i wekslem warto zgromadzić:

• deklarację wekslową podpisaną przez wystawcę,
• potwierdzenie przelewu z jednoznacznym tytułem,
• harmonogram wypłat albo rozliczeń,
• oświadczenia o statusie prawnym i reprezentacji spółki,
• dokumenty potwierdzające cel inwestycji,
• korespondencję mailową i wiadomości uzgadniające warunki.

Tytuł przelewu powinien jednoznacznie wskazywać podstawę wpłaty, np. numer i datę umowy. To później ułatwia wykazanie, że przekazane środki były wykonaniem konkretnej umowy, a nie np. pożyczką prywatną lub zaliczką bez tytułu.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy weksel może pomóc, a kiedy problem leży przede wszystkim w źle przygotowanej umowie.

FAQ

Czy weksel in blanco jest legalny?

Tak. Polski porządek prawny dopuszcza wystawienie weksla niezupełnego w chwili wystawienia. W praktyce powinien on być powiązany z deklaracją wekslową określającą zasady jego uzupełnienia.

Czy weksel daje gwarancję odzyskania pieniędzy?

Nie. Ułatwia dochodzenie roszczenia, zwłaszcza w postępowaniu nakazowym, ale nie zastępuje dobrej umowy ani nie zapewnia, że dłużnik będzie miał majątek do egzekucji.

Czy jako konsument mam łatwiejszą sytuację?

W pewnym zakresie tak, bo sąd może badać postanowienia wzorca umowy pod kątem klauzul niedozwolonych. Nie zmienia to jednak konieczności wykazania treści zobowiązania i wysokości roszczenia.

Czy można podpisać taką umowę bez notariusza?

Tak, co do zasady tak. Jednak przy większych kwotach warto rozważyć akt notarialny z poddaniem się egzekucji albo inne silne zabezpieczenie rzeczowe lub osobiste.

Na co zwrócić uwagę przed przelewem pieniędzy?

Na dane i reprezentację drugiej strony, dokładny cel inwestycji, termin zwrotu, ryzyka, sposób rozliczenia, treść deklaracji wekslowej oraz to, czy działalność podmiotu nie wymaga zezwolenia.

Podsumowanie

Umowa powierzenia pieniędzy może być dopuszczalna, ale jej bezpieczeństwo zależy od szczegółów. Sam weksel in blanco nie wystarcza – powinien być tylko jednym z elementów ochrony, najlepiej obok precyzyjnej umowy, deklaracji wekslowej i dodatkowego zabezpieczenia. Jeżeli dokument przewiduje „wynik inwestycji”, trzeba szczególnie uważnie oddzielić obietnicę zysku od prawnie wiążącego obowiązku zwrotu kapitału. Przy większych kwotach lub niejasnym modelu inwestycyjnym warto sprawdzić dokumenty przed podpisaniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, ISAP.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ISAP.

3. Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe, Dz.U. 1936 nr 37 poz. 282.

4. Art. 101 ustawy – Prawo wekslowe, przepis.