Weksel in blanco bez daty i miejsca wystawienia

Czym jest weksel in blanco i kiedy może być ważny?

Weksel in blanco to dokument podpisany przez wystawcę, który w chwili wręczenia nie zawiera jeszcze wszystkich elementów wymaganych dla pełnego weksla. Najczęściej służy jako zabezpieczenie zapłaty wynikającej z pożyczki, umowy sprzedaży, najmu, rozliczeń między przedsiębiorcami albo innego stosunku prawnego. W praktyce powinien mu towarzyszyć dokument określający zasady uzupełnienia weksla, czyli deklaracja albo porozumienie wekslowe. Jeżeli weksel został wręczony pracodawcy jako zabezpieczenie, a podstawa zabezpieczenia ustała, praktyczne możliwości jego zwrotu opisujemy w poradzie o odzyskaniu weksla in blanco od pracodawcy.

Trzeba odróżnić podpisany blankiet wekslowy od zwykłej pustej kartki z podpisem. Jeżeli na dokumencie znajduje się wyłącznie podpis, bez nazwy „weksel” i bez innych elementów wskazujących na zamiar zaciągnięcia zobowiązania wekslowego, dochodzenie zapłaty może być ryzykowne. Kluczowe znaczenie ma to, czy podpisujący rzeczywiście wydał dokument jako zabezpieczenie wekslowe, a wierzyciel może to wykazać.

Po uzupełnieniu weksel własny powinien spełniać wymogi z art. 101 Prawa wekslowego, w szczególności zawierać nazwę „weksel” w tekście dokumentu, bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy, oznaczenie terminu i miejsca płatności, osobę, na rzecz której zapłata ma nastąpić, datę i miejsce wystawienia oraz podpis wystawcy. Braki niektórych elementów mogą być uzupełniane regułami ustawowymi z art. 102 Prawa wekslowego, ale nie warto na tym opierać praktyki obrotu.

Jak uzupełnić weksel in blanco bez daty i miejsca wystawienia?

Weksel in blanco należy uzupełnić zgodnie z porozumieniem wekslowym. Porozumienie może wynikać z osobnego dokumentu, umowy podstawowej, korespondencji, potwierdzeń przekazania pieniędzy albo innych dowodów, ale najbezpieczniejsza jest pisemna deklaracja wekslowa. Powinna wskazywać co najmniej wierzytelność zabezpieczoną wekslem, maksymalną sumę wekslową, zasady naliczania odsetek i kosztów, termin płatności oraz warunki, po których wierzyciel może wypełnić weksel.

Daty wystawienia nie należy wpisywać dowolnie ani wstecznie tylko po to, aby poprawić sytuację wierzyciela. Najbezpieczniej wpisać datę odpowiadającą rzeczywistemu wystawieniu i wręczeniu weksla albo datę wynikającą z porozumienia. Fikcyjna data może prowadzić do zarzutu uzupełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem, a w skrajnych przypadkach także do poważniejszych konsekwencji dowodowych i prawnych.

Jeżeli weksel ma zabezpieczać konkretną inwestycję, pożyczkę albo przekazane środki pieniężne, warto zadbać także o umowę podstawową. Sam weksel jest silnym instrumentem dochodzenia zapłaty, ale nie zastępuje dobrze opisanej relacji gospodarczej. Przy większych kwotach pomocna może być osobna umowa powierzenia pieniędzy albo inna umowa, która jasno określa, za co dłużnik odpowiada.

Przedawnienie roszczenia z weksla in blanco

W przypadku weksla własnego odpowiedzialność wystawcy jest taka jak odpowiedzialność akceptanta weksla trasowanego. Roszczenie wekslowe przeciwko takiej osobie przedawnia się co do zasady z upływem 3 lat od dnia płatności weksla. Dla weksla in blanco oznacza to, że termin ten liczy się od dnia płatności wpisanego po uzupełnieniu dokumentu.

Nie oznacza to jednak, że wierzyciel może bezpiecznie czekać dowolnie długo z wypełnieniem weksla. Aktualna linia orzecznicza przyjmuje, że porozumienie wekslowe pozwalające wierzycielowi wpisać termin płatności według własnego uznania nie daje prawa do wpisania terminu przypadającego po przedawnieniu roszczenia ze stosunku podstawowego. Innymi słowy, jeżeli przedawniła się pożyczka, cena sprzedaży albo inne roszczenie zabezpieczone wekslem, uzupełnienie weksla może zostać skutecznie zakwestionowane.

Praktycznie przed wypełnieniem weksla należy sprawdzić: kiedy powstał dług, kiedy stał się wymagalny, jaki termin przedawnienia ma roszczenie podstawowe, czy były czynności przerywające bieg przedawnienia oraz co dokładnie przewiduje deklaracja wekslowa. Po uzupełnieniu weksla warto wezwać dłużnika do wykupu weksla i zachować dowód doręczenia.

Dochodzenie zapłaty z weksla

Jeżeli dłużnik nie płaci, wierzyciel może skierować sprawę do sądu. W sprawach wekslowych duże znaczenie ma oryginał weksla, sposób jego uzupełnienia, deklaracja wekslowa, umowa podstawowa oraz dowody doręczenia wezwania do zapłaty. Dłużnik może bronić się m.in. zarzutem braku porozumienia wekslowego, wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem, przedawnienia roszczenia podstawowego albo braku podstaw do wpisania określonej sumy.

Weksel nie powinien być traktowany jako narzędzie do dowolnego wpisania kwoty. Suma wekslowa musi wynikać z rzeczywistego długu i zasad uzgodnionych przez strony. Jeżeli wierzyciel wpisze kwotę zawyżoną, obejmie nieuzgodnione koszty albo wskaże nieprawidłowy termin płatności, naraża się na spór sądowy i ryzyko przegrania sprawy w całości lub części.

Czy wierzyciel wekslowy może brać udział w licytacji nieruchomości?

Sam fakt bycia wierzycielem wekslowym nie wyklucza udziału w licytacji nieruchomości dłużnika. Zgodnie z art. 976 Kodeksu postępowania cywilnego w przetargu nie mogą uczestniczyć m.in. dłużnik, komornik, ich małżonkowie, dzieci, rodzice i rodzeństwo, osoby obecne na licytacji w charakterze urzędowym, licytant, który nie wykonał warunków poprzedniej licytacji, oraz osoby, które mogą nabyć nieruchomość tylko za zezwoleniem organu państwowego, a zezwolenia nie przedstawiły. Wierzyciel nie jest w tym katalogu wymieniony tylko dlatego, że jest wierzycielem.

Trzeba jednak odróżnić udział w licytacji jako licytant od prowadzenia egzekucji jako wierzyciel egzekwujący. Aby prowadzić egzekucję z nieruchomości, wierzyciel potrzebuje tytułu wykonawczego i wniosku egzekucyjnego. Sam weksel, bez nakazu zapłaty, wyroku albo innego tytułu wykonawczego, nie wystarczy do wszczęcia egzekucji.

Rękojmia i zaliczenie wierzytelności na poczet ceny

Uczestnik licytacji nieruchomości co do zasady musi złożyć rękojmię w wysokości jednej dziesiątej sumy oszacowania. Nie można zakładać, że weksel zastąpi rękojmię. W obecnej praktyce rękojmia jest wpłacana w pieniądzu w sposób określony w obwieszczeniu o licytacji albo zgodnie z regułami przetargu elektronicznego.

Zaliczenie wierzytelności na poczet ceny nabycia jest możliwe na zasadach z art. 968 Kodeksu postępowania cywilnego, ale nie działa automatycznie. Nabywca może zaliczyć na poczet ceny własną wierzytelność lub jej część, jeżeli znajduje ona pokrycie w cenie nabycia. W praktyce oznacza to konieczność oceny, czy dana wierzytelność będzie zaspokajana z ceny uzyskanej z egzekucji i w jakiej kolejności. Wierzytelność niezabezpieczona hipoteką może nie mieć realnego pokrycia, jeżeli wcześniej zaspokajane są koszty egzekucyjne, należności uprzywilejowane albo wierzyciele hipoteczni.

Jeżeli wierzytelność wekslowa nie jest jeszcze stwierdzona tytułem wykonawczym albo jest sporna, zaliczenie jej na cenę nabycia może napotkać istotne przeszkody. Przed licytacją warto ustalić z komornikiem i sądem egzekucyjnym, jakie dokumenty będą wymagane oraz czy wierzytelność może znaleźć pokrycie w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji.

Hipoteka na zabezpieczenie wierzytelności z weksla

Hipoteka powstaje dopiero z chwilą wpisu do księgi wieczystej. Jeżeli nieruchomość nie ma księgi wieczystej, w pierwszej kolejności trzeba doprowadzić do jej założenia. Bez księgi wieczystej nie da się skutecznie ustanowić ani wpisać hipoteki.

Wierzyciel może rozważyć hipotekę umowną, jeżeli właściciel nieruchomości zgadza się na zabezpieczenie długu, albo hipotekę przymusową, jeżeli wierzyciel dysponuje właściwym dokumentem stanowiącym podstawę wpisu, np. tytułem wykonawczym albo postanowieniem o udzieleniu zabezpieczenia. Sam posiadany weksel nie jest wystarczającą podstawą do wpisu hipoteki.

Jeżeli współwłaściciel chce sprzedać udział w nieruchomości przed założeniem księgi wieczystej, sytuacja wymaga szczególnej ostrożności. Nabywcy zwykle oczekują jasnego stanu prawnego i dokumentów pozwalających na ujawnienie własności w księdze wieczystej. Wierzyciel, który chce zabezpieczyć swoją wierzytelność, powinien działać szybko: ustalić stan prawny nieruchomości, złożyć odpowiednie wnioski i rozważyć sądowe zabezpieczenie roszczenia.

Czy można wpisać ostrzeżenie o sprawie z weksla do księgi wieczystej?

Co do zasady samo toczące się postępowanie o zapłatę z weksla nie jest typowym roszczeniem ujawnianym w księdze wieczystej. Ostrzeżenie w księdze wieczystej służy przede wszystkim ujawnieniu niezgodności stanu prawnego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym albo roszczeń, dla których przepisy przewidują taką możliwość. Sam pozew o zapłatę pieniędzy nie oznacza jeszcze, że wierzyciel ma prawo rzeczowe do nieruchomości.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy sąd udzieli zabezpieczenia roszczenia przez ustanowienie hipoteki przymusowej albo gdy wierzyciel uzyska tytuł umożliwiający wpis hipoteki. Wtedy podstawą działania nie jest sama informacja o procesie, lecz konkretne orzeczenie albo tytuł uprawniający do wpisu.

FAQ

Czy weksel in blanco bez daty wystawienia jest nieważny?

Nie zawsze. Weksel in blanco z założenia jest niezupełny w chwili wręczenia. Problem powstaje wtedy, gdy po uzupełnieniu nadal nie spełnia wymogów Prawa wekslowego albo został uzupełniony niezgodnie z porozumieniem.

Czy można wpisać datę wcześniejszą niż dzień uzupełnienia weksla?

Można wpisać datę odpowiadającą rzeczywistemu wystawieniu lub wręczeniu weksla, jeżeli tak wynika z dokumentów i porozumienia. Nie należy wpisywać dat fikcyjnych ani takich, które mają sztucznie poprawić sytuację wierzyciela.

Czy brak deklaracji wekslowej oznacza nieważność weksla?

Nie musi oznaczać nieważności, ale bardzo utrudnia wykazanie, w jakim zakresie wierzyciel mógł uzupełnić weksel. Bez deklaracji spór zwykle koncentruje się na tym, jaka była rzeczywista umowa stron i czy wpisana kwota odpowiada zabezpieczonemu długowi.

Czy weksel może zastąpić pieniądze przy rękojmi na licytacji?

Co do zasady nie. Rękojmia w egzekucji z nieruchomości powinna zostać złożona w sposób wskazany w przepisach i obwieszczeniu o licytacji. Nie należy zakładać, że weksel będzie przyjęty jako zamiennik wpłaty.

Czy sama sprawa o zapłatę z weksla pozwala wpisać ostrzeżenie w księdze wieczystej?

Zwykle nie. Do ujawnienia w księdze wieczystej potrzebna jest konkretna podstawa prawna i odpowiedni dokument, np. orzeczenie, zabezpieczenie albo tytuł pozwalający na wpis hipoteki. Sam fakt prowadzenia procesu o zapłatę nie daje jeszcze prawa do wpisu ostrzeżenia.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe, w szczególności art. 10, art. 70 oraz art. 101–104: tekst jednolity w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o egzekucji z nieruchomości, rękojmi, licytacji i zaliczeniu wierzytelności na poczet ceny: tekst jednolity w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, w szczególności art. 1, art. 10, art. 16 i przepisy o hipotece: tekst jednolity w systemie ELI.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 19 lutego 2020 r., III CZP 72/19, dotycząca uzupełnienia weksla gwarancyjnego in blanco po przedawnieniu roszczenia podstawowego.